Stolt ■arf ekki a­ vera hroki

١tt enskan sÚ au­ug a­ or­um, enda samruni tveggja mßla, engilsaxnesku og fr÷nsku, ß h˙n a­eins eitt og sama or­i­, äprideô, um tv÷ hugt÷k, sem Ýslenskan hefur eins og vera ber um tv÷ or­, stolt og hroka. Ůess vegna er sagt ß ensku, a­ äprideô sÚ ein af h÷fu­syndunum sj÷. ═slendingar myndu ekki segja ■a­ um stolt, sem hefur jßkvŠ­an blŠ, ■ˇtt ■eir myndu vissulega telja hroka vera synd.

╔g minnist ß ■etta vegna ■ess, a­ Ýslenska ■jˇ­in fylltist stolti vegna frßbŠrs ßrangurs landsli­sins Ý knattspyrnu sÝ­ustu tv÷ ßrin. ═slendingar eru fßmennasta ■jˇ­, sem keppt hefur til ˙rslita Ý heimsmˇtinu Ý knattspyrnu. En hvers vegna fylltumst ävi­ô stolti? Vegna ■ess, a­ okkur finnst vi­ eiga eitthva­ ÷rlÝti­ Ý sigurg÷ngu Ýslenska landsli­sins. ١tt li­smennirnir, ■jßlfararnir og a­rir hluta­eigendur hafi vissulega unni­ sigrana, en ekki vi­ hin, deilum vi­ ÷ll me­ ■eim einhverju sÚrst÷ku, kunnuglegu og dřrmŠtu, ■ˇtt ■a­ sÚ ekki beinlÝnis ß■reifanlegt: Ůjˇ­erni.

Spekingar frŠ­a okkur ß ■vÝ, a­ ■jˇ­ernisvitund sÚ mannasetning frß nÝtjßndu ÷ld. Hva­ sem ÷­rum lÝ­ur, ß ■a­ ekki vi­ um ═slendinga. Vi­ h÷fum frß ÷ndver­u veri­ sÚrst÷k ■jˇ­. Snemma ß elleftu ÷ld var Sighvatur ١r­arson skßld staddur Ý SvÝ■jˇ­, og haf­i kona ein or­ ß ■vÝ, a­ hann vŠri svarteygur ˇlÝkt m÷rgum SvÝum. Orti ■ß Sighvatur, a­ hin Ýslensku augu sÝn hef­u vÝsa­ sÚr langt um äbrattan stÝgô. Enn kva­ hann, a­ hann hef­i gengi­ äß fornar brautirô, sem ˇkunnar vŠru vi­mŠlandanum. Um svipa­ leyti, ßri­ 1033, ger­u ═slendingar fyrsta al■jˇ­asamning sinn, og var hann vi­ Noregskonung.

Spekingar vara okkur lÝka vi­ hroka. En stolt er ekki hroki og ■jˇ­rŠkni ekki ■jˇ­remba. Um eitt minnir lÝfi­ ß knattspyrnuleik: Stundum hittum vi­ Ý mark og stundum fram hjß, ÷­ru hvorum megin. Fyrir bankahruni­ 2008 gŠtti nokkurs hroka me­ sumum ═slendingum, en eftir ■a­ virtust sumir vilja mi­a fram hjß markinu hinum megin og gera minna ˙r ■jˇ­inni en efni standa til. Vi­ hittum Ý mark me­ ■vÝ a­ vera ■jˇ­rŠknir heimsborgarar, stolt af ■jˇ­ okkar ßn lÝtilsvir­ingar vi­ a­ra, hvorki hrokagikkir nÚ undirlŠgjur.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 23. j˙nÝ 2018.)


Hva­ sag­i Úg Ý Bak˙?

╔g tˇk ■ßtt Ýárß­stefnu Evrˇpusamtaka Ýhaldsmanna og umbˇtasinna, ACRE, Ý Bak˙ Ý AserbaÝdsjan 8.-9. j˙nÝ 2018, og lÚk mÚr forvitni ß a­ heimsŠkja landi­, sem liggur vi­ KaspÝahaf og er au­ugt a­ olÝu. Bersřnilega er einhverju af olÝutekjunum vari­ Ý innvi­i, sem eru mj÷g n˙tÝmalegir. ١tt gamli borgarhlutinn Ý Bak˙ sÚ vel var­veittur, rÝsa glŠsilegir skřjaklj˙far umhverfis hann. Lř­rŠ­i Ý landinu er ekki hafi­ yfir gagnrřni, en or­i­ hafa ■ar ÷rar framfarir og AserbaÝdsjan er ■a­ m˙slimarÝki, sem vir­ist hafa mestan ßhuga ß gˇ­um samskiptum vi­ Vesturl÷nd. Landi­ stendur ß m÷rkum Evrˇpu og AsÝu og hefur veri­ ˇralengi Ý bygg­. Ůa­ ß Ý h÷r­um deilum vi­ grannrÝki­ ArmenÝu um hÚra­i­ Nagorno-Karabak, sem liggur Ý AserbaÝdsjan, en er a­ nokkru leyti byggt Armenum. Aserar tala mßl, sem er svo lÝkt tyrknesku a­ ■eir eiga ekki Ý neinum erfi­leikum me­ a­ tala vi­ Tyrki.

┴ mßlstofu um menntamßl benti Úg ß, a­ menntun vŠri ekki hi­ sama og skˇlaganga og a­ ■a­ vŠri ekkert nßtt˙rul÷gmßl, a­ rÝki rŠki skˇla, ■ˇtt ■a­ yr­i a­ sjß um, a­ allir nytu skˇlag÷ngu. ═ barna- og unglingaskˇlum Štti a­allega a­ kenna ■au vinnubr÷g­, sem a­ gagni kŠmu Ý lÝfsbarßttunni, lestur, skrift, reikning og fŠrni Ý me­fer­ gagna, og ■au gildi, sem sameinu­u ■jˇ­ina, ■jˇ­tunguna og ■jˇ­ars÷guna. Ůegar lengra kŠmi, Štti lÝka a­ leggja ßherslu ß ■ß almennu menntun, sem Ůjˇ­verjar kalla äBildungô og felst Ý ■ekkingu ß ÷­rum tÝmum og ÷­rum st÷­um. Ůekking vŠri vissulega eftirsˇknarver­ Ý sjßlfri sÚr og ekki a­eins vegna notagildis. VÝsindin vŠru frjßls samkeppni hugmynda.

╔g lÚt Ý ljˇs ßhyggjur af ■rˇuninni Ý vestrŠnum hßskˇlum, ■ar sem vinstri sinnar hef­u vÝ­a nß­ undirt÷kum og vildu breyta ■essari frjßlsu samkeppni hugmynda Ý skipulag­a hugmyndaframlei­slu gegn kapÝtalisma og äfe­raveldiô undir merkjum pˇlitÝsks rÚtttr˙na­ar. Allir Šttu a­ skilgreinast af hˇpum og vera einhvers konar fˇrnarl÷mb. Ekki vŠri minnst ß ■ann m÷guleika, a­ einstaklingarnir ÷xlu­u sjßlfir ßbyrg­ ß ger­um sÝnum og kenndu ekki ÷­rum um, ef illa fŠri, jafnframt ■vÝ sem ■eir nytu ■ess sjßlfir (en ekki skattheimtumenn), ■egar betur fŠri.

╔g taldi skˇla ver­a a­ koma til skila tveimur merkilegum uppg÷tvunum Adams Smiths: Eins grˇ­i ■arf ekki a­ vera annars tap, og atvinnulÝfi­ getur veri­ skipulegt ßn ■ess a­ vera skipulagt.


Jordan Peterson

Eftir komuna til ═slands Ý j˙nÝ 2018 getur kanadÝski sßlfrŠ­iprˇfessorinn Jordan Peterson teki­ sÚr Ý munn or­ Sesars: ╔g kom, sß og sigra­i. Hann fyllti stˇran samkomusal Ý H÷rpu tvisvar, ■ˇtt a­gangseyrir vŠri hßr, og bˇk hans rokselst, Tˇlf lÝfsreglur: Mˇtefni vi­ glundro­a, sem Almenna bˇkafÚlagi­ gaf ˙t Ý tilefni heimsˇknarinnar. Bo­skapur Petersons er svipa­ur og Ý tveimur kverum, sem framgjarnir Ýslenskir unglingar lßsu ß nÝtjßndu ÷ld, Au­nuveginum eftir William Mathews og Hjßlpa­u ■Úr sjßlfur eftir Samuel Smiles: Menn ver­a a­ her­a upp hugann og leggja ß brattann. Minna mßli skiptir, a­ ■eir hrasi, en a­ ■eir standi ß fŠtur aftur. Ůeir mega ekki hugsa um sjßlfa sig sem fˇrnarl÷mb, heldur smi­i eigin gŠfu. Ífund er l÷stur, en hugrekki og vinnusemi dyg­ir.

Hva­ veldur hinum ˇtr˙lega ßhuga ß bo­skap Petersons? Ein ßstŠ­an er, a­ hann nřtir sÚr ˙t Ý h÷rgul nřja mi­la, Youtube og Twitter. Hann er gagnor­ur og slÚttmßll, og honum fipast hvergi, er har­skeyttir vi­mŠlendur sŠkja a­. ═ ÷­ru lagi deila miklu fleiri me­ honum sko­unum en mŠla fyrir ■eim opinberlega. Langflestir menntamenn eru vinstri sinna­ir: Gßfa­ir hŠgri menn gerast verkfrŠ­ingar, lŠknar e­a atvinnurekendur, gßfa­ir vinstri menn kennarar e­a bla­amenn.

Ůri­ja ßstŠ­an er, a­ vinstri sinna­ir menntamenn hafa n˙ miklu meiri v÷ld Ý skˇlum og fj÷lmi­lum en ß­ur, og ■eir nota ■au til a­ ■agga ni­ur Ý raunverulegri gagnrřni. ═ huga ■eirra eru vÝsindin ekki frjßls samkeppni hugmynda, heldur barßtta, a­allega gegn kapÝtalismanum, en lÝka gegn äkarlaveldinuô. Eins og Peterson bendir ß, eru til dŠmis e­lilegar skřringar til ß ■vÝ, a­ tekjumunur mŠlist milli kynjanna. Fˇlk hefur tilhneigingu til a­ ra­a sÚr Ý ˇlÝk st÷rf eftir framtÝ­arߊtlunum sÝnum, og ■a­ er ni­ursta­an ˙r ■essari r÷­un, ■essu vali kynjanna, sem mŠlist Ý kjarak÷nnunum. En ß ═slandi og annars sta­ar hefur risi­ upp jafnrÚttisi­na­ur, sem kennir äkarlaveldinuô um ■essa mŠlingani­urst÷­u. Jafnframt hefur skˇlakerfi­ veri­ laga­ a­ ßhugamßlum rˇttŠkra kvenfrelsissinna, svo a­ tßpmiklir piltar finna ■ar litla fˇtfestu. N˙ er a­eins ■ri­jungur ■eirra, sem brautskrßst ˙r Hßskˇla ═slands, karlkyns.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 9. j˙nÝ 2018.)


Skerfur ═slendinga

34011447_10156141567047420_2496130487290953728_n.jpg═sland er fßmennt, hrjˇstrugt lÝti­ land ß hjara veraldar. LÝklega var fyrsta bygg­in hÚr eins konar flˇttamannab˙­ir, eftir a­ Haraldur hßrfagri og a­rir rß­amenn hr÷ktu sjˇrŠningja ˙t af Nor­ursjˇ. Engu a­ sÝ­ur hafa ═slendingar Ý sinni ellefu hundru­ ßra s÷gu lagt skerf til heimsmenningarinnar og hann jafnvel fimmfaldan, eins og Úg benti ß Ý fyrirlestri Ý Kaupmannah÷fn ß d÷gunum.

Eitt er Ůjˇ­veldi­ frß 930 til 1262. ═slendingar lutu l÷gum, en bjuggu ekki vi­ rÝkisvald, svo a­ rÚttarvarsla var Ý h÷ndum einstaklinga. M÷rg verkefni, sem n˙ eru Štlu­ rÝkinu, voru ■ß leyst hugvitssamlega.

Anna­ er ═slendinga s÷gur. Bˇkmenntagildi ■eirra hefur lÝklega veri­ ofmeti­, en ■Šr eru engu a­ sÝ­ur stˇrkostlegar heimildir um leit ■jˇ­ar a­ jafnvŠgi, ˙rlausn ßtaka Ý rÝkisvaldslausu landi.

Hi­ ■ri­ja er fundur AmerÝku, ■ˇtt Ëskar Wilde hafi raunar sagt, a­ ═slendingar hafi veri­ svo skynsamir a­ třna henni aftur.

Hi­ fjˇr­a er kvˇtakerfi­ Ý sjßvar˙tvegi, en ■a­ er Ý senn ar­bŠrt og sjßlfbŠrt. A­rar ■jˇ­ir b˙a margar vi­ offjßrfestingu Ý sjßvar˙tvegi og ofvei­i. Ůar eru fiskvei­ar reknar me­ tapi og njˇta opinberra styrkja. N˙ er veri­ a­ taka upp kvˇtakerfi eins og hi­ Ýslenska um heim allan.

Hi­ fimmta er a­ gera innstŠ­ur a­ forgangskr÷fum Ý b˙ banka, eins og hÚr var gert me­ ney­arl÷gunum 6. oktˇber 2008. Me­ slÝkri reglu minnka stˇrlega lÝkur ß ßhlaupum ß banka og upphlaupum ß g÷tum ˙ti, svo a­ rÝkisßbyrg­ ß innstŠ­um Ý ■vÝ skyni a­ rˇa sparifjßreigendur ver­ur ˇ■÷rf. Evrˇpusambandi­ tˇk regluna upp ßri­ 2014, sex ßrum ß eftir ═slandi.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 2. j˙nÝ 2018.)


GrŠnn kapÝtalismi kominn ß Neti­

Skřrsla mÝn fyrir hugveituna New Direction Ý BrŘssel, GrŠnn kapÝtalismi e­a Green Capitalism, er n˙ komin ß Neti­, og ■a­an er hŠgt a­ hla­a henni ni­ur. Ůar rŠ­i Úg m. a. um DDT og mřrak÷ldu (malaria), hrakspßr b÷lsřnismanna, eignarrÚtt ß landi, afgir­ingar almenninga, regnskˇga, Ýt÷luna ß ═slandi, laxvei­i, ˙thafsvei­ar, hvali, fÝla og nashyrninga.


Hva­ segi Úg Ý Kaupmannah÷fn?

┴ rß­stefnu Frelsisnetsins, Freedom Network, sem Atlas Foundation og fleiri a­ilar efna til Ý Kaupmannah÷fn 29.-30. maÝ 2018, kynni Úg rit mitt, sem kom ˙t hjß hugveitunni New Direction Ý Brussel ßri­ 2016, The Nordic Models. Ůar bendi Úg ß, a­ velgengni Nor­urlanda er ekki vegna jafna­arstefnu, heldur ■rßtt fyrir hana. Ůessa velgengni mß rekja til fj÷gurra ■ßtta Ý s÷gu Nor­urlanda: Gamalgrˇins rÚttarrÝkis, fri­helgi eignarrÚttarins, frjßlsra al■jˇ­avi­skipta og mikillar samleitni norrŠnu ■jˇ­anna, en sÝ­astnefndi ■ßtturinn au­veldar ßkvar­anir, eflir traust og stu­lar a­ sßttum.

Frjßlshyggja ß sÚr sterkar rŠtur ß Nor­url÷ndum. Til dŠmis setti sŠnskumŠlandi Finni, Anders Chydenius, fram hugmyndina um, a­ atvinnulÝfi­ gŠti veri­ skipulegt ßn ■ess a­ vera skipulagt og a­ eins grˇ­i ■yrfti ekki a­ vera annars tap, ßri­ 1765, ellefu ßrum ß undan Adam Smith. Chydenius lřsti e­li verkaskiptingarinnar, sem er meginskřring hagfrŠ­inga ß ■vÝ, a­ ■jˇ­ir heims geti brotist ˙r fßtŠkt Ý bjargßlnir. Margir eindregnir frjßlshyggjumenn mˇtu­u andlegt lÝf SvÝa ß 19. ÷ld, ■ar ß me­al Georg Adlersperre, Johan Gabriel Richert (sem var a­dßandi ═slendinga sagna), Lars Johan Hierta og sÝ­ast, en ekki sÝst, Johan August Gripenstedt, sem var einn ßhrifamesti stjˇrnmßlama­ur SvÝa um og eftir mi­ja 19. ÷ld og gerbreytti atvinnulÝfi ■eirra Ý frjßlsrŠ­isßtt. Fj÷ldinn allur af framsŠknum frumkv÷­lum hagnřtti sÚr nřfengi­ atvinnufrelsi til a­ stofna ÷flug ˙tflutningsfyrirtŠki.

Frjßlshyggja var lÝka ßhrifamikil Ý Noregi, eins og Ei­svallastjˇrnarskrßin 1814 ber vitni um, og Ý Danm÷rku, ■ar sem Danir brug­ust vi­ ˇsigrum Ý strÝ­um vi­ Ůjˇ­verja me­ ■vÝ a­ auka atvinnufrelsi og efla atvinnulÝf. äŮa­, sem tapast ˙t ß vi­, skal endurskapast inn ß vi­,ô orti skßldi­. En a­alp˙­rinu ey­i Úg Ý a­ lřsa frjßlshyggju ß ═slandi. Ůjˇ­veldi­ var eins og Jˇn Sigur­sson benti ß sÚrstakt rannsˇknarefni, ■ar sem menn bjuggu vi­ l÷g ßn rÝkisvalds. Sjßlfur var Jˇn frjßlshyggjuma­ur og horf­i einkum til Breta um fyrirmyndir. Arnljˇtur Ëlafsson birti fyrstu bˇkina um hagfrŠ­i ß Ýslensku, Au­frŠ­i, 1880 undir sterkum ßhrifum frß franska ritsnillingnum FrÚdÚric Bastiat. Jˇn Ůorlßksson, forsŠtisrß­herra og forma­ur SjßlfstŠ­isflokksins, studdist ekki sÝst vi­ stjˇrnmßlahugmyndir sŠnska hagfrŠ­ingsins Gustavs Cassels.

Rit mitt er ■ˇ ekki a­eins um li­na tÝ­, heldur lÝka n˙tÝmann, ■egar frjßlshyggja hefur eflst a­ r÷kum.


Hva­ segi Úg Ý BrŘssel?

┴ rß­stefnu Evrˇpusamtaka Ýhaldsmanna og umbˇtasinna, ACRE, um umhverfismßl Ý BrŘssel fimmtudaginn 24. maÝ 2018 kynni Úg nř˙tkomi­ rit mitt, Green Capitalism (GrŠnan kapÝtalisma), og mŠli me­ hˇfsamlegri verndun og nřtingu nßtt˙rugŠ­a Ý sta­ skilyr­islausrar fri­unar ■eirra. Me­al annars lřsi Úg ßhrifunum af bˇk Rachel Carsons, Raddir vorsins ■agna. H÷fundurinn andmŠlti skordřraeitrinu DDT af svo mikilli mŠlsku, a­ notkun efnisins var vÝ­ast b÷nnu­. En ■ß fˇr mřrakalda (malarÝa) aftur a­ lßta ß sÚr krŠla, og hafa milljˇnir manna lßtist ˙r henni Ý su­lŠgum l÷ndum. DDT var vissulega nota­ Ý ˇhˇfi Ý landb˙na­i ß sÝnum tÝma, eins og Carson benti ß, en ■a­ er hŠttulaust m÷nnum og enn skilvirkasta lei­in til a­ drepa mři­, sem smitar menn af mřrak÷ldu. Ůarf oftast ekki anna­ en rjˇ­a efninu ß innveggi h˙sa.

╔g rifja upp hrakspßr fri­unarsinna Ý kringum 1970, til dŠmis Ý Heimi ß helvegi og Endim÷rkum vaxtarins. GlŠpir ßttu a­ aukast vegna ■Úttbřlis, flest mikilvŠgustu jar­efni a­ ganga til ■urr­ar eftir 30-40 ßr og hungursney­ir a­ skella ß. Ůetta rŠttist ekki. GlŠpir hafa vÝ­ast minnka­ og eru raunar einna minnstir hlutfallslega ß tveimur ■Úttbřlustu st÷­um heims, Ý Singap˙r og Japan. Enn er til nˇg af jar­efnum eins og kopar og jar­olÝu, enda hefur mannsandinn fundi­ margar lei­ir til a­ nřta betur efni og orku, me­al annars Ý ägrŠnu byltingunniô, ■egar uppskera jˇkst stˇrlega Ý krafti erf­abŠttra nytjajurta. Hlutfallslega ganga n˙ fleiri mettir til hvÝlu ß hverri nˇttu en nokkru sinni fyrr. Raddir vorsins fagna.

╔g tek nokkur Ýslensk dŠmi um takm÷rku­ nßtt˙rugŠ­i, sem vŠru ofnřtt, vŠri a­gangur a­ ■eim ˇtakmarka­ur: laxvei­ißr, beitarland ß fj÷llum og fiskistofnar ß ═slandsmi­um. Hefur ═slendingum tekist a­ nřta ■au skynsamlega. A­allega rŠ­i Úg um ˙thafsvei­ar. Me­ ˙thlutun framseljanlegra aflakvˇta til ■eirra, sem ■egar stundu­u vei­ar, tˇkst a­ beina ßhuga ■eirra a­ ■vÝ a­ lßgmarka kostna­inn vi­ vei­ar. Ůeir ur­u gŠslumenn gŠ­anna. Me­ framsalinu var hŠgt a­ minnka nřtinguna ni­ur Ý ■a­, sem hagkvŠmast var: FŠkka ■urfti fiskim÷nnum, en ■eir voru keyptir ˙t, ekki reknir ˙t. ╔g bendi ß, a­ eini rÚtturinn, sem var tekinn af ÷­rum vi­ ˙thlutun aflakvˇtanna, var rÚtturinn til a­ gera ˙t ß n˙lli, en hann er au­vita­ ver­laus.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 19. maÝ 2018.)


Ůokkafull risadřr

═ frŠgri smßs÷gu lřsir George Orwell ■vÝ ■egar hann var l÷greglu■jˇnn Ý bresku nřlendunni B˙rma og neyddist til a­ skjˇta fÝl sem haf­i tro­i­ ni­ur bambuskofa, velt um sorpvagni og drepi­ mann. Birtist h˙n ß Ýslensku Ý Rau­um pennum 1938 og Ý annarri ■ř­ingu Ý greinasafninu Stjˇrnmßlum og bˇkmenntum 2009. S÷guma­ur hugsar me­ sjßlfum sÚr: äŮa­ er einhvern veginn erfi­ara a­ fß sig til a­ drepa stˇr dřr.ô

Stˇr dřr eins og fÝlar og hvalir hafa einmitt hloti­ sÚrstakt nafn ß ensku, ächarismatic megafaunaô e­a ■okkafull risadřr. Vir­ast ■au hafa miklu meira a­drßttarafl ß fˇlk en lÝtil dřr eins og flugur e­a rottur. Ţmis nßtt˙ruverndarsamt÷k berjast fyrir ■vÝ a­ alfri­a ■okkafull risadřr og vilja til dŠmis har­banna s÷lu fÝlabeins og hvalkj÷ts.

Ůau r÷k eru fŠr­ fyrir fri­un a­ ■essi ■okkafullu risadřr sÚu Ý ˙trřmingarhŠttu. En ■ˇtt sumir stofnar hvala og fÝla sÚu Ý ˙trřmingarhŠttu eru a­rir ■a­ ekki, til dŠmis hvalastofnarnir tveir ß ═slandsmi­um, langrey­ur og hrefna. Telja sjßvarlÝffrŠ­ingar a­ ■eir Úti ßrlega sex milljˇnir tonna af margvÝslegu sjßvarmeti ß me­an vi­ ═slendingar l÷ndum eitthva­ um einni milljˇn tonna af fiski. Fri­unarsinnar halda ■vÝ fram a­ hÚr rekist hinn ■urftafreki ma­ur ß ˇspjalla­a nßtt˙runa. En ■a­ er misskilningur. HÚr rekast ß tveir hˇpar manna. Annar vill fri­a hvali en lßta ═slendinga fŠ­a ■ß. Hinn vill nřta hvali og vernda um lei­ me­ ■vÝ a­ halda nřtingunni innan sjßlfbŠrnismarka.

Svipa­ er a­ segja um fÝla. FÝlar valda margvÝslegum usla Ý heimah÷gum sÝnum og fßtŠku fˇlki er ■ar freisting a­ fella ■ß og selja fÝlabeini­, jafnvel ■ˇtt ■a­ hŠtti til ■ess lÝfinu. ١tt sumir fÝlastofnar Ý AfrÝku sÚu sterkir eru a­rir ■vÝ veikir. Til ■ess a­ vernda ■essa stofna vŠri skynsamlegast a­ leyfa s÷lu fÝlabeins en veita fˇlki ß heimaslˇ­um fÝlanna eignarrÚtt ß skepnunum. Hinir nřju eigendur myndu ■ß gŠta ■eirra ■vÝ a­ ■a­ vŠri ■eirra eigin hagur. Me­ einu pennastriki myndu vei­i■jˇfar breytast Ý vei­iver­i.

Vissulega Štti a­ vernda ■okkafull risadřr. En verndun krefst verndara. ╔g rŠ­i frekar muninn ß verndun og fri­un Ý nř˙tkomnu riti, Green Capitalism e­a grŠnum kapÝtalisma.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 12. maÝ 2018.)


Fyrirlitning ß smß■jˇ­um

Sk÷mmu eftir a­ Rß­stjˇrnarrÝkin li­u­ust Ý sundur 1991, skrifa­i Úg skattstjˇra brÚf og mŠltist til a­ fß a­ afskrifa ÷ll rit Ý minni eigu eftir og um ■ß Karl Marx og Friedrich Engels. Ůau vŠru or­in ver­laus. Enginn tŠki lengur marxisma alvarlega. Skattstjˇri synja­i bei­ni minni. N˙ sÚ Úg, a­ hann haf­i rÚtt fyrir sÚr. ┴ri­ 2007 gaf Hi­ Ýslenska bˇkmenntafÚlag ˙t aftur Komm˙nistaßvarpi­ eftir ■ß Marx og Engels. Lofsamlegur inngangur stalÝnistans Sverris Kristjßnssonar var endurprenta­ur athugasemdalaust. Ekki votta­i heldur fyrir gagnrřni ß hugmyndir h÷fundanna Ý formßla Pßls Bj÷rnssonar sagnfrŠ­ings.

S÷guleg greining Marx og Engels var stˇrg÷llu­, og spßr ■eirra rŠttust hvergi. En ■a­ fˇr bersřnilega lÝka fram hjß Pßli Bj÷rnssyni, a­ fßir heimspekingar hafa gert eins lÝti­ ˙r ═slendingum og ■eir Marx og Engels. T÷ldu ■eir, eins og Úg hef raki­ hÚr, ═slendinga vera frumstŠ­a smß■jˇ­, sem sypi lřsi, hef­ist vi­ Ý jar­h˙sum og fengi ekki lifa­ ßn fiskibrŠlu. Ůa­ er sÝ­an kunnara en frß ■urfi a­ segja, a­ dyggir lŠrisveinar Marx og Engels rÚ­u lengi hßlfum heiminum og ollu dau­a eitt hundra­ milljˇna manna samkvŠmt Svartbˇk komm˙nismans. Ekki var ß ■etta minnst heldur Ý hinni nřju ˙tgßfu.

Fyrirlitning Marx og Engels ß smß■jˇ­um og ofbeldishugarfar ■eirra leynir sÚr ekki. ═ grein um Ungverjaland Ý Nřja RÝnarbla­inu 13. jan˙ar 1849 segir Engels til dŠmis Hegel hafa rÚtt fyrir sÚr um, a­ sumar smß- og ja­ar■jˇ­ir sÚu ekkert anna­ en botnfall (Volkerabfńlle). Nefnir Engels sÚrstaklega Kelta Ý Skotlandi, Bretˇna Ý Frakklandi, Baska ß Spßni og su­ur-slavneskar ■jˇ­ir.ä═ nŠstu heimsstyrj÷ld munu ekki a­eins afturhaldsstÚttir og konungsŠttir hverfa af yfirbor­i jar­ar, heldur lÝka afturhalds■jˇ­ir Ý heild sinni. Og ■a­ eru framfarir.ô ═ grein Ý sama bla­i 7. nˇvember 1848 um ßt÷k Ý VÝn segir Marx fˇlk ˇ­um vera a­ sannfŠrast um, a­ a­eins dugi eitt rß­ til a­ stytta blˇ­ugar fŠ­ingarhrÝ­ir nřs skipulags, äˇgnarstjˇrn byltingarinnarô (revolutionńre[r] Terrorismus).

Svo sannarlega ber a­ taka marxisma alvarlega.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 6. ßg˙st 2016.)


Marx 200 ßra

Ůa­ sřnir yfirbor­slega s÷gu■ekkingu og grunnan heimspekilegan skilning, ef tv÷ hundru­ ßra afmŠlis Karls Marx Ý dag, 5. maÝ 2018, er minnst ßn ■ess a­ vÝkja a­ ■eirri sÚrst÷­u hans ß me­al heimspekinga, a­ reynt var a­ framkvŠma kenningar hans um alrŠ­i ÷reiganna og afnßm einkaeignarrÚttar Ý hßlfum heiminum me­ hrŠ­ilegum aflei­ingum: R÷sklega hundra­ milljˇn manns třndu lÝfi vegna komm˙nismans. Ínnur hundru­ milljˇna kynntust a­eins eymd og k˙gun.

Spurningin er au­vita­, hvort ■essi ˇsk÷p megi rekja beint til kenninga Marx. Svari­ er jßtandi. ١tt komm˙nisminn tŠki ß sig ˇlÝkar myndir Ý ˇlÝkum l÷ndum, svo sem J˙gˇslavÝu, K˙bu og KambˇdÝu, og undir stjˇrn ˇlÝkra manna, til dŠmis StalÝns, Maˇs og Kadars, fˇl alrŠ­i ÷reiganna alls sta­ar Ý sÚr einsflokksrÝki me­ leynil÷greglu, ritsko­un og handt÷kum og aft÷kum stjˇrnmßlaandstŠ­inga. Afnßm einkaeignarrÚttar haf­i sÝ­an ■Šr aflei­ingar, a­ menn ur­u varnarlausir gagnvart rÝkinu, enda hß­ir ■vÝ um alla sÝna afkomu.

Marx lag­i fyrir lŠrisveina sÝna a­ umskapa skipulagi­. En me­ tilraunum til ■ess myndast stˇrkostlegt vald, sem lendir fyrr e­a sÝ­ar Ý h÷ndum hinna ˇpr˙ttnustu. ╔g hef ekkert ß mˇti komm˙nisma, sem menn stunda fyrir sjßlfa sig, til dŠmis ß samyrkjub˙um Ý ═srael. En marxistar vildu lÝka stunda komm˙nisma fyrir a­ra. Ůeir reyndu a­ ney­a alla a­ra inn Ý skipulag, ■ar sem einkaeignarrÚttur hef­i veri­ afnuminn og menn Šttu allt saman. SlÝkt skipulag er dŠmt til a­ falla, ■vÝ a­ ■ar geta menn ekki nota­ sÚr■ekkingu sÝna og sÚrhŠfileika a­ neinu gagni og hafa fß sem engin tŠkifŠri til framtaks.

╔g hef ß­ur vaki­ athygli ß lÝtilsvir­ingaror­um Marx og fjßrhagslegs bakhjarls hans, Friedrichs Engels,áum ═slendinga og a­rar smß■jˇ­ir. Miki­ hatur břr Ý marxismanum. Snřst hann ekki um and˙­ ß efnafˇlki frekar en sam˙­ me­ lÝtilmagnanum?

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 5. maÝ 2018.)


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband