Af hgum mnum: Svar til blaamanns

Hr er svar mitt vi fyrirspurn blaamanns:

Sll, Sigmann rarson.

a er prentvilla heiti skeytis ns. etta a vera Rannsknarleyfi me s-i. En mtt hafa eftirfarandi eftir mr og allt, en ekki eitthva klippt fr r eftir num hentugleikum:

Mr finnst essi spurningaleikur furulegur. g er ekki fyrsti prfessorinn, sem fer rannsknarleyfi og arf a rstafa nmskeium snum mean, og reianlega ekki hinn sasti. Hvers vegna er g srstaklega tekinn r? Og hvers vegna er tlunin a birta srstaka frtt um rannsknarleyfi mitt?

Annars er atburarsin essu ekki-mli einfld. g hafi ska eftir rannsknarleyfi vormisseri 2019. San komst g a v, a g tti rtt rannsknarleyfi haustmisseri 2018. g vildi samt ekki taka a , nema g gti rstafa kennslu minni skaplegan htt. g talai vi einn heimspekiprfessorinn, sem oft hefur veri mr rhollur. Hann stakk upp v, a nmskei heimspeki, sem er um margt sambrilegt vi nmskei mitt, yri lti koma sta mns nmskeis. Kva hann eitthva svipa oft hafa veri gert vi svipaar astur. Forseti minnar deildar var sttur vi a, og kennari nmskeisins var fs a taka etta a sr. egar g hafi annig rstafa kennslunni elilegan htt, ba g um a f frekar rannsknarleyfi haustmisseri. Var ori vi v, eins og elilegt var.

a var enginn rstingur mig um eitt ea neitt essu mli. a hefur gengi sinn venjulega og elilega gang. ll mn samskipti vi yfirmenn Hsklans hafa veri algerlega afinnanleg. g ekki ekki ennan nemendalista, sem nefndur er spurningalistanum. Enginn hefur minnst hann vi mig, en g hef s eitthva smvegis um hann fjlmilum. Annars er etta ekkert ntt. a var skipulg undirskriftasfnun meal nemenda 1988 til a reyna a f menntamlarherra til a veita mr ekki lektorsembtti stjrnmlafri. a hafi engin hrif, hvorki mig n rherrann og v sur framtina, sem n er nt.

g var mjg feginn v a f meira tkifri til rannskna og ess vegna ngur me a f rannsknarleyfi haustmisseri. g er me fangi fullt af verkefnum. g er a skila af mr 320 bls. skrslu um erlenda hrifatti bankahrunsins til fjrmlaruneytisins og hyggst auvita gefa t rannsknir mnar v mli, ef til vill nsta haust, egar tu r vera liin fr bankahruninu.

g hef san sami um og hef veri a ljka remur skrslum ea rannsknarritgerum fyrir hugveituna New Direction Brssel. r eru um 5070 bls. hver.

Ein er Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Private Property Rights. ar legg g herslu stareynd, a umhverfisvernd krefst verndara, einhverra, sem hafa hag af v a vernda umhverfi. Dmi af landi er alekkt. a, sem allir eiga, hirir enginn um. Sjaldan grr gras almenningsgtu. En g nota essa hugmynd fiskistofna ljsi reynslu slendinga og okkafull risadr eins og hvali, fla og nashyrninga. Hgt er a breyta veiijfum veiiveri me einu pennastriki: me v a leyfa eim a eignast drastofnana.

nnur skrslan er The Voices of the Victims: Notes towards a Historiography of Anti-Totalitarian Literature. ar veiti g yfirlit yfir rit, sem komu t um alrisstefnuna, mean hn rei hsum Evrpu, kommnisma og nasisma, me srstakri herslu kommnismann, ar sem hann var langlfari og ekkert uppgjr var vi hann eins og var vi nasismann Nrnberg. g ri m. a. skoanir Marx og Engels smjum, skldsgur Zamjatns, Orwells, Koestlers og Rands um alrisstefnuna, bkur Vktors Kravtsjenkos, Valentns Gonzlez (El campesino), Margarete Buber-Neumann, Elinors Lippers, Ottos Larsens o. fl.

rija skrslan er Lessons for Europe from the Icelandic Bank Collapse. ar bendi g rj lrdma, sem arir virast ekki hafa dregi af bankahruninu. (Flestir menntamenn gera ekkert anna en endurtaka sund ra gamlar og margtuggnar prdikanir gegn girnd.) Einn er, a a kostar ekki algert hrun hagkerfisins a lta banka falla. sland blmstrar, tt bankarnir hafi falli. Annar lrdmur er, a rkisbyrg innstum er rf, ef a er gert, sem slendingar geru og var mjg snjallt, a veita innstueigendum forgang krfum b banka. Aalatrii er ekki a bjarga bnkum, heldur a afstra ngveiti, sem rvntingarfullir innstueigendur myndu stofna til. riji lrdmur er, a gettavald, eins og skapa var me hryjuverkalgunum bresku, verur fyrr ea sar misnota. Dmi af beitingu hryjuverkalaganna gegn slendingum snir a. var lgunum beitt vegna stjrnmlahagsmuna eirra Gordons Browns og Alistairs Darlings, sem vildu sna Skotum, hva sjlfsti kostai, og sna breskum kjsendum, hversu harir eir vru horn a taka.

San hef g lka unni a skrslu fyrir ara hugveitu Brssel um Totalitarianism in Europe: Two Case Studies, ar sem g birti rannsknir mnar tveimur mlum: vi og strfum Elinors Lippers, sem var um margt merkileg, og sgu gyingakonu, sem var slendingur (Henny Goldstein), og nasista, sem var kommnisti (Bruno Kress), og hvernig rlg eirra flttuust saman slandi og var. g datt niur essi rannsknarefni slenskum og erlendum skjalasfnum.

er g a halda fram a gera ensku tdrtti r helstu slendinga sgum. g hef egar gert tdrtti r Egils sgu, Brennu-Njls sgu og Gurnar sgu (eins og mr finnst elilegast a kalla Laxdlu) og tla a gera sameiginlegan tdrtt r Grnlendinga sgu og Eirks sgu raua, sem g mun kalla samheitinu Gurar saga, v a sgurnar hverfast kringum Guri orbjarnardttur, sem fddist slandi, bj Vesturheimi og fr plagrmsfer til Rmar. Nafnbreytingarnar essum slendinga sgum eru mitt litla framlag til kvenrttindabarttunnar, jafnframt v sem g reyni a kynna a, sem vi slendingar ttum a vera stoltastir af, sta ess a tala landi niur, eins og sumir gera v miur.

Enn fremur er g a vinna a visgu Pturs Magnssonar, bankastjra, rherra og varaformanns Sjlfstisflokksins og tla v sambandi vi fyrsta tkifri a rannsaka betur skjalasfn hans og eirra lafs Thors og Bjarna Benediktssonar (sem eru Borgarskjalasafni). Mig skortir v svo sannarlega ekki verkefni nsta haust ea lengur.

Me von um vandari vinnubrg framtinni og gri kveju,
Hannes H. Gissurarson

Hr er fyrirspurn blaamannsins:

Sll Hannes,

Sigmann heiti g og er nemandi blaa- og frttamennsku og blaamaur student.is.

Vi student.is hfum hyggju a fjalla um fjarveru na komandi haustmisseri sem veldur v a fanginn um stjrnmlaheimspeki, sem hefur hinga til kennt, verur ar af leiandi ekki dagskr.

Okkur langar a vita hvort hafir huga a tj ig um etta rannsknarleyfi sem hefur ska eftir og leggjum fyrir ig eftirfarandi spurningar:

1. skair sjlfur eftir v a fara rannsknarleyfi?

2. Er a rtt a hafir fyrstu ska eftir rannsknarleyfi vormisseri en breytt v haustmisseri?
- Ef "j":
a. Hvers vegna breyttist a?
b. Var rst ig af deildinni/hsklanum a breyta essu?
c. Hafi listi eirra 65 nemenda, sem skuu eftir a fangi inn yri ekki kenndur sem skyldufangi lengur, eitthva me breytinguna a gera?

3. Hva finnst r um niurstu; a fangi inn um stjrnmlaheimspeki veri ekki kenndur nsta vetur?

4. Hva hyggst rannsaka essu leyfi sem skar eftir?

Frttin birtist n.k. rijudag, 6. mars, og skum vi v eftir svrum fyrir ann tma.

Viringarfyllst,
Sigmann rarson
- Student.is


Hann kaus frelsi

victor-kravchenko-enfonca-le-premier-coin-dans-l-image-de-l-union-sovietique-a-travers-le-proces-de-1949.jpgEin lsilegasta bkin ritr Almenna bkaflagsins, Safn til sgu kommnismans, sem g hef umsjn me, er g kaus frelsi eftir Vktor Kravtsjenko. tt heiti s tuggukennt, er bkin sjlf full af rlagasgum, takanlegum, en um lei forvitnilegum, svo a lesandinn leggur hana gjarnan fr sr. Hfundur flttar samar eina heild starvintri sn, skrar svipmyndir af gnarstjrn Stalns, tal dmi af svikum og prettum, en lka af hjlpsemi og hugrekki.

Kravtsjenko fddist 1905 og lst upp kranu. Hann var upphafi sanntraur kommnisti og lri verkfri, og var einn sklabrir hans og gkunningi Leond Brezhnev, sem sar var hstrandi Rstjrnarrkjunum. En hungursneyin kranu 1932-1933 hafi mikil hrif Kravtsjenko. Staln olli essari hungursney me v a taka uppskeruna af bndum og reka inn samyrkjub (ea flytja , sem jlastir voru, nauungarflutningum til Sberu). Tali er, a um sex milljnir manns hafi solti til bana, aallega kranu, sem er fr nttrunnar hendi frjsamt landbnaarland. Fjldi barna var munaarlaus og fru au hpum um Rssland a leita sr matar. Tku foreldrar Kravtsjenkos eina slka stlku inn heimili.

Kravtsjenko var verksmijustjri vs vegar um Rstjrnarrkin og kynntist ess vegna aeins beint hinum vtku flokkshreinsunum Stalns, egar einrisherrann gekk milli bols og hfus mrgum kommnistum. Kravtsjenko s lka lengdar fangana rlkunarbunum, Glaginu, eins konar lifandi vofur, sviptir llum mannlegum viruleik. Hann oldi sfellt verr kgunina heimalandi snu, og egar honum var strinu boi starf viskiptanefnd Rstjrnarrkjanna Washington-borg, tk hann v fegins hendi. Hann leitai nir Bandarkjastjrnar aprlbyrjun 1944 og gaf t bk sna ensku rskum tveimur rum sar. rust vestrnir kommnistar yfir henni, og er af v lng saga.

Lrus Jhannesson, lgfringur og alingismaur (murbrir Matthasar Johannessens ritstjra), vann a strvirki a a bkina, sem var 564 ttprentaar blasur slensku tgfunni.

(Frleiksmoli Morgunblainu 24. febrar 2018.) Myndin er af Kravtsjenko rttarsal Pars 1949, egar hann hfai ml gegn frnskum kommnistum fyrir meiyri.


Hugleiingar 65 ra afmlinu

dag er g 65 ra: g fddist fingardeild Landsptalans 19. febrar 1953. g var aufsugestur heiminn, frumburur foreldra minna, sem hfu nlega gengi hjnaband og vildu gjarnan eignast barn. au eru v miur bi ltin. Fair minn, Gissur Jrundur Kristinsson, framkvmdastjri Verkamannabstaanna Kpavogi, var raunar aeins 62 ra, egar hann var brkvaddur. Mir mn, sta Hannesdttir kennari, lst r krabbameini 74 ra. Bi voru au langt undir mealaldri sns kyns, sem er skyggilegt, ef rslitum um heilsu og langlfi rur forriti r foreldrunum, en g get hugga mig vi, a g hef alltaf veri vi hestaheilsu. Mig vantai ekki einasta dag r skla vegna veikinda alla mna t. g bj vi gott atlti bernsku, lst upp Laugarneshverfinu, var aldrei var vi allt a bl, sem g les n um blunum, var snemma lestrarhestur, hafi gaman af a ganga skla. Eftirltisgreinar mnar sku voru landafri og saga, og g man, hversu eftirvntingarfullur g var, egar g hf a lra erlendar tungur. opnuust fyrir mr nir heimar. g s raunar eftir a hafa ekki lrt fleiri erlendar tungur, frnsku, tlsku, rssnesku. Mr lei vel skla, en lklega best Oxford-hskla, ar sem g var 19811985. Mr lei lka vel vinnusta mnum Hskla slands, en ekki sur Stanford-hskla, ar sem g var ru hvoru gistifrimaur nunda og tunda ratug sustu aldar. N hin sari r hef g brugi sama htt og farfuglarnir og hvalirnir og haldi sulgar slir, egar veturinn sverfur a slandi. ar stunda g aallega mitt grsk, rannsaka a, sem g hef ekki tm til a gera heima, sinni ritstrfum ni. En eins og hvalirnir og farfuglarnir kem g alltaf aftur, egar vorar. g vona, a g eigi eftir a koma oft heim aftur.


Sartre og Gerlach slandi

Franski heimspekingurinn Jean-Paul Sartre var talsverum metum slandi um og eftir mija sustu ld. Eftir hann hafa rj rit komi t slensku, skldsagan Teningunum er kasta, minningabkin Orin og heimspekiriti Tilvistarstefnan er mannhyggja. heimspeki Sartres eru heilindi eitt aalhugtaki. Menn skapa sjlfa sig me gerum snum gulausum heimi og vera a vera trir sjlfum sr. Sartre heimstti sland hausti 1951.

Tv leikrit Sartres voru flutt Rkistvarpinu, nafni velsmisins 1949 og Dauir n grafar 2003, og rj sett svi, Flekkaar hendur 1951, Lstar dyr 1961 og Fangarnir Altona 1964. Sast nefnda leikriti er um efnaa ska nasistafjlskyldu, von Gerlach. Annar sonurinn ber nafni Werner von Gerlach. a er einkennileg tilviljun, a essi sguhetja Sartres er alnafni ska rismannsins slandi 1939-1940, hins kafa nasista Werners Gerlachs, nema hva von hefur veri skoti milli fornafns og ttarnafns.

Ea er a engin tilviljun? Eftir a Bretar tku Gerlach hndum vi hernmi vori 1940 fluttu eir hann til Manar, ar sem hann var geymdur samt rum strsfngum fr slandi. Hausti 1941 komst hann til skalands fangaskiptum, og rin 1943-1944 var hann menningarfulltri ska sendirinu Pars. Sartre bj Pars og hefur vntanlega vita af menningarfulltranum.

Sartre hlaut Nbelsverlaun bkmenntum 1964, en hafnai eim. a hltur hins vegar a vera hugamnnum um heilindahugtak hans rannsknarefni og jafnvel rgta, a Sartre hafi 1975 samband vi Snska lrdmslistaflagi, sem thlutar verlaununum, til a grennslast fyrir um, hvort hann gti fengi verlaunaf, tt hann hefi hafna heirinum. Var mlaleitan hans hafna.

(Frleiksmoli Morgunblainu 17. febrar 2018.)


Hn lka

simone-de-beauvoir-9269063-1-402.jpgFemnistar eru mist hfsamir ea rttkir. Hfsama hpinn skipa jafnrttissinnar, sem vilja fjarlgja hindranir fyrir roska einstaklinganna, svo a eir geti leita gfunnar hver sinn htt, konur jafnt og karlar. g tel mig slkan femnista. rttka hpnum eru kvenfrelsissinnar, sem halda v fram, a konur su rtt fyrir jafnrtti a lgum enn kgaar. Kunnur talsmaur eirra er franski heimspekingurinn Simone de Beauvoir.

Vst er a hfsamir jafnrttissinnar deila ekki llum vihorfum me henni. samtali, sem bandarski kvenskrungurinn Betty Friedan tti vi hana og birtist Rtti 1978, var hn spur, hvort ekki tti a auvelda konum a velja um, hvort r vildu helga sig heimili og brnum ea fara t vinnumarkainn. Hn svarai: Nei, a er skoun okkar, a ekki s rtt a setja neinni konu essa valkosti. Engin kona tti a hafa eindregna heimild, nnast lggildingu, til ess a vera heima vi v skyni a ala upp brn sn. jflagi tti a vera allt ru vsi. Konur ttu ekki a eiga slkt val beinlnis vegna ess, a s slkur valkostur fyrir hendi, er htt vi v, a allt of margar konur taki einmitt hann.

De Beauvoir bj me heimspekingnum Jean-Paul Sartre, en var tvkynhneig. Hn kenndi menntaskla Pars og flekai sumar nmsmeyjar snar, rtt fyrir a r vru undir lgaldri. Ein eirra, Bianca Lamblin, rakti minningabk, hversu grtt de Beauvoir hefi leiki sig, kornunga, streyga og saklausa. De Beauvoir neytti einnig yfirbura sinna til a f ara stlku undir lgaldri, Natalie Sorokin, til fylgilags vi sig. Mir Natalie kri de Beauvoir til yfirvalda, og var henni viki r starfi ri 1943. Vitanlega breyta einkahagir de Beauvoir engu um gildi hugmynda hennar, en mr finnst samt skrti, a g hef hvergi s etta minnst frum slenskra kvenfrelsissinna. Beindust or de Beauvoir og verk ekki gegn konum?

(Frleiksmoli Morgunblainu 10. febrar 2018.)


Spurning drottningar

landscape-1448053183-queen-elizabeth-ii-braemar-highland-games-september-2015.jpgegar Elsabet II. Bretadrottning heimstti Hagfrisklann Lundnum, London School of Economics, 5. nvember 2008 v skyni a vgja ntt hs sklans, minntust gestgjafar hennar fjrmlakreppuna, sem st sem hst. Drottning spuri: Hvers vegna s enginn hana fyrir, r v a hn reyndist svo alvarleg? Eitthva st vistddum gfumnnum a svara essari einfldu spurningu.

ess vegna settust nokkrir breskir spekingar niur jn 2009 og rddu hugsanlegt svar, og upp r eim umrum smdu tveir eirra, prfessorarnir Tim Besley og Peter Hennessy, brf til drottningar. brfinu kvu eir msa vissulega hafa vara vi kreppunni vegna misgengis hagstra og jafnvgisleysis. Enginn hefi samt haft yfirsn yfir fjrmlakerfi. Flestir hefu haldi, a bankamenn vissu, hva eir vru a gera me v a taka notkun alls konar n fjrmlatki. Kerfi hefi skila miklum hagnai og allir v veri ngir. S tr hefi veri almenn, a glma tti vi kreppur, egar r skyllu , ekki reyna a afstra eim. Selabankar hefu einbeitt sr a v a tryggja stugt verlag, ekki fjrmlastugleika.

niurlagi brfsins skrifuu prfessorarnir tveir: Til ess a gera langa sgu stutta, Yar Htign, tti kreppan sr margar orsakir. En meginstan til ess, a ekki var s fyrir, hvenr hn skylli og hversu vtk og djp hn yri, var, a fjldinn allur af snjllu flki gat ekki sameiningu mynda sr, hversu mikil httan vri fyrir kerfi heild.

Heldur er etta ftklegt svar vi spurningu drottningar: Vi erum snjallir, en veruleikinn er of flkinn til ess, a vi skiljum hann. a var eflaust hvort tveggja rtt, en hinir kurteisu vimlendur drottningar sneiddu hj rum skringum kreppunni. Margir rekja hana til misrinna rkisafskipta, tilrauna til a keyra niur ver fjrmagni me of drum hsnislnum, of lgum vxtum og rum eim brellum, sem auvelda flki a eya um efni fram, tt a hefni sn til lengdar.

(Frleiksmoli Morgunblainu 3. febrar 2018.)


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband