Af h÷gum mÝnum: Svar til bla­amanns

HÚr er svar mitt vi­ fyrirspurn bla­amanns:

SŠll, Sigmann ١r­arson.

Ůa­ er prentvilla Ý heiti skeytis ■Ýns. Ůetta ß a­ vera Rannsˇknarleyfi me­ s-i. En ■˙ mßtt hafa eftirfarandi eftir mÚr og ■ß allt, en ekki eitthva­ klippt frß ■Úr eftir ■Ýnum hentugleikum:

MÚr finnst ■essi spurningaleikur fur­ulegur. ╔g er ekki fyrsti prˇfessorinn, sem fer Ý rannsˇknarleyfi og ■arf a­ rß­stafa nßmskei­um sÝnum ß me­an, og ßrei­anlega ekki hinn sÝ­asti. Hvers vegna er Úg sÚrstaklega tekinn ˙r? Og hvers vegna er Štlunin a­ birta sÚrstaka äfrÚttô um rannsˇknarleyfi mitt?

Annars er atbur­arßsin Ý ■essu ekki-mßli einf÷ld. ╔g haf­i ˇska­ eftir rannsˇknarleyfi ß vormisseri 2019. SÝ­an komst Úg a­ ■vÝ, a­ Úg ßtti rÚtt ß rannsˇknarleyfi ß haustmisseri 2018. ╔g vildi samt ekki taka ■a­ ■ß, nema Úg gŠti rß­stafa­ kennslu minni ß skaplegan hßtt. ╔g tala­i vi­ einn heimspekiprˇfessorinn, sem oft hefur veri­ mÚr rß­hollur. Hann stakk upp ß ■vÝ, a­ nßmskei­ Ý heimspeki, sem er um margt sambŠrilegt vi­ nßmskei­ mitt, yr­i lßti­ koma Ý sta­ mÝns nßmskei­s. Kva­ hann eitthva­ svipa­ oft hafa veri­ gert vi­ svipa­ar a­stŠ­ur. Forseti minnar deildar var sßttur vi­ ■a­, og kennari nßmskei­sins var f˙s a­ taka ■etta a­ sÚr. Ůegar Úg haf­i ■annig rß­stafa­ kennslunni ß e­lilegan hßtt, ba­ Úg um a­ fß frekar rannsˇknarleyfi ß haustmisseri. Var or­i­ vi­ ■vÝ, eins og e­lilegt var.

Ůa­ var enginn ■rřstingur ß mig um eitt e­a neitt Ý ■essu mßli. Ůa­ hefur gengi­ sinn venjulega og e­lilega gang. Íll mÝn samskipti vi­ yfirmenn Hßskˇlans hafa veri­ algerlega ˇa­finnanleg. ╔g ■ekki ekki ■ennan nemendalista, sem nefndur er Ý spurningalistanum. Enginn hefur minnst ß hann vi­ mig, en Úg hef sÚ­ eitthva­ smßvegis um hann Ý fj÷lmi­lum. Annars er ■etta ekkert nřtt. Ůa­ var skipul÷g­ undirskriftas÷fnun me­al nemenda 1988 til a­ reyna a­ fß menntamßlarß­herra til a­ veita mÚr ekki lektorsembŠtti Ý stjˇrnmßlafrŠ­i. Ůa­ haf­i engin ßhrif, hvorki ß mig nÚ rß­herrann og ■vÝ sÝ­ur ß framtÝ­ina, sem n˙ er n˙tÝ­.

╔g var mj÷g feginn ■vÝ a­ fß meira tŠkifŠri til rannsˇkna og ■ess vegna ßnŠg­ur me­ a­ fß rannsˇknarleyfi­ ß haustmisseri. ╔g er me­ fangi­ fullt af verkefnum. ╔g er a­ skila af mÚr 320 bls. skřrslu um erlenda ßhrifa■Štti bankahrunsins til fjßrmßlarß­uneytisins og hyggst au­vita­ gefa ˙t rannsˇknir mÝnar ß ■vÝ mßli, ef til vill nŠsta haust, ■egar tÝu ßr ver­a li­in frß bankahruninu.

╔g hef sÝ­an sami­ um og hef veri­ a­ lj˙ka ■remur skřrslum e­a rannsˇknarritger­um fyrir hugveituna New Direction Ý BrŘssel. ŮŠr eru um 50ľ70 bls. hver.

Ein er Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Private Property Rights. Ůar legg Úg ßherslu ß ■ß sta­reynd, a­ umhverfisvernd krefst verndara, einhverra, sem hafa hag af ■vÝ a­ vernda umhverfi­. DŠmi­ af landi er al■ekkt. Ůa­, sem allir eiga, hir­ir enginn um. Sjaldan grŠr gras ß almenningsg÷tu. En Úg nota ■essa hugmynd ß fiskistofna Ý ljˇsi reynslu ═slendinga og ß ä■okkafull risadřrô eins og hvali, fÝla og nashyrninga. HŠgt er a­ breyta vei­i■jˇfum Ý vei­iver­i me­ einu pennastriki: me­ ■vÝ a­ leyfa ■eim a­ eignast dřrastofnana.

Ínnur skřrslan er The Voices of the Victims: Notes towards a Historiography of Anti-Totalitarian Literature. Ůar veiti Úg yfirlit yfir rit, sem komu ˙t um alrŠ­isstefnuna, ß me­an h˙n rei­ h˙sum Ý Evrˇpu, komm˙nisma og nasisma, me­ sÚrstakri ßherslu ß komm˙nismann, ■ar sem hann var langlÝfari og ekkert uppgj÷r var vi­ hann eins og var vi­ nasismann Ý NŘrnberg. ╔g rŠ­i m. a. sko­anir Marx og Engels ß smß■jˇ­um, skßlds÷gur ZamjatÝns, Orwells, Koestlers og Rands um alrŠ­isstefnuna, bŠkur VÝktors Kravtsjenkos, ValentÝns Gonzßlez (El campesino), Margarete Buber-Neumann, Elinors Lippers, Ottos Larsens o. fl. á

Ůri­ja skřrslan er Lessons for Europe from the Icelandic Bank Collapse. Ůar bendi Úg ß ■rjß lŠrdˇma, sem a­rir vir­ast ekki hafa dregi­ af bankahruninu. (Flestir menntamenn gera ekkert anna­ en endurtaka ■˙sund ßra gamlar og margtuggnar prÚdikanir gegn ßgirnd.) Einn er, a­ ■a­ kostar ekki algert hrun hagkerfisins a­ lßta banka falla. ═sland blˇmstrar, ■ˇtt bankarnir hafi falli­. Annar lŠrdˇmur er, a­ rÝkisßbyrg­ ß innstŠ­um er ˇ■÷rf, ef ■a­ er gert, sem ═slendingar ger­u og var mj÷g snjallt, a­ veita innstŠ­ueigendum forgang Ý kr÷fum ß b˙ banka. A­alatri­i­ er ekki a­ bjarga b÷nkum, heldur a­ afstřra ÷ng■veiti, sem ÷rvŠntingarfullir innstŠ­ueigendur myndu stofna til. Ůri­ji lŠrdˇmur er, a­ ge­■ˇttavald, eins og skapa­ var me­ hry­juverkal÷gunum bresku, ver­ur fyrr e­a sÝ­ar misnota­. DŠmi­ af beitingu hry­juverkalaganna gegn ═slendingum sřnir ■a­. Ůß var l÷gunum beitt vegna stjˇrnmßlahagsmuna ■eirra Gordons Browns og Alistairs Darlings, sem vildu sřna Skotum, hva­ sjßlfstŠ­i kosta­i, og sřna breskum kjˇsendum, hversu har­ir ■eir vŠru Ý horn a­ taka.

SÝ­an hef Úg lÝka unni­ a­ skřrslu fyrir a­ra hugveitu Ý BrŘssel um Totalitarianism in Europe: Two Case Studies, ■ar sem Úg birti rannsˇknir mÝnar ß tveimur mßlum: Švi og st÷rfum Elinors Lippers, sem var um margt merkileg, og s÷gu gy­ingakonu, sem var­ ═slendingur (Henny Goldstein), og nasista, sem var­ komm˙nisti (Bruno Kress), og hvernig ÷rl÷g ■eirra flÚttu­ust saman ß ═slandi og vÝ­ar. ╔g datt ni­ur ß ■essi rannsˇknarefni Ý Ýslenskum og erlendum skjalas÷fnum.

Ůß er Úg a­ halda ßfram a­ gera ß ensku ˙tdrŠtti ˙r helstu ═slendinga s÷gum. ╔g hef ■egar gert ˙tdrŠtti ˙r Egils s÷gu, Brennu-Njßls s÷gu og Gu­r˙nar s÷gu (eins og mÚr finnst e­lilegast a­ kalla LaxdŠlu) og Štla a­ gera sameiginlegan ˙tdrßtt ˙r GrŠnlendinga s÷gu og EirÝks s÷gu rau­a, sem Úg mun kalla samheitinu Gu­rÝ­ar saga, ■vÝ a­ s÷gurnar hverfast Ý kringum Gu­rÝ­i Ůorbjarnardˇttur, sem fŠddist ß ═slandi, bjˇ Ý Vesturheimi og fˇr Ý pÝlagrÝmsfer­ til Rˇmar. Nafnbreytingarnar ß ■essum ═slendinga s÷gum eru mitt litla framlag til kvenrÚttindabarßttunnar, jafnframt ■vÝ sem Úg reyni a­ kynna ■a­, sem vi­ ═slendingar Šttum a­ vera stoltastir af, Ý sta­ ■ess a­ tala landi­ ni­ur, eins og sumir gera ■vÝ mi­ur.

Enn fremur er Úg a­ vinna a­ Švis÷gu PÚturs Magn˙ssonar, bankastjˇra, rß­herra og varaformanns SjßlfstŠ­isflokksins og Štla Ý ■vÝ sambandi vi­ fyrsta tŠkifŠri a­ rannsaka betur skjalas÷fn hans og ■eirra Ëlafs Thors og Bjarna Benediktssonar (sem eru ß Borgarskjalasafni). Mig skortir ■vÝ svo sannarlega ekki verkefni nŠsta haust e­a lengur.

Me­ von um vanda­ri vinnubr÷g­ Ý framtÝ­inni og gˇ­ri kve­ju,
Hannes H. Gissurarson

á

HÚr er fyrirspurn bla­amannsins:

SŠll Hannes,

Sigmann heiti Úg og er nemandi Ý bla­a- og frÚttamennsku og bla­ama­ur student.is.

Vi­ ß student.is h÷fum Ý hyggju a­ fjalla um fjarveru ■Ýna ß komandi haustmisseri sem veldur ■vÝ a­ ßfanginn um stjˇrnmßlaheimspeki, sem ■˙ hefur hinga­ til kennt, ver­ur ■ar af lei­andi ekki ß dagskrß.

Okkur langar a­ vita hvort ■˙ hafir ßhuga ß a­ tjß ■ig um ■etta rannsˇknarleyfi sem ■˙ hefur ˇska­ eftir og leggjum fyrir ■ig eftirfarandi spurningar:

1. Ëska­ir ■˙ sjßlfur eftir ■vÝ a­ fara Ý rannsˇknarleyfi?

2. Er ■a­ rÚtt a­ ■˙ hafir Ý fyrstu ˇska­ eftir rannsˇknarleyfi ß vormisseri en breytt ■vÝ Ý haustmisseri?
- Ef "jß":
a. Hvers vegna breyttist ■a­?
b. Var ■rřst ß ■ig af deildinni/hßskˇlanum a­ breyta ■essu?
c. Haf­i listi ■eirra 65 nemenda, sem ˇsku­u eftir a­ ßfangi ■inn yr­i ekki kenndur sem skyldußfangi lengur, eitthva­ me­ breytinguna a­ gera?

3. Hva­ finnst ■Úr um ■ß ni­urst÷­u; a­ ßfangi ■inn um stjˇrnmßlaheimspeki ver­i ekki kenndur nŠsta vetur?

4. Hva­ hyggst ■˙ rannsaka Ý ■essu leyfi sem ■˙ ˇskar eftir?

FrÚttin birtist n.k. ■ri­judag, 6. mars, og ˇskum vi­ ■vÝ eftir sv÷rum fyrir ■ann tÝma.

Vir­ingarfyllst,
Sigmann ١r­arson
- Student.is


Hann kaus frelsi­

victor-kravchenko-enfonca-le-premier-coin-dans-l-image-de-l-union-sovietique-a-travers-le-proces-de-1949.jpgEin lŠsilegasta bˇkin Ý ritr÷­ Almenna bˇkafÚlagsins, Safn til s÷gu komm˙nismans, sem Úg hef umsjˇn me­, er ╔g kaus frelsi­ eftir VÝktor Kravtsjenko. ١tt heiti­ sÚ tuggukennt, er bˇkin sjßlf full af ÷rlagas÷gum, ßtakanlegum, en um lei­ forvitnilegum, svo a­ lesandinn leggur hana ˇgjarnan frß sÚr. H÷fundur flÚttar samar Ý eina heild ßstarŠvintřri sÝn, skřrar svipmyndir af ˇgnarstjˇrn StalÝns, ˇtal dŠmi af svikum og prettum, en lÝka af hjßlpsemi og hugrekki.

Kravtsjenko fŠddist 1905 og ˇlst upp Ý ┌kraÝnu. Hann var­ Ý upphafi sanntr˙a­ur komm˙nisti og lŠr­i verkfrŠ­i, og var einn skˇlabrˇ­ir hans og gˇ­kunningi LeonÝd Brezhnev, sem sÝ­ar var­ hŠstrß­andi Ý Rß­stjˇrnarrÝkjunum. En hungursney­in Ý ┌kraÝnu 1932-1933 haf­i mikil ßhrif ß Kravtsjenko. StalÝn olli ■essari hungursney­ me­ ■vÝ a­ taka uppskeruna af bŠndum og reka ■ß inn Ý samyrkjub˙ (e­a flytja ■ß, sem ˇ■jßlastir voru, nau­ungarflutningum til SÝberÝu). Tali­ er, a­ um sex milljˇnir manns hafi solti­ til bana, a­allega Ý ┌kraÝnu, sem er frß nßtt˙runnar hendi frjˇsamt landb˙na­arland. Fj÷ldi barna var­ muna­arlaus og fˇru ■au Ý hˇpum um R˙ssland a­ leita sÚr matar. Tˇku foreldrar Kravtsjenkos eina slÝka st˙lku inn ß heimili­.

Kravtsjenko var­ verksmi­justjˇri vÝ­s vegar um Rß­stjˇrnarrÝkin og kynntist ■ess vegna a­eins ˇbeint hinum vÝ­tŠku flokkshreinsunum StalÝns, ■egar einrŠ­isherrann gekk milli bols og h÷fu­s ß m÷rgum komm˙nistum. Kravtsjenko sß lÝka ßlengdar fangana Ý ■rŠlkunarb˙­unum, G˙laginu, eins konar lifandi vofur, sviptir ÷llum mannlegum vir­uleik. Hann ■oldi sÝfellt verr k˙gunina Ý heimalandi sÝnu, og ■egar honum var Ý strÝ­inu bo­i­ starf Ý vi­skiptanefnd Rß­stjˇrnarrÝkjanna Ý Washington-borg, tˇk hann ■vÝ fegins hendi. Hann leita­i ß nß­ir BandarÝkjastjˇrnar Ý aprÝlbyrjun 1944 og gaf ˙t bˇk sÝna ß ensku r÷skum tveimur ßrum sÝ­ar. Ăr­ust vestrŠnir komm˙nistar yfir henni, og er af ■vÝ l÷ng saga.

Lßrus Jˇhannesson, l÷gfrŠ­ingur og al■ingisma­ur (mˇ­urbrˇ­ir MatthÝasar Johannessens ritstjˇra), vann ■a­ stˇrvirki a­ ■ř­a bˇkina, sem var 564 ■Úttprenta­ar bla­sÝ­ur Ý Ýslensku ˙tgßfunni.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 24. febr˙ar 2018.) Myndin er af Kravtsjenko Ý rÚttarsal Ý ParÝs 1949, ■egar hann h÷f­a­i mßl gegn fr÷nskum komm˙nistum fyrir mei­yr­i.


Huglei­ingar ß 65 ßra afmŠlinu

═ dag er Úg 65 ßra: ╔g fŠddist ß fŠ­ingardeild LandspÝtalans 19. febr˙ar 1953. ╔g var auf˙sugestur Ý heiminn, frumbur­ur foreldra minna, sem h÷f­u nřlega gengi­ Ý hjˇnaband og vildu gjarnan eignast barn. Ůau eru ■vÝ mi­ur bŠ­i lßtin. Fa­ir minn, Gissur J÷rundur Kristinsson, framkvŠmdastjˇri Verkamannab˙sta­anna Ý Kˇpavogi, var raunar a­eins 62 ßra, ■egar hann var­ brß­kvaddur. Mˇ­ir mÝn, ┴sta Hannesdˇttir kennari, lÚst ˙r krabbameini 74 ßra. BŠ­i voru ■au langt undir me­alaldri sÝns kyns, sem er Ýskyggilegt, ef ˙rslitum um heilsu og langlÝfi rŠ­ur forriti­ ˙r foreldrunum, en Úg get hugga­ mig vi­, a­ Úg hef alltaf veri­ vi­ hestaheilsu. Mig vanta­i ekki einasta dag ˙r skˇla vegna veikinda alla mÝna tÝ­. ╔g bjˇ vi­ gott atlŠti Ý bernsku, ˇlst upp Ý Laugarneshverfinu, var­ aldrei var vi­ allt ■a­ b÷l, sem Úg les n˙ um Ý bl÷­unum, var­ snemma lestrarhestur, haf­i gaman af a­ ganga Ý skˇla. EftirlŠtisgreinar mÝnar Ý Šsku voru landafrŠ­i og saga, og Úg man, hversu eftirvŠntingarfullur Úg var, ■egar Úg hˇf a­ lŠra erlendar tungur. Ůß opnu­ust fyrir mÚr nřir heimar. ╔g sÚ raunar eftir a­ hafa ekki lŠrt fleiri erlendar tungur, fr÷nsku, Ýt÷lsku, r˙ssnesku. MÚr lei­ vel Ý skˇla, en lÝklega best Ý Oxford-hßskˇla, ■ar sem Úg var 1981ľ1985. MÚr lei­ lÝka vel ß vinnusta­ mÝnum Ý Hßskˇla ═slands, en ekki sÝ­ur Ý Stanford-hßskˇla, ■ar sem Úg var ÷­ru hvoru gistifrŠ­ima­ur ß nÝunda og tÝunda ßratug sÝ­ustu aldar. N˙ hin sÝ­ari ßr hef Úg brug­i­ ß sama hßtt og farfuglarnir og hvalirnir og haldi­ ß su­lŠgar slˇ­ir, ■egar veturinn sverfur a­ ß ═slandi. Ůar stunda Úg a­allega mitt gr˙sk, rannsaka ■a­, sem Úg hef ekki tˇm til a­ gera heima, sinni ritst÷rfum Ý nŠ­i. En eins og hvalirnir og farfuglarnir kem Úg alltaf aftur, ■egar vorar. ╔g vona, a­ Úg eigi eftir a­ koma oft heim aftur. á


Sartre og Gerlach ß ═slandi

Franski heimspekingurinn Jean-Paul Sartre var Ý talsver­um metum ß ═slandi um og eftir mi­ja sÝ­ustu ÷ld. Eftir hann hafa ■rj˙ rit komi­ ˙t ß Ýslensku, skßldsagan Teningunum er kasta­, minningabˇkin Or­in og heimspekiriti­ Tilvistarstefnan er mannhyggja. ═ heimspeki Sartres eru heilindi eitt a­alhugtaki­. Menn skapa sjßlfa sig me­ ger­um sÝnum Ý gu­lausum heimi og ver­a a­ vera tr˙ir sjßlfum sÚr. Sartre heimsˇtti ═sland hausti­ 1951.

Tv÷ leikrit Sartres voru flutt Ý RÝkis˙tvarpinu, ═ nafni velsŠmisins 1949 og Dau­ir ßn grafar 2003, og ■rj˙ sett ß svi­, Flekka­ar hendur 1951, LŠstar dyr 1961 og Fangarnir Ý Altona 1964. SÝ­ast nefnda leikriti­ er um efna­a ■řska nasistafj÷lskyldu, von Gerlach. Annar sonurinn ber nafni­ Werner von Gerlach. Ůa­ er einkennileg tilviljun, a­ ■essi s÷guhetja Sartres er alnafni ■řska rŠ­ismannsins ß ═slandi 1939-1940, hins ßkafa nasista Werners Gerlachs, nema hva­ ävonô hefur veri­ skoti­ ß milli fornafns og Šttarnafns.

E­a er ■a­ engin tilviljun? Eftir a­ Bretar tˇku Gerlach h÷ndum vi­ hernßmi­ vori­ 1940 fluttu ■eir hann til Manar, ■ar sem hann var geymdur ßsamt ÷­rum strÝ­sf÷ngum frß ═slandi. Hausti­ 1941 komst hann til Ůřskalands Ý fangaskiptum, og ßrin 1943-1944 var hann menningarfulltr˙i Ý ■řska sendirß­inu Ý ParÝs. Sartre bjˇ ■ß Ý ParÝs og hefur vŠntanlega vita­ af menningarfulltr˙anum.

Sartre hlaut Nˇbelsver­laun Ý bˇkmenntum 1964, en hafna­i ■eim. Ůa­ hlřtur hins vegar a­ vera ßhugam÷nnum um heilindahugtak hans rannsˇknarefni og jafnvel rß­gßta, a­ Sartre haf­i 1975 samband vi­ SŠnska lŠrdˇmslistafÚlagi­, sem ˙thlutar ver­laununum, til a­ grennslast fyrir um, hvort hann gŠti fengi­ ver­launafÚ­, ■ˇtt hann hef­i hafna­ hei­rinum. Var mßlaleitan hans hafna­.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 17. febr˙ar 2018.)


H˙n lÝka

simone-de-beauvoir-9269063-1-402.jpgFemÝnistar eru řmist hˇfsamir e­a rˇttŠkir. Hˇfsama hˇpinn skipa jafnrÚttissinnar, sem vilja fjarlŠgja hindranir fyrir ■roska einstaklinganna, svo a­ ■eir geti leita­ gŠfunnar hver ß sinn hßtt, konur jafnt og karlar. ╔g tel mig slÝkan femÝnista. ═ rˇttŠka hˇpnum eru kvenfrelsissinnar, sem halda ■vÝ fram, a­ konur sÚu ■rßtt fyrir jafnrÚtti a­ l÷gum enn k˙ga­ar. Kunnur talsma­ur ■eirra er franski heimspekingurinn Simone de Beauvoir.

VÝst er a­ hˇfsamir jafnrÚttissinnar deila ekki ÷llum vi­horfum me­ henni. ═ samtali, sem bandarÝski kvensk÷rungurinn Betty Friedan ßtti vi­ hana og birtist Ý RÚtti 1978, var h˙n spur­, hvort ekki Štti a­ au­velda konum a­ velja um, hvort ■Šr vildu helga sig heimili og b÷rnum e­a fara ˙t ß vinnumarka­inn. H˙n svara­i: äNei, ■a­ er sko­un okkar, a­ ekki sÚ rÚtt a­ setja neinni konu ■essa valkosti. Engin kona Štti a­ hafa eindregna heimild, nßnast l÷ggildingu, til ■ess a­ vera heima vi­ Ý ■vÝ skyni a­ ala upp b÷rn sÝn. Ůjˇ­fÚlagi­ Štti a­ vera allt ÷­ru vÝsi. Konur Šttu ekki a­ eiga slÝkt val beinlÝnis vegna ■ess, a­ sÚ slÝkur valkostur fyrir hendi, er hŠtt vi­ ■vÝ, a­ allt of margar konur taki einmitt hann.ô

De Beauvoir bjˇ me­ heimspekingnum Jean-Paul Sartre, en var tvÝkynhneig­. H˙n kenndi Ý menntaskˇla Ý ParÝs og fleka­i ■ß sumar nßmsmeyjar sÝnar, ■rßtt fyrir a­ ■Šr vŠru undir l÷galdri. Ein ■eirra, Bianca Lamblin, rakti Ý minningabˇk, hversu grßtt de Beauvoir hef­i leiki­ sig, kornunga, stˇreyga og saklausa. De Beauvoir neytti einnig yfirbur­a sinna til a­ fß a­ra st˙lku undir l÷galdri, Natalie Sorokin, til fylgilags vi­ sig. Mˇ­ir Natalie kŠr­i de Beauvoir til yfirvalda, og var henni viki­ ˙r starfi ßri­ 1943. Vitanlega breyta einkahagir de Beauvoir engu um gildi hugmynda hennar, en mÚr finnst samt skrřti­, a­ Úg hef hvergi sÚ­ ß ■etta minnst Ý frŠ­um Ýslenskra kvenfrelsissinna. Beindust or­ de Beauvoir og verk ekki gegn konum?

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 10. febr˙ar 2018.)


Spurning drottningar

landscape-1448053183-queen-elizabeth-ii-braemar-highland-games-september-2015.jpgŮegar ElÝsabet II. Bretadrottning heimsˇtti HagfrŠ­iskˇlann Ý Lund˙num, London School of Economics, 5. nˇvember 2008 Ý ■vÝ skyni a­ vÝgja nřtt h˙s skˇlans, minntust gestgjafar hennar ß fjßrmßlakreppuna, sem ■ß stˇ­ sem hŠst. Drottning spur­i: äHvers vegna sß enginn hana fyrir, ˙r ■vÝ a­ h˙n reyndist svo alvarleg?ô Eitthva­ stˇ­ Ý vi­st÷ddum gßfum÷nnum a­ svara ■essari einf÷ldu spurningu.

Ůess vegna settust nokkrir breskir spekingar ni­ur Ý j˙nÝ 2009 og rŠddu hugsanlegt svar, og upp ˙r ■eim umrŠ­um s÷mdu tveir ■eirra, prˇfessorarnir Tim Besley og Peter Hennessy, brÚf til drottningar. ═ brÚfinu kvß­u ■eir řmsa vissulega hafa vara­ vi­ kreppunni vegna misgengis hagstŠr­a og jafnvŠgisleysis. Enginn hef­i samt haft yfirsřn yfir fjßrmßlakerfi­. Flestir hef­u haldi­, a­ bankamenn vissu, hva­ ■eir vŠru a­ gera me­ ■vÝ a­ taka Ý notkun alls konar nř fjßrmßlatŠki. Kerfi­ hef­i skila­ miklum hagna­i og allir ■vÝ veri­ ßnŠg­ir. S˙ tr˙ hef­i veri­ almenn, a­ glÝma Štti vi­ kreppur, ■egar ■Šr skyllu ß, ekki reyna a­ afstřra ■eim. Se­labankar hef­u einbeitt sÚr a­ ■vÝ a­ tryggja st÷­ugt ver­lag, ekki fjßrmßlast÷­ugleika.

═ ni­urlagi brÚfsins skrifu­u prˇfessorarnir tveir: äTil ■ess a­ gera langa s÷gu stutta, Y­ar Hßtign, ßtti kreppan sÚr margar orsakir. En meginßstŠ­an til ■ess, a­ ekki var sÚ­ fyrir, hvenŠr h˙n skylli ß og hversu vÝ­tŠk og dj˙p h˙n yr­i, var, a­ fj÷ldinn allur af snj÷llu fˇlki gat ekki Ý sameiningu Ýmynda­ sÚr, hversu mikil ßhŠttan vŠri fyrir kerfi­ Ý heild.ô

Heldur er ■etta fßtŠklegt svar vi­ spurningu drottningar: äVi­ erum snjallir, en veruleikinn er of flˇkinn til ■ess, a­ vi­ skiljum hann.ô Ůa­ var eflaust hvort tveggja rÚtt, en hinir kurteisu vi­mŠlendur drottningar sneiddu hjß ÷­rum skřringum ß kreppunni. Margir rekja hana til misrß­inna rÝkisafskipta, tilrauna til a­ keyra ni­ur ver­ ß fjßrmagni me­ of ˇdřrum h˙snŠ­islßnum, of lßgum v÷xtum og ÷­rum ■eim brellum, sem au­velda fˇlki a­ ey­a um efni fram, ■ˇtt ■a­ hefni sÝn til lengdar.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 3. febr˙ar 2018.)


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband