Myndbandi­ me­ forsetaframbjˇ­andanum

Myndbandi­ af Baugsveislunni 2007 hefur veri­ fjarlŠgt af sumum netsÝ­um, en ■a­ er til annars sta­ar:

á

╔g hef ekkert ß mˇti ■vÝ, a­ duglegt og snjallt fˇlk hafi miklu hŠrri laun en vi­ hin. ╔g get alveg unnt fjßraflam÷nnum, sem skara fram ˙r og skapa nř ver­mŠti, a­ kaupa sÚr lystisnekkjur og einka■otur og skÝ­askßla og Rolls Royce-bÝla. En ■a­ var umfram allt BaugsklÝkan, sem kom ˇor­i ß Ýslenska fjßrmßlamenn 2004ľ2008, og ■a­ reyndist okkur dřrkeypt. Skuldas÷fnun BaugsklÝkunnar Ý Ýslenskum b÷nkum var Ý sÚrflokki, eins og sÚst ß ■essu lÝnuriti, ■ar sem Úg tek t÷lurnar ˙r skřrslu rannsˇknarnefndar Al■ingis:

baugsbo_769_la_jog_1278778.jpgá


Al■ř­uflokkurinn 100 ßra

12800317_10206755918230200_8427531751451576403_n.jpgLi­in er ÷ld 12. mars 2016 frß stofnun Al■ř­uflokksins. Hann ßtti a­ ver­a systurflokkur norrŠnu jafna­armannaflokkanna. En hvernig stendur ß ■vÝ, a­ vinstri hreyfingin var­ miklu minni hÚr ß landi en ß ÷­rum Nor­url÷ndum? Og hvers vegna t÷pu­u jafna­armenn barßttunni vi­ komm˙nista og ur­u minni flokkur?

Eitt svari­ vi­ fyrri spurningunni liggur eflaust Ý ■vÝ, a­ myndun ■Úttbřlis og verkalř­sstÚttar var­ hÚr sÝ­ar en ß ÷­rum Nor­url÷ndum. Anna­ hugsanlegt svar er, a­ jafna­armenn ßttu ÷r­ugt me­ a­ laga al■jˇ­ahyggju sÝna a­ hinni sterku og almennu ■jˇ­erniskennd, sem spratt upp ˙r sjßlfstŠ­isbarßttunni vi­ Dani.á

Seinni spurningunni hefur oft veri­ svara­ me­ ■vÝ, a­ komm˙nistar hafi ßtt ÷flugri forystusveit en jafna­armenn. En er ■a­ rÚtt? Brynjˇlfur Bjarnason, Einar Olgeirsson og Kristinn E. AndrÚsson voru sÝst frambŠrilegri stjˇrnmßlamenn en Jˇn Baldvinsson, Stefßn Jˇhann Stefßnsson, Haraldur Gu­mundsson og Emil Jˇnsson. En ef til vill hefur Ýslenskum verkalř­ lÝtt fundist til um, a­ lei­togar jafna­armanna hrei­ru­u allir um sig Ý feitum embŠttum: Jˇn var bankastjˇri ┌tvegsbankans, Stefßn Jˇhann forstjˇri BrunabˇtafÚlagsins, Haraldur forstjˇri Tryggingastofnunar rÝkisins, Emil vita- og hafnamßlastjˇri. (Allir n˙lifandi formenn Al■ř­uflokksins gengu sÝ­an Ý utanrÝkis■jˇnustuna, ■egar ■eir hŠttu afskiptum af stjˇrnmßlum.)

Anna­ kann a­ hafa rß­i­ ˙rslitum. ١tt Al■ř­uflokkurinn fengi vissulega um skei­ nokkurn fjßrstu­ning frß norrŠnum systurflokkum, ■ß­u komm˙nistar miklu meiri stu­ning frß Moskvu, eins og sÚst ß stˇrhřsum ■eirra Ý ReykjavÝk: Tjarnargata 20, ŮingholtsstrŠti 27, Laugavegur 18, Skˇlav÷r­ustÝgur 19. Ůa­ munar um minna Ý fßmennu landi.

Vinstri hreyfingin ß ═slandi er ef til vill lÝkari hinni finnsku a­ ger­ en hinni norrŠnu. Ůar eins og hÚr st÷rfu­u komm˙nistar Ý bandalagi vi­ vinstri jafna­armenn. Finnland og ═sland voru nř rÝki og si­ir ■vÝ ekki fastmˇta­ir, auk ■ess sem Ýb˙ar voru lengi fram eftir talsvert fßtŠkari en SvÝar, Danir og Nor­menn. ŮvÝ var­ jar­vegur frjˇsamari fyrir byltingarflokk.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 12. mars 2016. Myndin er af Ëlafi Ů. Har­arsyni prˇfessor ß hßtÝ­arsamkomu Al■ř­uflokksins Ý I­nˇ 5. mars, sem Úg vissi ekki af og sˇtti ■ess vegna ekki, en frˇ­legt ver­ur a­ kynna sÚr ˙ttekt Ëlafs ß flokknum.)


┴ HugvÝsinda■ingi 2016

╔g skrapp ß mßlstofu um äValdarßnô ß HugvÝsinda■ingi 12. mars 2016. Anna Agnarsdˇttir prˇfessor flutti frˇ­legt erindi um J÷rund hundadagakonung og vi­horf og vi­br÷g­ breskra rß­amanna og Ýslenskra embŠttismanna. H˙n haf­i or­ ß ■vÝ, a­ sagan um J÷rund vŠri skrřtin og skemmtileg. ╔g gat ekki stillt mig um a­ bŠta vi­, a­ Uffe Ellemann Jensen, sem var lengi utanrÝkisrß­herra Dana, hef­i eitt sinn sagt mÚr Ý kv÷ldver­i, a­ hann hef­i gefi­ Fri­rik rÝkisarfa og Mary, konuefni hans, Ý br˙­kaupsgj÷f bˇk um J÷rund, en hann bar beinin Ý TasmanÝu. Ůa­an er Mary. Hlˇ Uffe Ellemann dßtt a­ ■essum danska Švintřramanni og valdabr÷lti hans ß ═slandi. ╔g bŠtti ■vÝ vi­, a­ hin raunverulega hetja ■essa tÝma vŠri Sir Joseph Banks, sem hef­i bjarga­ ═slendingum frß hungursney­ me­ ■vÝ a­ telja bresk stjˇrnv÷ld ß a­ leyfa verslun vi­ landi­, ■ˇtt ■a­ vŠri hjßlenda Dana, sem ■ß voru Ý strÝ­i vi­ Breta.

SŠvar Finnbogason heimspekinemi rŠddi um Icesave-deiluna og var margor­ur um andvaraleysi og a­ger­aleysi stjˇrnvalda. ╔g spur­i, hva­ stjˇrnv÷ld hef­u ßtt a­ gera, hef­u ■au tr˙a­ varna­aror­um DavÝ­s Oddssonar se­labankastjˇra, en ekki afgreitt ■au eins og Ingibj÷rg Sˇlr˙n GÝsladˇttir (um fund 7. febr˙ar 2008) sem dramatÝk. Ůau hef­u ekki geta­ skipa­ b÷nkunum a­ minnka me­ ■vÝ a­ selja eignir, og bankarnir hef­u skiljanlega veri­ tregir til a­ selja eignir, ß me­an ■Šr voru ß ˇe­lilega lßgu ver­i. Fßtt var um sv÷r. Ůa­ var ß SŠvari a­ skilja, a­ Se­labankinn hef­i ßtt a­ nota gjaldeyrisfor­a sinn til a­ a­sto­a Landsbankann vi­ a­ flytja Icesave-innstŠ­urnar ˙r ˙tib˙i Ý dˇtturfÚlag. ╔g benti ß, a­ Bj÷rgˇlfur Thor Bj÷rgˇlfsson hef­i Ý nřlegri bˇk sagt, a­ Samfylkingin hef­i rß­i­ ■vÝ, a­ Kaup■ing fÚkk lßn sk÷mmu fyrir hrun. Fur­a­i Úg mig ß ■vÝ, a­ frÚttamenn spyr­u ekki rß­herra Samfylkingarinnar um ■etta, til dŠmis Íssur SkarphÚ­insson. ┴ me­al gesta ß mßlstofunni var Jˇn Gu­ni Kristjßnsson, frÚttama­ur ß RÝkis˙tvarpinu. VŠntanlega lŠtur hann einskis ˇfreista­ a­ komast a­ hinu sanna um ■etta mßl.

Gu­ni Th. Jˇhannesson sagnfrŠ­ingur tala­i um fj÷lmi­lafrumvarpi­ 2004 og synjun forseta ß a­ sta­festa l÷gin frß Al■ingi. Hann lřsti deilunni um frumvarpi­ sem valdabarßttu tveggja manna, DavÝ­s Oddssonar og Ëlafs Ragnars GrÝmssonar. ╔g benti ß, a­ Ý n˙tÝma sagnfrŠ­i vŠri reynt a­ vÝkka sjˇndeildarhringinn ˙t frß einst÷kum m÷nnum. Deilan um frumvarpi­ hef­i a­allega veri­ um ■a­, hvort fßmenn au­klÝka, BaugsklÝkan, Štti a­ rß­a sko­anamyndun Ý landinu. ╔g vŠri ekki sammßla starfshˇp, sem sami­ hef­i eins konar si­fer­isvi­auka vi­ skřrslu Rannsˇknarnefndar Al■ingis, um allt, en hann hef­i ■ˇ haft rÚtt fyrir sÚr um ■a­, a­ hÚr hef­i veri­ au­mannarŠ­i 2004ľ2008. Ůa­ hef­i veri­ vegna sigurs au­klÝkunnar Ý deilunni um fj÷lmi­lafrumvarpi­. Ůegar hŠtta vŠri ß einokun ß einhverju svi­i, vŠri oftast hŠgt a­ leysa mßli­ me­ ■vÝ a­ tengjast al■jˇ­legum marka­i, en ■a­ hef­i ekki veri­ hŠgt ß fj÷lmi­lamarka­num: Hann hef­i takmarkast vi­ ═slendinga eina.


Jˇhann Pßll, haninn, vofan og hrossi­

herganga_kommu_769_nista_1278401.jpgJˇhann Pßll ┴rnason heimspekingur veitir mÚr rß­ Ý t÷lvubrÚfi: äŮessi linnulausi hanaslagur ■inn vi­ vofu komm˙nismans er ÷murlegt sjˇnarspil, og heyrir undir ■a­ sem kalla­ er ß ensku "flogging dead horses"; skynsamlegra vŠri a­ gera eitthva­ til a­ tolla Ý tÝ­arandanum. N˙ eru umbrotatÝmar Ý Ýslenzkum stjˇrnmßlum, og ein af sennilegri ˙tkomum sřnist mÚr vera endurnřjun SjßlfstŠ­isflokksins me­ tilstu­lan Vi­reisnar og PÝrata. Ůß held Úg a­ ■i­ DavÝ­ standi­ uppi sem einhvers konar Neanderdalsmenn frjßlshyggjunnar, til athlŠgis og vi­v÷runar ■eim sem kenningunni vilja beita af meiri dˇmgreind og verkkunnßttu. VŠri ekki rÚtt a­ hugsa um endurhŠfingu me­an tÝmi er til?ô

Jˇhann Pßll skiptir svo ÷rt um lÝkingar, a­ lesandinn mß hafa sig allan vi­. Fyrst er hanaslagur, en haninn ver­ur allt Ý einu a­ vofu, h˙n breytist skyndilega Ý dautt hross, og loks birtist sjßlfur tÝ­arandinn, der Zeitgeist, og fer svo hratt yfir, a­ vi­ Neanderdalsmennirnir st÷ndum uppi ÷­rum til athlŠgis og hljˇtum a­ fara Ý endurhŠfingu. Or­i­ äendurhŠfingô hljˇmar ■ˇ Ýskyggilega. ═ komm˙nistarÝkjunum voru ■eir, sem ekki hugsu­u eins og valdsmenn vildu, sendir Ý äendurhŠfinguô, en ■a­ merkti linnulausa tilraun til a­ afmß einstaklingse­li ■eirra og upprŠta sjßlfstŠ­a hugsun. Og hvort sem vi­ andstŠ­ingar alrŠ­is teljumst Neanderdalsmenn e­a ekki, er hitt rÚtt, a­ vi­ st÷ndum uppi, en fÚllum ekki kylliflatir eins og Jˇhann Pßll og fleiri gßfnaljˇs fyrir voldugustu alrŠ­isstefnu tuttugustu aldar, sem olli dau­a eitt hundra­ milljˇn manna.

╔g skil vel, a­ g÷mlum marxista eins og Jˇhanni Pßli sßrni, ■egar saga komm˙nismans er rifju­ upp. Hann kŠrir sig ekki um taka ■ßtt Ý slÝkri upprifjun. ä┴ Úg a­ halda ljˇsi a­ minni smßn?ô spyr JessÝka Ý Kaupmanni Ý Feneyjum. Ůeir, sem hÚldu ß lofti minningunni um fˇrnarl÷mb nasismans, fengu oft a­ heyra, a­ ˇ■arfi vŠri a­ vekja upp gamla drauga. ŮŠr ˙rt÷luraddir eru ■agna­ar. En ekki ber sÝ­ur a­ halda ß lofti minningunni um fˇrnarl÷mb komm˙nismans. ١tt ■jˇ­ir Austur-Evrˇpu hafi hrundi­ komm˙nismanum af h÷ndum sÚr og hann ummyndast Ý eitthva­ anna­ Ý R˙sslandi og KÝna, eru tv÷ komm˙nistarÝki eftir, Nor­ur-Kˇrea og K˙ba. Og ■ˇtt vofa komm˙nismans gangi ekki lengur ljˇsum logum um Evrˇpu, er h˙n ß kreiki ß me­al kennarali­sins Ý vestrŠnum hßskˇlum. KapÝtalisminn hefur unni­ mestallan heiminn, svo a­ al■ř­a manna hefur třnt hlekkjum fßtŠktar og k˙gunar. En ßrei­anlega eru til einhverjir, sem rei­ub˙nir vŠru a­ smÝ­a nřja hlekki.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 5. mars 2016.)


Fur­uleg ummŠli Ůorvalds Gylfasonar

Mßr Gu­mundsson se­labankastjˇri bendir ß ■a­, a­ skuldir ■jˇ­arb˙sins hafa minnka­ stˇrlega og rÝki­ er a­ ver­a skuldlaust, eins og ■a­ var fyrir 2007. Ůß skrifar Ůorvaldur Gylfason prˇfessor ß Facebook sÝ­u sÝna:

Se­labanki e­a spaugstofa? ═slendingar hlupu frß himinhßum skuldum vi­ ˙tlendinga. Ůß getur n˙ varla talizt fara vel ß ■vÝ a­ berja sÚr ß brjˇst og segjast vera Ý toppmßlum.

═slendingar? Bankarnir voru einkafyrirtŠki. Vi­skipti ■eirra og vi­skiptavina ■eirra voru einkamßl ■essara tveggja a­ila. Uppgj÷r skulda ■eirra er Ý rauninni ˙rlausnarefni skiptarß­enda og kr÷fuhafa, ■ˇtt au­vita­ yr­i rÝki­ a­ hafa h÷nd Ý bagga me­ ■essu. ═slenska rÝki­ stofna­i nřja banka ß r˙stum hinna g÷mlu og flutti eignir og skuldir yfir Ý ■ß. Ůetta var allt gert samkvŠmt l÷gum. Ney­arl÷gin frß 6. oktˇber 2008 hafa til dŠmis veri­ sta­fest af HŠstarÚtti og dˇmstˇlum erlendis.á

Ůorvaldur er bersřnilega vi­ sama heygar­shorni­ og ■egar hann vildi, a­ Ýslenskir skattgrei­endur tŠkju a­ sÚr skuldir einkafyrirtŠkis, Landsbankans, af ■vÝ a­ ■a­ vŠri si­fer­ilega rÚtt a­ gera ■a­. Hann skrifa­i 25. j˙nÝ 2009 Ý FrÚttabla­i­:

Hugsum okkur, a­ ˙r ■vÝ fengist skori­ fyrir rÚtti, a­ ═slendingum bŠri ekki lagaskylda til a­ grei­a IceSave-ßbyrg­irnar. Myndu Bretar ■ß me­ fulltingi annarra Evrˇpu■jˇ­a falla frß kr÷fum sÝnum ß hendur ═slendingum? Svari­ er nei, ekki endilega. Krafa Breta vŠri ■ß si­fer­ileg frekar en lagaleg. ů Bankastjˇrarnir s÷g­ust hafa rÝkisßbyrg­. Stjˇrnv÷ld s÷g­ust fram a­ hruni mundu sty­ja vi­ bankana, ef ß ■yrfti a­ halda. Vi­skiptavinir Landsbankans ß Bretlandi voru ■vÝ Ý gˇ­ri tr˙. Ůess vegna kunna Bretar og a­rir a­ lÝta svo ß, a­ ═slendingum beri si­fer­ileg skylda til a­ axla ßbyrg­ ß Landsbankanum hva­ sem l÷gunum lÝ­ur.

Ůegar Ůorvaldur var spur­ur ß Beinni lÝnu DV 21. mars 2013, hvort hann teldi enn si­laust a­ hafa ekki greitt Icesave-kr÷fu Breta og Hollendinga, svara­i hann:

╔g kannast ekki vi­ neitt si­leysistal Ý sambandi vi­ Icesave-mßli­. Mßli­ snerist um ˇlÝkt ßhŠttumat. Sumir t÷ldu lÝkt og rÝkisstjˇrnin og vŠnn hluti stjˇrnarandst÷­unnar ß ■ingi ÷ruggara a­ ganga a­ samningum, a­rir ekki. E­lilegt var, a­ kjˇsendur afgreiddu mßli­ Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu. Mßli­ fÚkk ß endanum farsŠlar lyktir fyrir ═slendinga, ■egar dˇmur fÚll ═sendingum Ý vil. Sumum kom dˇmurinn ß ˇvart, ÷­rum ekki. Flˇkin dˇmsmßl eru oft ■ess e­lis, a­ ßgreiningur um ■au er e­lilegur.

Ůorvaldur fˇr Ý frambo­ 2013 til a­ tryggja, a­ stjˇrnarskrßin, sem hann samdi me­ nokkrum s÷ngfÚl÷gum sÝnum, hlyti sta­festingu ■jˇ­arinnar. Hann fÚkk 2,45% atkvŠ­a. ╔g spßi ■vÝ, a­ hann fengi enn lŠgra hlutfall, fŠri hann Ý frambo­ ■essum sko­unum sÝnum til stu­nings.


Frß fundinum me­ Vinstri grŠnum

hhg_05_03_2016.jpg╔g var einn frams÷gumanna ß fundi Ý stjˇrnmßlaskˇla ungra Vinstri grŠnna laugardaginn 5. mars 2016. UmrŠ­uefni­ var bankahruni­ 2008, orsakir og aflei­ingar.

╔g vÝsa­i ß bug ■remur algengum skřringum ß bankahruninu: of stˇrum b÷nkum (■eir voru stŠrri Ý Skotlandi og Sviss, og ekki fÚllu ■eir); glannaskap bankamanna (RBS, UBS og Danske Bank voru engu betri, og ekki fÚllu ■eir); og nřfrjßlshyggju (sama regluverk var hÚr og Ý ÷­rum EES-rÝkjum, auk ■ess sem ■rettßn hagkerfi voru frjßlsari 2004 en hi­ Ýslenska, og ekki hrundu bankakerfin ■ar). Fyrirsjßanleg kreppa hef­i or­i­ a­ hruni vegna fˇlsku Breta og sinnuleysis BandarÝkjamanna.

╔g rŠddi hins vegar sÚrstaklega um eina ßlyktun, sem sumir drˇgu af bankahruninu Ś a­ ═sland vŠri of lÝtil eining til a­ standa ß eigin fˇtum. Tveir frŠ­imenn hafa sett fram kenningar um ■etta, prˇfessorarnir Anne Sibert og Baldur ١rhallsson.

Fyrst rŠddi Úg r÷k Siberts. H˙n sag­ist efast um, a­ hagv÷xtur vŠri meiri Ý litlum rÝkjum en stˇrum. En lÝtil rÝki eru almennt rÝkari en stˇr. RÝkustu hagkerfi heims eru Ý Sviss, L˙xemborg, Noregi, BandarÝkjunum og Singap˙r. Íll eru ■etta smßrÝki nema BandarÝkin (sem eru 50 smßrÝki). Fj÷lmennustu hagkerfin eru Ý KÝna, Indlandi, BandarÝkjunum, BrasilÝu og IndˇnesÝu. Ůau eru ÷ll fßtŠk nema BandarÝkin.

Sibert sag­i lÝka, a­ lÝtil hagkerfi vŠru ˇst÷­ugri en stˇr og meiri ßhŠtta ■ar af nßtt˙ruhamf÷rum. Ůa­ kann a­ vera rÚtt. En Ýslenska hagkerfi­ er tilt÷lulega fljˇtt a­ jafna sig eftir hagsveiflur og hamfarir, eins og Hannes Finnsson biskup benti raunar ß Ý MannfŠkkun af hallŠrum 1796.

Sibert taldi stŠr­arhagkvŠmni vera af stˇrum hagkerfum, til dŠmis vegna ■ess a­ fastur kostna­ur dreif­ist ■ß ß fleiri menn. Af hverju er ■ß heimurinn allur ekki eitt hagkerfi? Annars er aukakostna­ur ═slands af ■vÝ a­ halda uppi rÝki ˇverulegur. Til dŠmis kostar rekstur utanrÝkis■jˇnustunnar a­eins brotabrotabrot af landsframlei­slu. SmßrÝki eru lÝka tregari en stˇrveldi til a­ leggja ˙t Ý herna­arŠvintřri.

Sibert taldi fßmenn rÝki eins og ═sland skorta hŠfileikafˇlk Ý opinbera ■jˇnustu. Ůa­ er rÚtt, a­ fŠrra hŠfileikafˇlk hlřtur a­ vera Ý fßmennari l÷ndum, en ■ar er ßrei­anlega nˇgu margt til a­ reka ■Šr opinberu stofnanir, sem ■arf. Raunar er ˇvÝst, a­ hŠfileikafˇlk leiti sÚrstaklega Ý stjˇrnsřslu. Og hvers vegna sßu allir erlendu vitringarnir fjßrmßlakreppuna ekki fyrir?

SÝ­an rŠddi Úg r÷k Baldurs. Hann taldi smßrÝki ■urfa skjˇl. ═slendingar hef­u fari­ Ý skjˇl Noregs ß sÝnum tÝma, sÝ­an Danmerkur, ■ß Bretlands og loks BandarÝkjanna. N˙ ■yrftu ■eir a­ fara Ý skjˇl Evrˇpusambandsins.

╔g benti ß, a­ skjˇl gŠti reynst gildra. Svo hef­i veri­ um äskjˇli­ô af Noregi og Danm÷rku. Konungur hef­i gert samsŠri um ■a­ vi­ hina fßmennu innlendu landeigendastÚtt a­ halda sjßvar˙tvegi ni­ri, svo a­ hann missti landi­ ekki Ý hendur erlendra a­ila, en vi­ ■a­ hef­u ═slendingar fest sig Ý fßtŠktargildru, eins og GÝsli Gunnarsson hef­i lřst Ý Upp er bo­i­ ═saland.

A­alatri­i­ vŠri eins og Jˇn Sigur­sson benti ß, a­ skjˇlin vŠru m÷rg. ═sland ■yrfti varnir og vi­skiptasamb÷nd, ekki vi­ eitt land, heldur m÷rg. Ekkert skjˇl vŠri Ý Evrˇpusambandinu, ■ˇtt sjßlfsagt vŠri a­ versla vi­ ■jˇ­ir ■ess eins og a­rar ■jˇ­ir. ═slendingum vŠri nŠr a­ reyna a­ koma aftur ß sambandi vi­ BandarÝkin. Sta­ur ═slands vŠri me­ gr÷nnunum Ý Nor­ur-Atlantshafi, Noregi, Bretlandi, Kanada og BandarÝkjunum.

╔g sag­i stuttlega s÷gu Nefjˇlfssona, en hinn fyrsti ■eirra, ١rarinn Nefjˇlfsson, reyndi a­ telja ═slendinga ß a­ ganga Noregskonungi ß h÷nd. Vilhjßlmur frß SabÝna hef­i lÝka hneykslast ß ■vÝ, a­ ═slendingar hef­u ekki konung eins og allar a­rar ■jˇ­ir. Gegn ■eim hef­u sta­i­ ˇsviknir ═slendingar, Einar ŮverŠingur, Sta­arhˇls-Pßll og Jˇn Sigur­sson. N˙ ß d÷gum lÚtu řmsir ■eirra Nefjˇlfssona Ý sÚr heyra og t÷lu­u belgÝsku. Ůeim hef­i Snorri Hjartarson svara­ best:

Land, ■jˇ­ og tunga, ■renning s÷nn og ein,

■Úr var Úg gefinn barn ß mˇ­urknÚ;

Úg lÚk hjß ■Úr vi­ lŠk og blˇm og stein,

■˙ leiddir mig Ý or­sins hßu vÚ. ů

═sland, Ý lyftum heitum h÷ndum ver

Úg hei­ur ■inn og lÝf gegn trylltri ÷ld.

á

Ígmundur Jˇnasson, fyrrverandi rß­herra, flutti lÝka frams÷guerindi. Hann sag­i, a­ frjßlshyggjan hef­i nß­ heljart÷kum ß ═slandi, og bŠrum vi­ DavÝ­ Oddsson h÷fu­ßbyrg­ ß ■vÝ. Rofin hef­i veri­ samsta­a ■jˇ­arinnar. Au­menn hef­u steypt landinu Ý gl÷tun. Ůa­ hef­i sÝ­an bjarga­ ■jˇ­inni eftir bankahrun, a­ samsta­an hef­i aukist aftur.

╔g benti Ígmundi ß, a­ vinstri menn hef­u gengist undir prˇf ßri­ 2004. Ůß hef­i DavÝ­ Oddsson lagt fram ß ■ingi frumvarp, sem ßtti a­ takmarka kost au­manna ß a­ rß­a sko­anamyndun Ý landinu. Vinstri menn hef­u sn˙ist gegn ■vÝ. Ůeir hef­u gerst ■ř au­manna. Vi­ hinir hef­um ekki gengi­ erinda au­manna, heldur reynt a­ fj÷lga tŠkifŠrum fˇlks til a­ efnast, enda gŠtum vi­ sofi­ ß nŠturnar, ■ˇtt ÷­rum gengi vel. ╔g minnti sÝ­an ß, a­ vinstri stjˇrnin 2009ľ2013 hef­i rofi­ samst÷­u landsmanna me­ hefndara­ger­um sÝnum, til dŠmis landsdˇmsmßlinu gegn Geir H. Haarde, og me­ ˇ■÷rfum, en kostna­ars÷mum samningum Ý Icesave-mßlinu.

Ígmundur reyndi a­ gera gys a­ ■eim or­um mÝnum, a­ flesta dreymdi um a­ grŠ­a ß daginn og grilla ß kv÷ldin. ╔g sag­ist telja, a­ ■etta vŠri rÚtt lřsing ß ßhugamßlum venjulegs, e­lilegs, heilbrig­s fˇlks, sem vildi bŠta kj÷r sÝn og sinna og lifa ■Šgilegu lÝfi Ý r˙mgˇ­um og hlřjum h˙sum, grilla kj÷t e­a fisk Ý kv÷ldmatinn, ■egar vel vi­ra­i, og dreypa ß rau­vÝni me­, sjß b÷rnin vaxa ˙r grasi og sÝ­an barnab÷rnin.

Margar spurningar bßrust utan ˙r sal. Ein var, hvort kapÝtalisminn vŠri ekki ˇst÷­ugur. ╔g taldi svo vera, en ■egar a­ vŠri gß­, vŠri ■a­ oft vegna misrß­inna rÝkisafskipta. Til dŠmis hef­u undirmßlslßn Ý BandarÝkjunum og lßgvaxtastefna bandarÝska se­labankans blßsi­ upp bˇlu, sem sÝ­an hef­i sprungi­. Annar vandi vŠri, a­ ekki hef­i tekist a­ ver­leggja ßhŠttu nˇgu vel ß fjßrmßlam÷rku­um. Nř fjßrmßlatŠkni hef­i fari­ ˙r b÷ndunum.

Ínnur spurning var, hvort kapÝtalisminn leiddi til ˇjafnrar tekjudreifingar. ╔g sag­ist ekki vera viss um ■a­, enda teldi Úg ˇjafna tekjudreifingu ekkert sÚrstakt ßhyggjuefni. Tˇmas Piketty hef­i ef til vill rÚtt fyrir sÚr um, a­ tekjudreifing vŠri a­ ver­a ˇjafnari ß Vesturl÷ndum, en Ý heiminum Ý heild hef­i h˙n or­i­ jafnari, ■vÝ a­ KÝna og Indland hef­u hafi­ ■ßttt÷ku Ý al■jˇ­avi­skiptum, or­i­ hluti heimskapÝtalismans, en vi­ ■a­ hef­u m÷rg hundru­ milljˇnir manna flust ˙r lßgstÚtt Ý mi­stÚtt.

Ůß var Úg spur­ur um barna■rŠlkun Ý fßtŠkum l÷ndum og au­klÝkur Ý rÝkum l÷ndum. ╔g svara­i ■vÝ til, a­ vandinn Ý fßtŠkum l÷ndum vŠri fßtŠktin, ekki kapÝtalisminn, en fßtŠktin hyrfi me­ auknum kapÝtalisma. Ůau l÷nd Ý su­ri, sem stundu­u mest vi­skipti vi­ Vesturl÷nd, vŠru rÝkust, en ■au l÷nd, sem einangru­u sig, vŠru fßtŠkust.

╔g sag­i, a­ gera yr­i greinarmun ß marka­skapÝtalisma og klÝkukapÝtalisma. Donald Drumpf vŠri til dŠmis klÝkukapÝtalisti. Hann vildi vernd rÝkisvaldsins gegn keppinautum (frß KÝna og Indlandi a­ ˇgleymdu MexÝkˇ). ┴ ═slandi hef­i veri­ rekinn marka­skapÝtalismi 1991ľ2004, sem Úg hef­i stutt, en klÝkukapÝtalismi 2004ľ2008, ■egar au­menn hef­u rß­i­ hÚr ÷llu me­ gˇ­um stu­ningi vinstri manna (■ˇtt ˇtr˙legt megi vir­ast).

╔g benti hins vegar ß, a­ ■a­ gŠti veri­ kostur frekar en galli, a­ kapÝtalistar Šttu sÚr ekkert f÷­urland anna­ en fjßrmagni­. Ůeir hugsu­u ekki um, hvernig bakarinn vŠri ß litinn, heldur hvernig brau­i­ vŠri ß brag­i­. Veitingama­ur hef­i minni ßhuga ß kynhneig­ vi­skiptavina sinna en kaupum ■eirra ß ■jˇnustu hans.

╔g bŠtti ■vÝ vi­, a­ frelsinu yr­i a­ fylgja si­fer­ileg festa og ßbyrg­arkennd. KapÝtalisminn hef­i Ý sÚr fˇlgin tv÷ ˇlÝk ÷fl, tortÝmingu og sk÷pun. Honum fylgdi skapandi tortÝming, en s˙ tortÝming mŠtti ekki ver­a of brß­ (innflutningur fˇlks til dŠmis of ÷r), ■vÝ a­ ■ß snerist fˇlk til fylgis vi­ fur­uhreyfingar eins og frambo­ Drumpfs Ý BandarÝkjunum. A­alatri­i­ um kapÝtalismann vŠri sk÷punin. Aldrei hef­u fŠrri veri­ fßtŠkari hlutfallslega Ý heiminum en n˙.

Helstu andmŠlin ˙r salnum voru vi­ ■ß sko­un mÝna, a­ hugsa Štti betur um neytendur Ý heilbrig­ismßlum: Ůeir yr­u a­ fß a­ velja, enda hŠf­u ˇlÝkar lausnir ˇlÝkum einstaklingum. Ůeir yr­u a­ standa andspŠnis ˇlÝkum kostum, ■ˇtt sjßlfsagt vŠri a­ tryggja ÷llum lßgmarks■jˇnustu. Ůetta mßttu ungir vinstri grŠnir ekki heyra nefnt. Ůeir t÷ldu, a­ allir yr­u a­ fß s÷mu ■jˇnustuna.

┴heyrendur voru mßlefnalegir og kurteisir. Er ˇlÝku saman a­ jafna vi­ ■a­, er veist var a­ mÚr ß Austurvelli Ý ßg˙st 2009, ■egar Úg mˇtmŠlti fyrsta Icesave-samningnum.


╔g ver­ hjß Vinstri grŠnum Ý dag

Laugardaginn 5. mars tala Úg Ý stjˇrnmßlaskˇla Ungra Vinstri grŠnna um bankahruni­ 2008 og aflei­ingar ■ess ßsamt Ígmundi Jˇnassyni, Unu Hildardˇttur og Laufeyju R˙n Ketilsdˇttur. ╔g Štla a­ reifa rangar skřringar ß bankahruninu (bankarnir of stˇrir, bankamennirnir of miklir glannar, nřfrjßlshyggja) og gagnrřna rangar ßlyktanir af ■vÝ (═sland of lÝti­). ١tt ═sland sÚ ekki ästˇrasta land Ý heimiô, er hver einstaklingur, sem hÚr břr, stˇr Ý sÚr, ef hann er ˇsvikinn ═slendingur, ■vÝ a­ ■ß ß hann eitthva­ dřrmŠtt og sÚrstakt, sem ■ˇ hefur ekki veri­ rŠnt frß neinum ÷­rum: sßlufÚlag vi­ fj÷rutÝu kynslˇ­ir ß undan sÚr.


LeynirŠ­an og Ýslenskir komm˙nistar

stali_769_nofl.jpgFyrir rÚttum sextÝu ßrum ur­u Ýslenskir komm˙nistar fyrir einhverju mesta ßfallinu Ý s÷gu sinni. Ůß spur­ist um heimsbygg­ina, a­ a­faranˇtt 25. febr˙ar 1956 hef­i NÝkÝta Khr˙stsjov, a­alritari komm˙nistaflokks Rß­stjˇrnarrÝkjanna, flutt leynirŠ­u ß ■ingi flokksins um margvÝsleg ˇdŠ­i JosÝfs StalÝns. Fulltr˙ar SˇsÝalistaflokksins ß ■inginu Ý Moskvu, Kristinn E. AndrÚsson og Eggert Ůorbjarnarson, h÷f­u ekki fengi­ a­ vita af uppljˇstrunum Khr˙stsjovs og lßsu fyrst um ■Šr Ý bl÷­um ß lei­inni heim.

┴ratugina ß undan h÷f­u Ýslenskir komm˙nistar lofsungi­ StalÝn. ═ Gerska Šfintřrinu haf­i Halldˇr Kiljan Laxness skrifa­, a­ StalÝn vŠri Ý hŠrra me­allagi, grannur og vel lima­ur. (StalÝn var smßvaxinn, bˇlugrafinn og digur.) Laxness haf­i lÝka birt ■ř­ingu sÝna ß kvŠ­i eftir äKasakhaskßldi­ Dzhamb˙lô:

StalÝn, elska­i vinur, ■˙ ßtt ekki ■inn lÝka,

■˙ ert skßld jar­ar.

StalÝn, ■˙ ert s÷ngvari ■jˇ­vÝsunnar.

Jˇhannes ˙r K÷tlum haf­i ort lofkvŠ­i um StalÝn:

ŮvÝ ■etta er fˇlksins herma­ur, sem heldur ■arna v÷r­,

um hugsjˇn hinna fßtŠka, um himin ■eirra og j÷r­.

Vi­ lßt StalÝns haf­i Einar Olgeirsson skrifa­: äVÚr minnumst mannsins StalÝns, sem hefur veri­ elska­ur og dß­ur meir en flestir menn Ý mannkynss÷gunni ß­ur og naut slÝks tr˙na­artrausts, sem fßir menn nokkru sinni hafa noti­, ľ en lÚt sÚr aldrei stÝga ■ß ßst og a­dßun til h÷fu­s, heldur var til sÝ­ustu stundar sami gˇ­i fÚlaginn, sem mat manngildi­ ofar ÷llu ÷­ru.ô

N˙ vi­urkenndi Khr˙stsjov, a­ StalÝn hef­i veri­ grimmdarseggur og lßti­ pynda og skjˇta fj÷lda saklausra manna. Hann las jafnvel upp ˙r svokalla­ri äerf­askrß LenÝnsô, sem Ýslenskir komm˙nistar h÷f­u sagt falsa­a. Ůa­ var a­ vonum, a­ Ý ■ingkosningunum 1956 bau­ SˇsÝalistaflokkurinn ekki fram, heldur Al■ř­ubandalagi­.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 27. febr˙ar 2016. Skopteikningin eftir Halldˇr PÚtursson er af Brynjˇlfi Bjarnasyni og Kristni E. AndrÚssyni a­ hj˙fra sig upp a­ StalÝn og ١rbergi ١r­arsyni og Jˇhannesi ˙r K÷tlum Ý fangi hans.)


60 ßr frß leynirŠ­unni

kristinne_teikning_1956_copy.jpg┴gŠt frÚttaskřring var 25. febr˙ar 2016 eftir Gu­mund Magn˙sson sagnfrŠ­ing Ý Morgunbla­inu um leynirŠ­u Khr˙stsjovs, sem flutt var yfir fulltr˙um ß 20. ■ingi komm˙nistaflokks Rß­stjˇrnarrÝkjanna 25. febr˙ar 1956. ═ ■vÝ tilefni erum vi­ hjß Almenna bˇkafÚlaginu a­ endur˙tgefa leynirŠ­una Ý ritr÷­inni Safni til s÷gu komm˙nismans, en Ý henni hafa ß­ur komi­ ˙t ritin Greinar um komm˙nisma eftir breska heimspekinginn Bertrand Russell, Konur Ý ■rŠlakistum StalÝns eftir Elinor Lipper og Aino Kuusinen og ┌r ßl÷gum eftir Jan Valtin (Richard Krebs). LeynirŠ­an kom fyrst ˙t Ý Ýslenskri ■ř­ingu Stefßns Pjeturssonar 1957 me­ formßla eftir ┴ka Jakobsson, sem veri­ haf­i rß­herra komm˙nista Ý Nřsk÷punarstjˇrninni, en haf­i eins og Stefßn sn˙i­ baki vi­ komm˙nismanum. LeynirŠ­an var eitthvert mesta ßfall, sem Ýslenskir komm˙nistar h÷f­u or­i­ fyrir. Fulltr˙ar SˇsÝalistaflokksins fengu ekki einu sinni frÚttir af rŠ­unni fyrr en ■eir komu heim, eins og Spegillinn skopast a­ (Kristinn E. AndrÚsson og Eggert Ůorbjarnarson). ═slenskir komm˙nistar voru lengi a­ ßtta sig ß, hvernig ■eir Šttu a­ breg­ast vi­ rŠ­unni, ■vÝ a­ ■ar vi­urkenndi Khr˙stsjov flest ■a­, sem ■eir h÷f­u ■rŠtt fyrir ßratugum saman. Teiknarinn hefur ßrei­anlega veri­ Halldˇr PÚtursson, ■ˇtt hann sÚ ekki nefndur.


Huglei­ingar a­ loknum afmŠlisdegi

╔g var­ 63 ßra hinn 19. febr˙ar 2016. Ůetta var enginn stˇrafmŠlisdagur, en ■a­ var samt notalegt a­ hafa komist svo langt. ╔g hef haft nˇg a­ Úta og sloppi­ vi­ a­ vera Útinn, sem er meira en segja mß um flest dřr jar­arkringlunnar frß ÷ndver­u.

╔g hÚlt upp ß afmŠlisdaginn su­ur Ý l÷ndum, en Úg hef ■a­ mÚr til afs÷kunar eins og farfuglarnir, a­ Úg kem alltaf aftur heim me­ vorinu. ╔g er ■akklßtur samkennurum mÝnum, sem hafa rřmka­ um starfstilh÷gun mÝna, svo a­ Úg get fari­ a­ dŠmi farfuglanna. MÚr ■ykir vŠnt um ■eirra gˇ­a hug Ý minn gar­. Og anna­ mß segja um fjarlŠg­ina: H˙n kennir okkur a­ meta ═sland. ┴rni Pßlsson prˇfessor or­a­i ■etta vel, ■egar hann sag­i um sÝna kynslˇ­, sem haf­i hloti­ menntun sÝna Ý Danm÷rku: äHvergi hefur ═sland veri­ elska­ heitar en Ý Kaupmannah÷fn.ô

═ l÷ngum fjarvistum fer ekki hjß ■vÝ, a­ Úg sakni vina og vandamanna heima, enda er ■a­ allt ˙rvalsfˇlk. En ■vÝ ßnŠgjulegri ver­a endurfundirnir. MÚr finnst ■ˇ leitt, hversu snemma foreldrar mÝnir fÚllu frß, fa­ir minn 63 ßra, mˇ­ir mÝn 74 ßra. Ůau hef­u haft gaman af a­ samgle­jast mÚr og systkinum mÝnum me­, hversu vel allt hefur ■rßtt fyrir allt gengi­.

Er Úg hamingjusamur? ╔g las ß d÷gunum sjßlfsŠvis÷gu Herberts Spencers, sem sag­ist telja, a­ hamingjan vŠri Š­sti mŠlikvar­inn ß si­fer­ileg kerfi. En hann bŠtti ■vÝ vi­, a­ menn Šttu ekki a­ stefna a­ hamingjunni, ■vÝ a­ ■ß gengi h˙n ■eim ˙r greipum. Menn Šttu frekar a­ fara eftir f÷stum og arfhelgum reglum, og ■ß fylgdi hamingjan me­ Ý eins konar kaupbŠti. Ef marka mß Spencer, ■ß er ■ess vegna of snemmt a­ svara spurningunni. Hamingjan er ver­laun a­ keppninni lokinni frekar en einhver innri tilfinningu. H˙n er fullnŠgja frekar en ßnŠgja. Hitt veit Úg, a­ Úg er sŠmilega sßttur vi­ lÝfi­, enda vi­ gˇ­a heilsu, Ý tilt÷lulega ÷ruggu starfi og me­ prř­ileg laun (a­ minnsta kosti laun, sem nŠgja mÚr).

╔g hef lÝka yndi af ■eim verkefnum, sem mÚr hafa veri­ falin, jafnt kennslu og rannsˇknum. Ůessa dagana er Úg eins og oft sÝ­ustu tv÷ ßrin a­ taka saman efni Ý skřrslu fyrir fjßrmßlarß­uneyti­ um erlenda ßhrifa■Štti bankahrunsins 2008. Margt er mj÷g merkilegt Ý ■eirri s÷gu allri.

ŮrÝr vinir mÝnir, DavÝ­ Oddsson, Kjartan Gunnarsson og Gunnlaugur SŠvar Gunnlaugsson, gßfu mÚr mßlverk ß sextugsafmŠlinu, Hannes ˇfullger­ur, sem ßtti a­ minna ß ■a­, a­ margt vŠri ˇgert. Og ■a­ er svo sannarlega rÚtt. ╔g hef fullan hug ß ■vÝ a­ taka ■eirri ßskorun, sem fˇlst Ý gj÷finni. HÚr er samantekt ß ■vÝ, sem Úg ger­i ßri­ 2015.

SÚ Úg eftir einhverju? Au­vita­. KvÝ­i Úg fyrir einhverju? LÝklega a­allega tvennu, Elli kerlingu, sem hlřtur a­ leggja Ý glÝmu vi­ mig eins og alla a­ra, og hugsanlegri annarri heimskreppu, ■vÝ a­ vestrŠn rÝki hafa ekki leyst ■ann vanda, sem kom Ý ljˇs ßrin 2007ľ2008. En Úg er samt sammßla Ëlafi Thors um, a­ menn eiga ekki a­ ey­a Švinni Ý ■a­ a­ sjß eftir e­a kvÝ­a fyrir.


ź Fyrri sÝ­a | NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband