Hverjir geta tala­ Ý nafni ■jˇ­arinnar um stjˇrnarskrß?

äŮjˇ­inô hefur vali­ stjˇrnarskrß, segja Gunnar Smßri, Ůorvaldur Gylfason og fleiri. ═ kosningum til stjˇrnlaga■ings var ■ßtttakan a­eins 36,8%. M.÷.o. h÷f­u 63,2% ekki ßhuga. Kosningarnar voru sÝ­an dŠmdar ˇl÷glegar. Ůß skipa­i stjˇrnin sama fˇlk Ý ästjˇrnlagarß­ô. Kj÷rsˇknin um till÷gur ■ess var 48,4%. M.÷.o. h÷f­u 51,6% ■jˇ­arinnar ekki ßhuga. Af ■eim, sem kusu, vildu 67% mi­a vi­ uppkasti­ frß ästjˇrnlagarß­inuô. Ůetta merkir, a­ einn ■ri­ji kjˇsenda sam■ykkti ■etta uppkast. Tveir ■ri­ju hluta ■jˇ­arinnar sam■ykktu ■a­ ekki, mŠttu anna­hvort ekki ß kj÷rsta­ e­a greiddu ekki atkvŠ­i me­ ■vÝ. Til samanbur­ar var kj÷rsˇknin vegna lř­veldisstjˇrnarskrßrinnar 1944 98,4%, og hana sam■ykktu 98,5% ■eirra, sem greiddu atkvŠ­i. Getum vi­, sem sty­jum g÷mlu, gˇ­u lř­veldisstjˇrnarskrßna, ekki frekar tala­ Ý nafni ■jˇ­arinnar en ■essir fulltr˙ar eins ■ri­ja hluta ■jˇ­arinnar, sem leist vel ß uppkast hins ˇl÷glega ästjˇrnlagarß­sô, en ■a­ hˇf hvern fund ß a­ syngja saman og hefur sÝ­an veri­ a­ kynna skrÝpaleik sinn erlendis?


Bloggi­ sem hvarf

HagfrŠ­ingurinn Gauti B. Eggertsson birti ß bloggi sÝnu 8. oktˇber 2009 lista um mestu mist÷kin, sem ger­ hef­u veri­ fyrir og Ý bankahruninu Ýslenska. Hann hefur n˙ eytt ■essu bloggi, en fj÷lmi­lum Ý eigu Jˇns ┴sgeirs Jˇhannessonar ■ˇtti ■a­ frÚttnŠmt eins og allt anna­, sem var til ■ess falli­ a­ gera lÝti­ ˙r DavÝ­ Oddssyni. ═ FrÚttabla­inu og ß visir.is var bloggi­ ■vÝ endursagt ß ■eim tÝma.

Gauti skrifa­i: äStŠrstu mist÷kin eru lÝklega fˇlgin Ý ve­lßnavi­skiptum Se­labanka ═slands sem ollu gjald■roti hans. ═ ■essum vi­skiptum t÷pu­ust um 300 milljar­ar, sem jafnast ß vi­ um 1 milljˇn ß hvert mannsbarn ß ═slandi, e­a um 5 milljˇnir ß hverja ■riggja barna fj÷lskyldu. Ůessi mist÷k lenda beint ß Ýslenskum skattgrei­endum.ô

Gauti getur ■ess ekki, a­ reglur Se­labankans um ve­ voru ■rengri en flestra annarra banka, til dŠmis Se­labankans bandarÝska, en ■ar starfa­i Gauti frß 2004 til 2012. Hann nefnir ekki heldur, a­ me­ Ney­arl÷gunum frß 6. oktˇber 2008 var kr÷fum Se­labankans ß bankana skipa­ aftur fyrir kr÷fur innstŠ­ueigenda. Olli ■a­ miklu um bˇkfŠrt tap hans ■ß. Raunar kemur fram Ý nřlegri bˇk ┴sgeirs Jˇnssonar og Hersis Sigurgeirssonar, a­ lÝklega ver­ur tap skattgrei­enda af bankahruninu ekkert.

Tveir dˇmar, hvor Ý sÝnu landi, skipta hÚr sÝ­an mßli, ■ˇtt ■eir vŠru kve­nir upp, eftir a­ Gauti skrifa­i bloggi­. Vori­ 2011 ger­i HŠstirÚttur BandarÝkjanna Se­labankanum ■ar Ý landi eftir mikinn mßlarekstur a­ upplřsa um ve­lßn til banka Ý lßnsfjßrkreppunni. Sanna­ist ■ß, eins og Úg hef ß­ur bent hÚr ß, a­ bankinn haf­i lßna­ gegn miklu lakari ve­um en Se­labankinn Ýslenski.

HŠstirÚttur ═slands komst a­ ■eirri ni­urst÷­u vori­ 2016 (Ý mßli nr. 130/2016), a­ ekkert hef­i veri­ athugavert vi­ ve­lßn Se­labankans, og yr­i ■vÝ ■rotab˙ eins lßntakandans a­ endurgrei­a honum skuld sÝna. Se­labankinn hef­i ekki broti­ neinar reglur.

Skiljanlegt er ■vÝ, a­ Gauti skyldi ey­a bloggi sÝnu.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 9. september 2017.)


Deilt um einstefnuna Ý Hßskˇlanum

╔g hef Ý nokkrum fŠrslum ß Facebook deilt ß rÚtttr˙na­arkˇrinn, sem teki­ hefur vi­ af frjßlsa samkeppni hugmynda Ý vÝsindum. Fyrst skrifa­i Úg:

NorrŠna fÚlagi­ o. fl. halda ß nŠstunni fund um norsku kosningarnar: Ůar er a­alrŠ­uma­ur bla­ama­ur af Klassekampen, ÷fgavinstrabla­i (MÝmir Kristjßnsson, fyrrv. forma­ur R°d ungdom), en sÝ­an eru Ý pallbor­i framkvŠmdastjˇri Vinstri grŠnna (Bj÷rg Eva Erlendsdˇttir), forma­ur ungra pÝrata (Bj÷rt Gu­jˇnsdˇttir) og Magn˙s ١r Hafsteinsson.

SÝ­an skrifa­i Úg um fyrirhuga­ mßl■ing um äUmhverfisˇgn og ■÷rfina ß nřrri si­bˇtô:

┴ fundi Al■jˇ­amßlastofnunar um norsku kosningarnar tala ■rÝr einstaklingar yst til vinstri (framkvŠmdastjˇri Vinstri-grŠnna, bla­ama­ur ß Klassekampen og forma­ur Ungra pÝrata) og einn ß mi­junni (var Ý Frjßlslynda flokknum sßluga ß ═slandi). HÚr er anna­ dŠmi um hina fur­ulegu einstefnu, sem er a­ vera sÝfellt algengari Ý Hßskˇlanum. Allir vita, hva­ ■essi kˇr mun syngja saman, og engin r÷dd mun hljˇma ÷­ru vÝsi.

Me­ fŠrslunni setti Úg mynd af fundarbo­inu um umhverfisˇgnina og ■÷rf ß si­bˇt. ═ ■ri­ja skipti skrifa­i Úg um fyrirlestur um nřfrjßlshyggju:

Screen Shot 2017-09-01 at 09.16.20

Hßskˇlinn heldur ßfram einstefnunni. A­eins eru bo­nir fram fyrirlesarar af vinstri vŠng. ═ kynningu ß ■essum er sagt: äGuy Standing er breskur hagfrŠ­ingur vi­ Lund˙narhßskˇla sem er ■ekktur fyrir gagnrřni sÝna ß kapÝtalisma og vi­tekna efnahagslega hugsun.ô Hann hefur me­ ÷­rum s÷mu sko­anir og 98% samkennara minna og 5,7% ■jˇ­arinnar.
á

Andri Sigur­sson skrifa­i ■ß ß Facebook vegg minn:

Hannes, neoliberalismi er ■a­ sem vi­ b˙um vi­. Hversvegna Šttum vi­ ekki a­ gagnrřna hann? Ůa­ er hin vÝsindalega a­fer­. Hvernig Štlar ■˙ a­ ■rˇast ßfram annars? Nei alveg rÚtt, ■˙ ert sßttu vi­ ßstandi­. Ůa­ er ■annig sem vi­ st÷­num.

╔g svara­i honum:

MÚr finnst sjßlfsagt a­ gagnrřna nřfrjßlshyggju (og hef raunar ekkert ß mˇti heitinu). En ■ß ver­ur a­ vera skřrt, vi­ hva­ er ßtt, en nřfrjßlshyggja sÚ ekki notu­ sem samheiti um allt, sem venjulegt fˇlk hlřtur a­ vera mˇtfalli­. E­lilegast vŠri a­ leggja Ý heiti­ ■ß merkingu, a­ ■etta sÚ hreyfing, sem ■au Thatcher og Reagan beittu sÚr fyrir og framkvŠmdu og sem ■eir Hayek og Friedman voru hugmyndasmi­ir a­. ╔g gŠti kannast vi­ mig Ý ■eirri merkingu sem nřfrjßlshyggjuma­ur. Og ■ß ver­ur lÝka a­ tryggja, a­ andstŠ­ sjˇnarmi­ nřfrjßlshyggjumannanna sjßlfra komist lÝka a­, ■vÝ a­ vÝsindin eru frjßls samkeppni hugmynda. En Ý Hßskˇlanum er r÷mm andsta­a frß ■essum 98%, sem hafa s÷mu sko­anir og 5,7% ■jˇ­arinnar, vi­ ■a­ a­ hleypa andstŠ­um sjˇnarmi­um a­. Ůetta er ja­ar, sem heimtar a­ vera mi­ja, m˙s, sem kynnir sig sem ljˇn, ■˙fa, sem vill heita fjall. ╔g gŠti nefnt m÷rg skřr dŠmi um ■a­. ┴ Úg a­ nefna einhver?


Rannsˇkn AS═ ß skattbyr­i og tekjudreifingu

Nřbirt rannsˇkn AS═ ß skattbyr­i sřnir, a­ h˙n hafi aukist helst hjß tekjulŠgsta hˇpnum. ┴stŠ­an er s˙, segja AS═-menn, a­ persˇnuafslßttur hefur ekki hŠkka­ Ý samrŠmi vi­ laun. Ůa­ er ˙t af fyrir sig rÚtt, en segir ekki alla s÷guna. Um ■etta deildum vi­ Stefßn Ëlafsson prˇfessor ß sÝnum tÝma. ╔g taldi, a­ persˇnuafslßttur Štti ekki a­ hŠkka Ý samrŠmi vi­ laun, ■vÝ a­ ■ß greiddu menn ŠtÝ­ sama hlutfall af tekjum sÝnum Ý skatt ˇhß­ ■vÝ, hvort ■Šr hŠkku­u, en au­vita­ Šttu ■eir a­ taka ■ßtt Ý sameiginlegum byr­um ■jˇ­arinnar, ■egar og ef laun ■eirra hŠkku­u.

┴stŠ­an til ■ess, a­ skattbyr­i tekjulŠgsta hˇpsins hefur ■yngst, er, a­ hann er or­inn afl÷gufŠrari en ß­ur. Ůetta er svipa­ og ■egar fyrirtŠki grei­ir engan skat, ■egar ■a­ grŠ­ir ekkert, en grei­ir tekjuskatt, um lei­ og ■a­ fer a­ grŠ­a. Skattbyr­i ■ess hefur ■yngst, en ■a­ er fagna­arefni, til marks um betri afkomu. Raunar er persˇnuafslßttur hÚr miklu hŠrri en ß ÷­rum Nor­url÷ndum og Ý ÷­rum grannrÝkjum. ╔g tel e­lilegast, a­ allir taki ■ßtt Ý a­ grei­a fyrir ■jˇnustu rÝkisins, en sumir sÚu ekki skattfrjßlsir og geti sÝ­an greitt atkvŠ­i me­ ■vÝ a­ ■yngja skattbyr­i ß a­ra, eins og Vinstri grŠnir vir­ast vilja. Um allt ■etta mß raunar lesa nßnar Ý bˇk minni um skattamßl, sem til er ß Netinu.


Vinir Ý raun

═slenska spakmŠli­ äSß er vinur, er Ý raun reynistô er s÷mu merkingar og enska spakmŠli­ äA friend in need is a friend indeedô. Hvort tveggja mß rekja til or­a rˇmverska skßldsins Quintusar Enniusar, sem uppi var 239ľ169 f. Kr.: äAmicus certus in re incerta cernitur.ô

Ůetta ß vi­ um ■ß sj÷ ■ingmenn ne­ri mßlstofu breska ■ingsins, sem skrifu­u undir bˇkun um ═sland frß Austin Mitchell 13. oktˇber 2008, fimm d÷gum eftir a­ Bretar beittu hry­juverkal÷gum gegn ═slendingum og settu ■ß ß sama lista ß heimasÝ­u fjßrmßlarß­uneytis sÝns og Al-KaÝda, TalÝbana og Nor­ur-Kˇreu. Mitchell var ■ingma­ur Grimsby fyrir Verkamannaflokkinn og kunnur ═slandsvinur.

Ekki vir­ist hafa veri­ sagt frß ■essari bˇkun Ý Ýslenskum fj÷lmi­lum, en Ý henni var harma­, a­ breska rÝkisstjˇrnin leita­ist ekki vi­ a­ hjßlpa gamalli vina■jˇ­ Ý erfi­leikum. ═slendingar vŠru gˇ­ir vi­skiptavinir Breta, hef­u fjßrfest verulega Ý Bretlandi og Šttu betra skili­.

ŮrÝr a­rir ■ingmenn Verkamannaflokksins skrifu­u undir bˇkunina, Ann Cryer, Neil Gerrard og Alan Simpson. Ůeir t÷ldust allir til vinstri vŠngs Verkamannaflokksins og veittu i­ulega umdeildum mßlum stu­ning.

Tveir ■ingmenn ═haldsflokksins skrifu­u undir, Peter Bottomley og David Wilshire. Ůeir voru bß­ir kunnir fyrir a­ l˙ta lÝtt flokksaga og t÷ldust til hŠgri vŠngs flokksins. Eiginkona Bottomleys, Virginia, sat lÝka ß ■ingi fyrir ═haldsflokkinn og var um skei­ rß­herra.

Enn fremur skrifu­u Elfyn Llwyd frß Velska ■jˇ­arflokknum og Angus MacNeil frß Skoska ■jˇ­arflokknum undir bˇkunina. ┴ri­ 2016 var ˇspart hneykslast ß ■vÝ Ý breskum bl÷­um, a­ MacNeil hef­i nřtt tŠkifŠri, sem ■arlendum ■ingm÷nnum gefst ß a­ lŠra erlend mßl ß kostna­ ■ingsins, til a­ nema Ýslensku. Var ■etta talinn hinn mesti ˇ■arfi. Kj÷rdŠmi MacNeils er Ytri Su­ureyjar, eins og ■Šr heita ß Ýslensku (Outer Hebrides), en ■ar talar meiri hluti Ýb˙a gelÝsku. á

Sorglegt er til ■ess a­ vita, a­ a­eins skyldu ßtta breskir ■ingmenn af 650 standa a­ bˇkuninni og sumir ef til vill frekar sakir andˇfse­lis en vinßttu vi­ ═sland. Hva­ sem ■vÝ lÝ­ur, Štti okkur a­ vera lj˙ft ekki sÝ­ur en skylt a­ halda n÷fnum Mitchells og hinna ■ingmannanna sj÷ ß lofti.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 26. ßg˙st 2017.)


Minningin um fˇrnarl÷mbin

RNH, Rannsˇknarsetur um nřsk÷pun og hagv÷xt,Yeonmi Park heldur ßsamt Almenna bˇkafÚlaginu og Al■jˇ­amßlastofnun Hßskˇla ═slands fund Ý samkomusal Veraldar, h˙ss Stofnunar VigdÝsar Finnbogadˇttur, Ý hßdeginu f÷studaginn 25. ßg˙st, ■ar sem Yeonmi Park, h÷fundur bˇkarinnaráMe­ lÝfi­ a­ ve­i, segir frß lÝfi sÝnu Ý Nor­ur-Kˇreu, sÝ­asta komm˙nistarÝkinu.

Park er a­eins 24 ßra, en h˙n fl˙­i fyrir tÝu ßrum frß Nor­ur-Kˇreu me­ mˇ­ur sinni. Bˇk hennar hefur veri­ ■řdd ß fj÷lda mßla og veri­ efst ß mets÷lulistum hÚrlendis. Bjarni Benediktsson forsŠtisrß­herra kynnir h÷fundinn, og Vera Kn˙tsdˇttir, stjˇrnmßlafrŠ­ingur og framkvŠmdastjˇri FÚlags Sameinu­u ■jˇ­anna ß ═slandi, stjˇrnar umrŠ­um a­ erindi Parks loknu.

Fundurinn er kl. 12:05ľ13:15. A­gangur er ˇkeypis og allir velkomnir, ß me­an h˙sr˙m leyfir.


┌tvarpsvi­tal vi­ mig: Styttur og minnismerki

╔g var n˙ Ý morgun Ý vi­tali ß Bylgjunni um ■a­, hvenŠr ß a­ fjarlŠgja styttur og minnismerki og hvenŠr ekki. ╔g rifja­i upp, a­ eftir strÝ­ voru allar styttur fjarlŠg­ar af nasistum, Hitler, G÷ring og G÷bbels, ß fyrrverandi yfirrß­asvŠ­i ■eirra. Margar styttur hef­u veri­ fjarlŠg­ar af LenÝn, StalÝn og ÷­rum k˙gurum Ý Austur-Evrˇpu eftir fall komm˙nismans, en ekki allar, og vŠri Úg einmitt Ý starfshˇpi Platform of European Memory and Conscience um a­ lßta fjarlŠgja sÝ­ustu minnismerkin um komm˙nistalei­togana.

Hvar Štti a­ draga m÷rkin? var Úg spur­ur. Svari­ er einfalt. Menn eiga ekki a­ hei­ra nÝ­inga, sem dŠmdir hafa veri­ e­a hef­u veri­ fyrir glŠpi gegn mannkyni, strÝ­sglŠpi og glŠpi gegn fri­num, en ■essir glŠpir voru skilgreindir Ý NŘrnberg-rÚttarh÷ldunum eftir strÝ­. Ůa­ merkir, a­ styttur og myndir til hei­urs Hitler, G÷ring, G÷bbels, LenÝn, StalÝn, Maˇ, Pol Pot og Castro eiga ekki rÚtt ß sÚr Ý frjßlsum menningarl÷ndum. Ůessa fj÷ldamor­ingja ß ekki a­ hei­ra. LÝklega třndu um 100 milljˇnir manna lÝfi s÷kum komm˙nismans, og ekki ■arf a­ minna ß Helf÷r gy­inga.

http://www.vb.is/media/cache/7f/49/7f497f9dd8735e1f5fd8483c3d168a1a.jpg

╔g kva­ hins vegar řmsar a­rar myndir og styttur ■ßtt Ý menningararfi okkar, hva­ sem li­i ˇlÝkum sko­unum ß vi­fangsefnunum Til dŠmis hef­i Ingibj÷rg Sˇlr˙n GÝsladˇttir lßti­ ■a­ ver­a sitt fyrsta verk a­ fjarlŠgja ˙r H÷f­a hi­ frŠga mßlverk af Bjarna Benediktssyni, sem vakti ß sÝnum tÝma yfir ■eim Ronald Reagan og MÝkhaÝl Gorbatsjov. Me­ ■vÝ hef­i h˙n sřnt s÷gunni ˇvir­ingu. Ůa­ vŠri hins vegar eins ˇvi­kunnanlegt a­ sjß brjˇstmynd af Brynjˇlfi Bjarnasyni, fyrsta og eina formanni komm˙nistaflokks ═slands, vi­ hßtÝ­asal Hßskˇla ═slands og ■a­ hef­i veri­ a­ sjß brjˇstmynd af einhverjum formanni nasistaflokks ■ar. Brynjˇlfur hef­i haft sßralÝtil tengsl vi­ Hßskˇlann og Ý rauninni jafnfrßleitt a­ skreyta anddyri Hßskˇlans me­ brjˇstmynd af honum og a­ veita g÷mlum nasista hei­ursdoktorsnafnbˇt, svo a­ nˇgu ˇlÝklegt dŠmi sÚ teki­.

╔g taldi herforingja Su­urrÝkjanna ekki strÝ­sglŠpamenn Ý sama skilningi og nasista og komm˙nista ß 20. ÷ld. Robert Lee hef­i a­ vÝsu ßtt ■rŠla, en ■a­ hef­u Washington og Jefferson lÝka ßtt. Ůess vegna Štti a­ fara varlega Ý a­ fjarlŠgja minnismerki um ■essa herforingja. Su­urrÝkin hef­u tapa­ borgarastrÝ­inu, en herforingjar ■eirra hef­u ekki veri­ verri menn en starfsbrŠ­ur ■eirra ˙r Nor­urrÝkjunum, eftir ■vÝ sem Úg best vissi. Raunar hef­i gott or­ fari­ af Lee.

Ekki vannst tÝmi til a­ rŠ­a fleiri dŠmi, en yfir Arnarhˇli gnŠfir stytta af Ingˇlfi Arnarsyni, fyrsta landnßmsmanninum, en hann ßtti ■rŠla, sem frŠgt er. A­ lokum barst tali­ a­ Trump BandarÝkjaforseta. ╔g kva­ eina skřringuna ß fur­umiklum stu­ningi vi­ hann vera, a­ gjß vŠri a­ myndast milli hßskˇla, opinberra stofnana og fj÷lmi­la annars vegar og al■ř­ufˇlks hins vegar. ═ hßskˇlum og ÷­rum stofnunum vŠri reynt a­ ■agga ni­ur řmsar sko­anir. Ůetta vŠru or­in vÝgi ja­arfˇlks (svipa­ og ger­ist Ý Icesave-deilunni ß ═slandi, ■egar fulltr˙ar 98% landsmanna ßttu sÚr a­eins ■rjßr e­a fjˇrar raddir Ý Hßskˇlanum, auk ■ess sem ˇtr˙lega hßtt hlutfall hßskˇlakennara sty­ur ja­arflokk, Samfylkinguna, sem a­eins hlaut 5,7% Ý sÝ­ustu ■ingkosningum).

Trum hef­i til dŠmis nŠrst ß ˙tlendingaand˙­. Sjßlfur vŠri Úg hlynntur meginreglunni um frjßlsan innflutning fˇlks, en andvÝgur innflutningi ■eirra, sem a­eins koma til a­ njˇta velfer­arbˇta e­a til a­ reyna a­ ney­a okkur til a­ taka upp si­i ÷fgam˙slima. ╔g hef enga sam˙­ me­ ■vÝ fˇlki. Vi­ Šttum tvÝmŠlalaust a­ her­a landamŠraeftirlit okkar og taka upp s÷mu str÷ngu reglur og Nor­menn.


Nř syndaaflausn

Ůegar rÝkisstjˇrn breska Verkamannaflokksins loka­i a­ nau­synjalausu breskum b÷nkum Ý eigu ═slendinga hausti­ 2008, setti hry­juverkal÷g ß Ýslenskar stofnanir og fyrirtŠki, greiddi tafarlaust ˙t Icesave-innstŠ­ur Ý Landsbankanum (Ý sta­ ■ess a­ veita ßrsfrest til ■ess, eins og reglur leyf­u) og kraf­ist ■ess sÝ­an, a­ Ýslenska rÝki­ endurgreiddi hinu breska alla upphŠ­ina me­ v÷xtum, vildi hˇpur menntamanna fara a­ kr÷fum ■eirra. Ůau Ůorvaldur Gylfason, Stefßn Ëlafsson, Sigurbj÷rg Sigurgeirsdˇttir og Vilhjßlmur ┴rnason t÷ldu okkur ═slendinga samsek Landsbankanum og ■ess vegna ÷ll samßbyrg um skuldbindingar hans. Hef­i veri­ fari­ a­ vilja ■eirra, hef­i vaxtakostna­urinn einn numi­ um 200 millj÷r­um krˇna.

Ůessi hugmynd um nau­synlega yfirbˇt er ekki nř. LÝklega hafa engir tveir vi­bur­ir greypst eins Ý huga ■jˇ­arinnar og Tyrkjarßni­ 1627 og bankahruni­ 2008. ═slendingar vissu Ý bŠ­i skiptin, a­ ■eir voru hjßlparvana, en hÚldu um lei­, a­ ■eir Šttu ekki a­ra ˇvini en eld og Ýs. Ůess vegna voru ■eir ■rumu lostnir. Strax eftir Tyrkjarßni­ t÷ldu skßld og a­rir menntamenn, a­ ■a­ ähef­i ekki veri­ anna­ en refsing og rei­idˇmur gu­s fyrir ljˇtan lifna­ manna hÚr ß landiô, eins og Jˇn Ůorkelsson skrifa­i Ý inngangi a­ safnriti sÝnu um rßni­. LŠrdˇmurinn, sem af ■essu mŠtti draga, vŠri a­ i­ka gˇ­a si­i og sŠkja betur kirkjur, sag­i ArngrÝmur lŠr­i. Einnig ■yrfti a­ refsa ˇbˇtam÷nnum har­ar, kva­ Gu­mundur Erlendsson Ý RŠningjarÝmum.

Vilhjßlmur ┴rnason og a­rir spekingar, sem skrifa­ hafa um bankahruni­, sleppa a­ vÝsu ÷llu gu­sor­i, en vir­ast telja hruni­ hafa veri­ refsingu fyrir ßgirnd og ˇhˇf bankamanna, sem ■jˇ­in ÷ll hafi teki­ ■ßtt Ý og sÚ ■vÝ samsek ■eim um. 200 milljar­arnir, sem Icesave-samningarnir hef­u kosta­ ■jˇ­ina, vŠru nau­synleg yfirbˇt. Me­ ■eim fengi h˙n syndaaflausn. LŠrdˇmurinn, sem af ■essu megi draga, sÚ a­ i­ka gˇ­a si­i og sŠkja betur heimspekifyrirlestra Vilhjßlms og fÚlaga. Einnig ■urfi a­ refsa ˇbˇtam÷nnum har­ar, eins og Ůorvaldur Gylfason skrifar vikulega Ý bla­ ■a­, sem Jˇn ┴sgeir Jˇhannesson gefur enn ˙t og dreifir ˇkeypis til landsmanna.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 12. ßg˙st 2017.)


Bernanke um ═sland

┴hugi sumra frŠ­imanna ß bankahruninu 2008 vir­ist einskor­ast vi­ a­ leita uppi innlenda s÷kudˇlga og gera a­ ■eim hrˇp, ekki reyna a­ skřra hina flˇknu atbur­arßs. Til dŠmis voru minningar ÷rlagavaldsins Alistairs Darlings, fjßrmßlarß­herra Breta, ekki einu sinni til ß Ůjˇ­arbˇkhl÷­unni, fyrr en Úg ger­i rß­stafanir til a­ ˙tvega ■Šr. Margt er ■ar misjafnt sagt um ═sland. Anna­ dŠmi er, a­ minningar Bens Bernankes, se­labankastjˇra BandarÝkjanna, Hugur til verka (The Courage to Act), eru enn ekki til ß Ůjˇ­arbˇkhl÷­unni, og skrifar hann ■ar ■ˇ um ═sland.

Bernanke segir (bls. 349): äSum lÝtil l÷nd me­ stˇra banka voru ■ess vanmegna a­ halda ßfram ein sÝns li­s. Til dŠmis var ═sland me­ sÝna 300 ■˙sund Ýb˙a bŠkist÷­ ■riggja stˇrra banka, og teyg­i starfsemi ■eirra sig til annarra Nor­urlanda, Bretlands og Hollands. ═ ÷ndver­um oktˇber h÷f­u allir ■rÝr bankarnir falli­, svo a­ hluthafar (a­allega innlendir) og skuldabrÚfaeigendur (a­allega erlendir) misstu allt sitt. Vi­ h÷f­um eins og Evrˇpski se­labankinn og Englandsbanki hafna­ bei­ni ═slands um gjaldeyrisskiptasamninga. ═slenskar og bandarÝskar fjßrmßlastofnanir voru Ý litlum tengslum, og vandi bankanna var hvort sem er of stˇr til ■ess, a­ hann yr­i leystur me­ gjaldeyrisskiptasamningum.ô

A­ vÝsu misstu skuldabrÚfaeigendur ekki allt sitt. Talsvert fÚkkst upp Ý kr÷fur ■eirra. En s˙ ßbending Bernankes, a­ lÝtil tengsl hef­u veri­ milli Ýslenskra og bandarÝskra fjßrmßlastofnana, vekur upp ■ß spurningu, hvers vegna evrˇpskir se­labankar vildu ■ß ekki veita hinum Ýslenska a­gang a­ lausafÚ. Mikil tengsl voru milli Ýslenskra og evrˇpskra fjßrmßlastofnana. Hva­ sem ■vÝ lÝ­ur, var vandinn ekki of stˇr ß bandarÝskan mŠlikvar­a: Ef ■riggja milljar­a dala samningur hef­i ekki duga­, ■ß hef­i ßtt a­ gera tÝu milljar­a dala samning. ┴ me­an ═sland var herna­arlega mikilvŠgt, hef­u BandarÝkjamenn ekki hika­ vi­: Eftir strÝ­ fÚkk ═sland tv÷falt meiri Marshall-a­sto­ ß mann en Holland, sem ■ß lß Ý r˙stum.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 19. ßg˙st 2017.)


Ney­arl÷gin og stjˇrnarskrßin

Ůeir Jˇn Steinar Gunnlaugsson, fyrrverandi hŠstarÚttardˇmari, og Sigmundur DavÝ­ Gunnlaugsson, fyrrverandi forsŠtisrß­herra, hafa bß­ir lagt or­ Ý belg um sÝ­asta frˇ­leiksmola minn, ■ar sem Úg nota­i l÷gmßl heilags Tˇmasar af AkvÝnas um tvennar aflei­ingar til a­ r÷ksty­ja ney­arl÷gin Ýslensku frß 6. oktˇber 2008. Me­ ■eim var sparifjßreigendum veittur forgangur fram yfir a­ra kr÷fuhafa Ý b˙ fjßrmßlastofnana. Ůetta fˇl Ý sÚr, a­ um 10 milljar­ar evra fŠr­ust Ý raun frß handh÷fum skuldabrÚfa til sparifjßreigenda. ╔g benti ß, a­ Štlun l÷ggjafans var ekki a­ fŠra fÚ milli hˇpa, heldur a­ tryggja st÷­ugleika, afstřra ney­arßstandi, eins og hef­i myndast, hef­u sparifjßreigendur ˇttast um fÚ sitt. Ůess vegna brytu ney­arl÷gin ekki Ý bßg vi­ eignarrÚttarßkvŠ­i stjˇrnarskrßrinnar.

L÷ggjafinn haf­i vafalaust rÚtt fyrir sÚr um, a­ tryggja ■yrfti st÷­ugleika, afstřra ney­arßstandi. S˙ r÷ksemd ein og sÚr nŠg­i til ■ess, a­ hann hlaut a­ hafa r˙mar heimildir. Ekki var um afturvirka eignauppt÷ku a­ rŠ­a, ■vÝ a­ l÷gin voru um uppgj÷r b˙a, sem framundan kynnu a­ vera. (Hef­i R˙ssalßni­ til dŠmis or­i­ a­ veruleika, ■ß hef­u bankarnir hugsanlega sta­ist, og ■ß hef­i ef til vill ekki reynt ß l÷gin.) Minna mß ß, a­ launakr÷fur hafa forgang Ý venjulegum ■rotab˙um.

Stundum eru a­ger­ir nau­synlegar vegna ■jˇ­arhagsmuna, ■ˇtt einhverjir hˇpar ver­i illa ˙ti. Vi­ ˙tfŠrslu fiskvei­il÷gs÷gunnar misstu tugir ■˙sunda breskra sjˇmanna a­gang a­ ═slandsmi­um, sem ■eir h÷f­u haft allt frß 1412. Vi­ ur­um ■ß a­ taka lÝfshagsmuni Ýslensku ■jˇ­arinnar fram yfir atvinnuhagsmuni breskra sjˇmanna.

A­alatri­i­ er, a­ ekki ver­ur sÚ­, hvernig hŠgt hef­i veri­ a­ ganga skemmra en gert var me­ ney­arl÷gunum til a­ nß sama ßrangri. Hitt er anna­ mßl, a­ mikilvŠgara var Ý ■ßgu st÷­ugleika a­ rˇa innlenda sparifjßreigendur en erlenda skuldabrÚfaeigendur, sem hef­u lÝka ßtt a­ hafa betri skilyr­i en a­rir til a­ meta ßhŠttu. Ůegar upp var sta­i­ voru skuldabrÚfaeigendur eflaust lÝka betur settir en ella vi­ ■a­, a­ ney­arßstandi var afstřrt. Ůa­ hef­i ekki veri­ ■eim Ý hag, a­ Ýslenska hagkerfi­ hef­i hruni­.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 5. ßg˙st 2017.)


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband