Deilt viš Evu Hauksdóttur

Eva Hauksdóttir er eini lögfręšingurinn, sem hefur reynt aš gagnrżna rök mķn ķ bókinni um landsdómsmįliš, og er žaš lofsvert. Ég hafši į Facebook-vegg mķnum bent į, aš Jón Ólafsson prófessor hafši fariš rangt meš stjórnarskrįrįkvęšiš um rįšherrafundi. Hann hafši sagt (ķ vištali viš Gunnar Smįra Egilsson į Samstöšinni), aš žaš įkvęši hljóšaši eitthvaš į žį leiš, aš viš sérstakar ašstęšur, til dęmis žegar hęttu bęri aš höndum, bęri forsętisrįšherra aš halda rįšherrafundi. Žetta er frįleitt. Įkvęšiš er ašeins, aš halda skuli rįšherrafundi um mikilvęg mįlefni (ekki einu sinni aš forsętisrįšherra skuli halda žį). Eva skrifaši žį į Facebook-vegg minn:

Žaš žarf nś reyndar nokkuš einbeittan mistślkunarvilja til aš komast aš žeirri nišurstöšu aš efnahagshrun og ašrar yfirvofandi hęttur teljist ekki mikilvęg stjórnarmįlefni.

Ég svaraši:

Eins og žś įtt aš vita, snżst mįliš ekki um žaš, hver sé almenn merking oršasambandsins mikilvęg stjórnarmįlefni, heldur um hitt, hver merkingin sé ķ stjórnarskrįnni. Og žaš er alveg skżrt, aš upprunalega merkingin var: mįlefni, sem žurfti aš leggja fyrir rķkisrįš. Hvenęr breyttist žessi merking, og af hverju varš enginn var viš žessa breytingu? Ekki datt žeim Hermanni Jónassyni og Gušmundi Ķ. Gušmundssyni ķ hug, aš žeir vęru aš brjóta stjórnarskrįna, žegar žeir įkvįšu aš leggja ekki fyrir rįšherrafundi samninga viš Bandarķkjamenn įriš 1956? Og Eirķkur Tómasson fęrši prżšileg rök fyrir žvķ, aš žeir Davķš Oddsson og Halldór Įsgrķmsson hefši ekki veriš aš brjóta stjórnarskrįna, žegar žeir lögšu ekki fyrir rįšherrafund opinberan stušning Ķslands viš hernašarašgeršir Bandarķkjamanna ķ Ķrak įriš 2003. Og žś horfir algerlega fram hjį žvķ, aš til eru mįlefni, sem ķ ešli sķnu eiga ekki erindi į rįšherrafundi, af žvķ aš žaš myndi gera illt verra aš setja žau žar į dagskrį, og hęttan į bankaįhlaupi er einmitt eitt slķkt mįlefni. En ašalatrišiš hér er žó žaš, aš Jón Ólafsson fer algerlega rangt meš stjórnarskrįrįkvęšiš. Mįtti telja hęttu į bankahruni „mikilvęgt stjórnarmįlefni“ ķ hversdagslegum og almennum skilningi? Jį. Var rétt aš taka žaš į dagskrį rįšherrafunda? Nei. Var merking oršasambandsins „mikilvęg stjórnarmįlefni“ ķ 17. gr. stjórnarskrįrinnar almenns ešlis eša žröngs ešlis? Žröngs ešlis: mįlefni, sem atbeina žjóšhöfšingja žurfti til. Mįtti leggja vķšari merkinguna ķ oršasambandiš? Hugsanlega, en žį hafši myndast vafi, sem sakborningurinn įtti aš njóta. Svarašu žessu nś sem lögfręšingur.

Eva svaraši:

Ég tel augljóst aš efnahagshrun verši aš teljast mikilvęgt stjórnarmįlefni ķ skilningi 17. gr. stjórnarskrįrinnar. Žar segir ekki aš slķk mįlefni séu ašeins žau sem atbeina žjóšhöfšingja žurfi til heldur er talaš um nżmęli ķ lögum OG um mikilvęg stjórnarmįlefni.
 
Ég svaraši:
 
Žaš kemur skżrt fram ķ athugasemdum viš stjórnarskrįrfrumvarpiš 1920, aš įtt var viš žau mįlefni, sem borin vęru upp fyrir konungi ķ rķkisrįši. Žess vegna varš aš setja žetta įkvęši. Žaš sést best į žvķ, aš aušvitaš hljóta rįšherrar aš ręša į fundum sķnum żmis mikilvęg mįlefni, žaš žarf ekki aš segja sérstakt įkvęši ķ stjórnarskrį um žaš. Žaš liggur ķ hlutarins ešli. Spurningin er aušvitaš, hvort merking įkvęšisins hafi breyst. Hvenęr hefši žaš veriš? Žaš er önnur spurning, hvort vandi bankanna (ekki yfirvofandi hrun žeirra) hefši veriš ręddur į rįšherrafundum, og žaš var gert, eins og margir rįšherrar bįru vitni um fyrir landsdómi. Og sķšan er žrišja spurningin, hvaša mįl eru ekki til žess fallin aš ręša į rįšherrafundum vegna ešlis žeirra. Sumar hęttur eru žess ešlis, aš žęr aukast viš žaš, aš um žęr sé rętt, og įhlaup į banka er ein slķk hętta. Ég nefndi ķ bókinni žrjś dęmi, samninga viš Bandarķkjamenn 1956 (en žį var sósķalisti ķ stjórn, og Sósķalistaflokkurinn var ķ nįnum tengslum viš valdaklķkuna ķ Kreml), stušning viš Bandarķkjamenn ķ Ķraksstrķšinu 2003 og tilkynningu um brottkvašningu varnarlišsins sama įr. Ekkert af žessu var rętt į rįšherrafundum. Og śr žvķ aš žś talar um efnahagshrun (en hefšir įtt aš segja bankahrun), mį benda į, aš vissulega var talaš um bankahruniš į fundum 30. september og 3. og 4. október. Davķš Oddsson gerši sér ferš į rįšherrafund 30. september til aš segja mönnum, aš bankarnir vęru aš hrynja. Višbrögšin voru aš heimta, aš hann vęri rekinn! Og einn rįšherrann flżtti sér aš selja hlutabréf sķn ķ bankanum fyrir marga tugi milljóna, sama dag! Ķ ljósi sögunnar er žetta stórfuršulegt.
 
Eva svaraši:
 
Žaš var enginn kóngur į Ķslandi žegar nśgildandi stjórnarskrį tók gildi. Landsdómur fjallaši um žessar mįlsįstęšur og komst aš žeirri nišurstöšu aš ekki vęru efni til annars en aš skżra 17. gr. eftir oršanna hljóšan. Žaš mį aušvitaš endalaust deila um žaš enda voru dómarar Landsdóms ekki į einu mįli. Nišurstašan liggur žó fyrir og var lagatślkun Landsdóms stašfest af Mannréttindadómstóli Evrópu. Ég tel žaš mat žitt, aš hęttur aukist viš žaš aš vera ręddar, ekki hafa žżšingu ķ mįlinu.
 
Ég svaraši:
 
Setjum svo, aš žś hafir rétt fyrir žér ķ žessari athugasemd og aš skżra megi įkvęšiš beint eftir oršanna hljóšan, en ekki ķ ljósi uppruna sķns. En žį er aš minnsta kosti vafi į tślkuninni, og Geir hefši įtt aš njóta vafans, eins og minni hlutinn benti raunar į ķ sératkvęši sķnu. Ein helsta reglan ķ réttarfari er, aš sakborningar eigi aš njóta vafans. Viltu hafna žeirri reglu? Sķšan er annaš sjónarmiš. Žaš er, aš greinilega var til žess ętlast meš lögum um landsdóm, aš žeim vęri ašeins beitt um mjög alvarleg brot, til dęmis landrįš, enda kenndi Ólafur Lįrusson nemendum sķnum žaš (eins og einn žeirra rifjaši upp ķ umręšum um landsdóm). Ekki ętti aš įkęra fyrir tęknileg atriši eša formsbrot. Žar nęgšu umvandanir og ef til vill pólitķskt vantraust. Setjum svo, eins og žś heldur fram, aš žetta hafi veriš brot. En žį var žaš hreint formsatriši, enda kemur fram ķ įliti meiri hlutans, aš oršiš hefši aš sżkna Geir af žessum įkęruliš, hefši hann ašeins sett vanda bankanna į dagskrį rįšherrafunda. Žrišja spurningin er: Hafši Eirķkur Tómasson žį rangt fyrir sér, žegar hann sagši, aš žeir Davķš og Halldór hefši ekki brotiš lög, žegar žeir įkvįšu stušning viš Ķraksstrķšiš įriš 2003? Og žegar Hermann og Gušmundur Ķ. bįru ekki samninga viš Bandarķkin undir rįšherrafund 1956? Brutu žessir rįšherrar stjórnarskrįna? Žaš vęri gaman aš fį svar žitt viš žessum spurningum.

Ne bid in idem

Eitt merkasta og mikilvęgasta lögmįl réttarrķkisins er Ne bis in idem, sem merkir bókstaflega: ekki aftur hiš sama. Žaš felur ķ sér, aš borgarar ķ réttarrķki geti treyst žvķ, aš sama mįliš sé ekki rekiš aftur gegn žeim, eftir aš žaš hefur veriš leitt til lykta. Žeir žurfi ekki aš eiga yfir höfši sér žrotlausar mįlshöfšanir śt af žvķ sama. Žvķ hefur ekki veriš veitt athygli, aš žetta lögmįl var brotiš ķ mįlarekstrinum gegn Geir H. Haarde, eins og ég bendi į ķ bók minni um landsdómsmįliš.

Rannsóknarnefnd Alžingis tók til athugunar, hvort Geir hefši ķ ašdraganda bankahrunsins brotiš žaš įkvęši stjórnarskrįrinnar, aš halda skyldi fundi um mikilvęg stjórnarmįlefni, meš žvķ hvoru tveggja aš boša ekki sjįlfur til slķks fundar og veita ekki bankamįlarįšherranum nęgar upplżsingar til žess, aš sį gęti neytt réttar sķns til aš óska slķks fundar. Komu žessar athugasemdir fram ķ bréfi nefndarinnar til Geirs ķ febrśar 2010, žar sem honum var gefinn kostur į aš svara. Geir gerši žaš skilmerkilega og benti į, aš um margt hefši veriš rętt į rįšherrafundum, žar į mešal efnahagsvandann įriš 2008, įn žess aš um žaš hefši veriš bókaš, aš varasamt hefši veriš aš setja į dagskrį rįšherrafundar hinn sérstaka vanda bankanna og aš oddviti samstarfsflokksins hefši įtt aš veita bankamįlarįšherranum upplżsingar. Rannsóknarnefndin hvarf žį frį žvķ aš gera žetta aš sérstöku įsökunarefni į hendur Geir.

Ašalrįšgjafi žingmannanefndar um višbrögš viš skżrslu rannsóknarnefndarinnar, Jónatan Žórmundsson, bętti hins vegar žessu įsökunarefni viš aftur. Žótt vissulega hefši rannsóknarnefndin hvorki įkęruvald né dómsvald, voru rannsóknarheimildir hennar svo rśmar og afleišingar fyrir menn af nišurstöšum hennar svo miklar, aš lķkja mįtti henni viš dómstól (enda fengu rannsóknarnefndarmennirnir meš lögum sömu frišhelgi og dómarar). Žvķ mį segja, aš meš žvķ aš vilja įkęra Geir fyrir aš hafa brotiš stjórnarskrįna hafi žingmannanefndin brotiš lögmįliš Ne bis in idem.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 7. janśar 2023.)


Nullum crimen sine lege

Eitt merkasta og mikilvęgasta lögmįl réttarrķkisins er Nullum crimen sine lege, enga sök įn laga. Žaš merkir, aš ekki megi sakfella menn fyrir hįttsemi, sem ekki var ólögleg og refsiverš, žegar hśn fór fram. En eins og ég bendi į ķ nżrri bók minni um landsdómsmįliš braut rannsóknarnefnd Alžingis į bankahruninu 2008 žetta lögmįl, žegar hśn ķ skżrslu sinni voriš 2010 sakaši žrjį rįšherra og fjóra embęttismenn um vanrękslu. Eins og hśn tók sjįlf fram, įtti hśn viš vanrękslu ķ skilningi laganna um nefndina sjįlfa, sem sett höfšu veriš eftir bankahruniš. Nefndin beitti meš öšrum oršum lögum afturvirkt, og sętir furšu, hversu lķtill gaumur hefur veriš gefinn aš žessu.

Įstęšan til žess, aš rannsóknarnefndin beitti lögum afturvirkt, var hins vegar augljós. Hśn įtti aš róa almenning meš žvķ aš finna sökudólga. En žrįtt fyrir sextįn mįnaša starfstķma, rķfleg fjįrrįš, fjölda starfsfólks og ótakmarkašan ašgang aš skjölum og vitnisburšum fann rannsóknarnefndin ekki eitt einasta dęmi um augljóst lögbrot rįšamanna ķ bankahruninu. Žess vegna vķsaši nefndin ķ lögin um sjįlfa sig, žegar hśn sakaši rįšamenn um vanrękslu, žvķ aš ķ athugasemdum viš frumvarpiš um žau sagši, aš meš vanrękslu vęri ekki ašeins įtt viš hefšbundinn skilning hugtaksins ķ ķslenskum lögum, heldur lķka viš žaš, ef upplżsingar vęru metnar rangt eša vanrękt vęri aš afla naušsynlegra upplżsinga.

Athugasemdir ķ lagafrumvörpum geta žó ekki vikiš til hlišar settum lögum og föstum venjum. Óešlilegt var aš vķkka śt vanręksluhugtakiš og nota žaš afturvirkt til aš saka fólk um vanrękslu, af žvķ aš žaš hefši ekki metiš fyrirliggjandi upplżsingar rétt og ekki aflaš frekari upplżsinga. En aušvitaš žótti mikilvęgara aš róa almenning en fylgja lögmįlum réttarrķkisins.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 31. desember 2022.)


Vištal um Landsdómsmįliš ķ fréttum Sagnfręšingafélagsins

Tilefni bókarinnar
 
„Ég hitti eitt sinn į förnum vegi Garšar Gķslason hęstaréttardómara, sem sat ķ minni hluta landsdóms, og hann benti mér į, aš stjórnarskrįrįkvęšiš, sem Geir H. Haarde var sakfelldur fyrir aš brjóta, aš halda skyldi rįšherrafundi um mikilvęg stjórnarmįlefni, var sett įriš 1920 og hafši žį skżra merkingu. Einn rįšherra fór jafnan til Kaupmannahafnar tvisvar į įri og bar upp mįlefni sķn og annarra rįšherra fyrir konungi ķ rķkisrįši, og tryggja varš, aš žeir stęšu meš honum aš mįlefnunum. Eftir lżšveldisstofnun var almennt litiš svo į, aš įkvęšiš tęki til mįlefna, sem atbeina forseta žyrfti til. Meiri hluti landsdóms gaf žessu įkvęši alveg nżja merkingu og miklu vķšari ķ žvķ skyni aš geta sakfellt Geir fyrir eitthvaš. Mér varš ljóst, aš sakfellingin var ekki ašeins um hlęgilegt aukaatriši, heldur var hśn beinlķnis röng lögfręšilega. Sķšan fór ég aš grśska ķ mįlinu og komst žį aš żmsu nżju, svo aš bókin óx ķ höndunum į mér. Žaš var aš lokum bókin, sem skrifaši mig, ekki ég, sem skrifaši bókina.“
 
Hvaš kom į óvart?
 
„Tvennt kom mér ašallega į óvart. Annaš var žaš, hversu hart Steingrķmur J. Sigfśsson beitti sér gegn Geir. Žeir höfšu veriš góšir vinir. Žegar Steingrķmur slasašist eitt sinn alvarlega, hafši Geir heimsótt hann į sjśkrahśs, og žegar Steingrķmur įtti stórafmęli, hafši Geir komiš meš konu sinni alla leiš noršur ķ Žistilfjörš og haldiš ręšu fyrir afmęlisbarniš. En ķ bankahruninu umhverfšist Steingrķmur. Hann sló til Geirs ķ reiši sinni į žingi, og hann var einn helsti hvatamašurinn aš žvķ aš draga Geir fyrir landsdóm.
 
Hitt atrišiš, sem kom mér į óvart, var, hversu viljugir sumir lögfręšingar voru til žess aš breyta skošunum sķnum, žegar žaš hentaši. Žeir Tryggvi Gunnarsson og Pįll Hreinsson höfšu bįšir lįtiš ķ ljós žį skošun fyrr į įrum, aš menn geršu sig vanhęfa til aš fara meš mįl, hefšu žeir lįtiš ķ ljós eindregna afstöšu til žeirra eša sambęrilegra mįla. En žegar Sigrķšur Benediktsdóttir sagši beinlķnis, aš bankahruniš vęri aš kenna „glęfralegu andvaraleysi“ Fjįrmįlaeftirlitsins og Sešlabankans (žótt hśn nefndi žęr stofnanir ekki meš nafni, heldur skķrskotaši til lögbundinna hlutverka žeirra), vildu žeir ekki vķkja henni śr nefndinni fyrir vanhęfi.
 
Annaš dęmi var, aš Jónatan Žórmundsson hafši skrifaš margar ritgeršir um breytingar į réttarfari og lķka minnisblaš ķ febrśar 2010 til žingmannanefndarinnar, sem įtti aš bregšast viš skżrslu rannsóknarnefndarinnar, žar sem hann lagši įherslu į réttindi sakborninga. En sķšan skrifaši Jónatan įlitsgerš til žingmannanefndarinnar ķ jśnķ 2010, žar sem hann taldi rétt aš įkęra fjóra rįšherra, žótt ekki hefši fariš fram nein sakamįlarannsókn. Hann bętti meira aš segja viš sakarefnum, sem rannsóknarnefndin hafši skošaš og horfiš frį aš gera aš įsökunarefnum, mešal annars įsökun um stjórnarskrįrbrot.
 
Žrišja dęmiš var, aš įriš 2005 skrifaši Eirķkur Tómasson įlitsgerš fyrir vin sinn og flokksbróšur, Halldór Įsgrķmsson, um, aš žeir Halldór og Davķš Oddsson hefšu ekki brotiš nein lög eša venjur, žegar žeir lżstu yfir stušningi viš hernašarašgeršir Bandarķkjanna ķ Ķrak ķ febrśar 2003. En sami Eirķkur greiddi atkvęši meš žvķ ķ landsdómi įriš 2012, aš Geir H. Haarde hefši framiš stjórnarskrįrbrot meš žvķ aš setja ekki yfirvofandi bankahrun į dagskrį rįšherrafunda.“
 
Nżmęli ķ bókinni
 
„Nżmęlum bókarinnar mį skipta ķ tvennt,“ segir Hannes. „Annars vegar er um aš ręša atriši, sem ég vek athygli į, en ašrir hafa einhverra hluta vegna horft fram hjį: 1) Įsakanir rannsóknarnefndar Alžingis um vanrękslu voru allar ķ skilningi laga, sem sett voru eftir bankahrun. Žar var veriš aš beita lögum afturvirkt. 2) Rannsóknarnefndarmennirnir voru į żmsan hįtt tengdir bönkunum. 3) Žingmannanefndin bętti viš žremur sakarefnum, sem rannsóknarnefndin hafši horfiš frį žvķ aš bera fram eftir aš hafa fengiš svör viš žeim, og žessum višbótum fylgdi enginn rökstušningur og žvķ sķšur einhver rannsókn. 4) Žingmannanefndin įkęrši įn žess aš gera sakamįlarannsókn, sem hśn hafši žó fulla lagaheimild til aš gera. 5) Įkęruvaldiš hafši talsverš įhrif į, hverjir sįtu ķ landsdómi, m. a. hver yrši forseti landsdóms, hver yrši fulltrśi hérašsdóms ķ Reykjavķk og hver tęki sęti, žegar einn dómari varš aš vķkja vegna veikinda. Žetta var mjög óešlilegt. Žaš hefšu įtt aš vera sömu dómendur allan tķmann. 6) Žau Markśs Sigurbjörnsson og Björg Thorarensen viršast hafa įkvešiš žaš saman, hvort žeirra tęki sęti ķ landsdómi. 7) Meiri hluti landsdóms sżknaši aš vķsu Geir fyrir öll efnisleg atriši, en sakfelldi hann umfram įkęru fyrir brot į stjórnarskrį.
 
Hins vegar er um aš ręša stašreyndir, sem įšur voru ókunnar eša lķtt kunnar. 1) Sigrķšur Benediktsdóttir hafši persónulegar įstęšur til aš lķta Landsbankann hornauga og hlķfa stjórnarformanni Fjįrmįlaeftirlitsins. 2) Žorgeršur K. Gunnarsdóttir sat fund meš sešlabankastjórum og forsętisrįšherra 26. september 2007, žar sem Davķš Oddsson varaši viš bankahruni, og mįnuši seinna hóf hśn įsamt eiginmanni sķnum aš fęra skuldbindingar sķnar ķ Kaupžingi ķ einkahlutafélag. 3) Žorgeršur seldi afganginn af hlutabréfum sķnum ķ Kaupžingi sama dag, 30. september 2008, og Davķš gekk į fund rķkisstjórnarinnar til aš segja, aš bankarnir vęru aš hrynja. 4) Ingibjörg Sólrśn Gķsladóttir įtti leynilegan fund meš Jóni Įsgeiri Jóhannessyni, Pįlma Haraldssyni og Sigurši G. Gušjónssyni ķ janśarlok 2008, žar sem žeir sögšu henni, aš vandi bankanna vęri ekki bundinn viš Glitni. 5) Žrķr fyrrverandi žingflokksformenn Samfylkingarinnar įttu fund meš Jóhönnu Siguršardóttur 12. september 2010, žar sem žeir sögšu henni, aš Samfylkingin myndi klofna, yrši einhver Samfylkingarrįšherra įkęršur fyrir landsdómi. 6) Helgi Hjörvar skipulagši atkvęšagreišsluna um įkęrur ķ samrįši viš Jóhönnu Siguršardóttur og vęntanlega Steingrķm J. Sigfśsson. 7) Eirķkur Tómasson birti ķ febrśar 2009 grein į netinu, sem sķšan hvarf, žar sem hann kenndi beinlķnis rįšherrum um bankahruniš. 8) Eirķkur hafši geymt fyrir STEF mikiš fé ķ peningamarkašssjóšum, og tapašist 30% af žvķ. Sjįlfur tapaši Eirķkur talsveršu fé į hlutabréfum ķ bönkum. 9) Eirķkur hafši opinberlega sagt, aš žaš jafngilti stuldi, žegar innstęšur fengu forgang fram yfir inneignir ķ peningamarkašssjóšum, en žaš geršist meš neyšarlögunum, sem Geir fékk samžykkt.
 
Ég varpa sķšan fram rökstuddum tilgįtum, sem erfitt er žó aš sanna, um żmis atriši: 1) hvaša žingmašur Sjįlfstęšisflokksins sagši Samfylkingarmönnum, aš Sjįlfstęšismenn myndu greiša atkvęši gegn öllum įkęrum óhįš nišurstöšu um įkęru į hendur Geir H. Haarde, 2) hvaša dómari ķ meiri hluta landsdóms hafši efasemdir um nišurstöšuna, 3) hvaša ašili skrifaši įlit Mannréttindadómstóls Evrópu ķ mįli Geirs.“
 
 
 
 
 

Tvö sjónvarpsvištöl um landsdómsmįliš

Hér hafa veriš klippt saman tvö vištöl viš mig  um landsdómsmįliš, annars vegar viš Egil Helgason ķ Silfrinu og hins vegar viš Sigmund Erni Rśnarsson į Fréttavaktinni.


Žaš sem lesendur Stundarinnar žurfa aš vita um LANDSDÓMSMĮLIŠ

Landsdomsmalid.kapaFlestir lesendur Stundarinnar eru eflaust vinstri sinnašir alveg eins og žeir, sem skrifa aš stašaldri ķ blašiš. Ég yrši ekki hissa, žótt einhverjir žeirra hniprušu sig jafnvel saman ķ bergmįlsklefum og foršušust aš kynna sér neitt žaš, sem vakiš gęti hjį žeim efa um réttmęti eigin skošana. En ég trśi ekki öšru en aš ķ lesendahópnum sé lķka fjöldi manns meš sterka réttlętiskennd og viršingu fyrir röksemdum, og fyrir žann hóp skrifa ég žessa grein.

Geir įtti aš sżkna af öllum įkęrulišum

Ķ landsdómi sżknušu allir fimmtįn dómararnir Geir H. Haarde sem kunnugt af žremur įkęrulišum meiri hluta Alžingis (33 žingmanna gegn 30), en meiri hluti landsdóms (9 dómarar gegn 6) sakfelldi Geir fyrir einn įkęruliš, en įšur hafši tveimur įkęrulišum veriš vķsaš frį. Ķ bók minni um landsdómsmįliš held ég žvķ fram, aš sakfellingin fyrir žennan eina įkęruliš hafi veriš röng lögfręšilega. Rökin eru tiltölulega einföld. Geir įtti aš hafa brotiš įkvęši stjórnarskrįrinnar um, aš halda skyldi rįšherrafundi um mikilvęg stjórnarmįlefni, žvķ aš hann hefši ekki sett vanda bankanna į dagskrį rįšherrafunda. Žetta stjórnarskrįrįkvęši var sett įriš 1920 af sérstökum įstęšum. Ķsland var konungsrķki, en žjóšhöfšinginn bśsettur ķ Kaupmannahöfn. Rįšherra fór aš jafnaši tvisvar į įri til Kaupmannahafnar til aš bera mįlefni upp ķ rķkisrįši, ekki ašeins sķn eigin, heldur einnig annarra rįšherra. Žess vegna varš aš tryggja, aš žeir hefšu įšur samžykkt žaš, sem hann ętlaši aš bera upp. Ekkert sambęrilegt įkvęši er ķ dönsku stjórnarskrįnni.

Eftir lżšveldisstofnun var ķ beinu framhaldi litiš svo, aš oršasambandiš „mikilvęg stjórnarmįlefni“ merkti mįlefni, sem atbeina forseta žyrfti til, svo sem framlagningu stjórnarfrumvarpa, skipanir ķ embętti, millirķkjasamninga og samžykkt lagafrumvörp. Žaš hefši raunar veriš afar hępiš aš setja vanda bankanna įriš 2008 į dagskrį rįšherrafunda, žótt vissulega vęru žeir oft ręddir į fundum, sérstaklega ķ tengslum viš heimild rķkissjóšs til aš taka stórt lįn, sem samžykkt var ķ maķ 2008. Sumar hęttur eru žess ešlis, aš žęr aukast viš umtal, og hęttan į bankaįhlaupi er tvķmęlalaust žess ešlis. Hefši Geir sett vanda bankanna į dagskrį rįšherrafunda, hefši žaš getaš valdiš bankaįhlaupi og fellt bankana. Ašalatrišiš lögfręšilega er žó, aš meiri hluti landsdóms kaus aš leggja nżja og vķša merkingu ķ žetta įkvęši stjórnarskrįrinnar. Hann lét Geir ekki njóta vafans og braut meš žvķ eitt lögmįl réttarrķkisins: In dubio, pars mitior est sequenda. Um vafamįl skal velja mildari kostinn. Į žetta benti minni hluti landsdóms ķ vel ķgrundušu įliti sķnu, en aš žvķ stóšu tveir hęstaréttardómarar, Garšar Gķslason og Benedikt Bogason.

Aldrei įtti aš įkęra Geir

Hitt er annaš mįl, aš aldrei įtti aš įkęra Geir. Ķ bók minni bendi ég, aš įsakanir rannsóknarnefndar Alžingis į hendur honum og tveimur öšrum rįšherrum fyrir vanrękslu voru um vanrękslu ķ skilningi laganna um nefndina sjįlfa, sem sett voru ķ įrslok 2008. Lögunum var meš öšrum oršum beitt afturvirkt. Nefndin notaši miklu vķšara vanręksluhugtak en venjulegt gat talist. Til dęmis var žaš (samkvęmt athugasemdum viš frumvarpiš) nś skyndilega vanręksla, ef menn höfšu ekki metiš upplżsingar rétt eša ekki boriš sig eftir upplżsingum, sem naušsynlegar hefšu veriš. Meš afturvirkni laga var brotiš eitt lögmįl réttarrķkisins: Nullum crimen sine lege, enga sök įn laga.

Ķ bókinni bendi ég einnig į, aš žingmannanefndin, sem įtti aš bregšast viš skżrslu rannsóknarnefndarinnar, bętti viš žremur sakargiftum, sem ekki voru ķ skżrslunni, žótt hśn segšist einmitt styšjast viš skżrsluna sem mįlavaxtalżsingu: 1) Ingibjörgu Sólrśnu Gķsladóttir var bętt viš ķ hóp sakborninga; 2) allir rįšherrarnir fjórir voru sakašir um stjórnarskrįrbrot, af žvķ aš vandi bankanna hefši ekki veriš ręddur į rįšherrafundi; 3) og Įrni M. Mathiesen var sakašur um vanrękslu ķ Icesave-mįlinu. Var žetta gert aš rįši Jónatans Žórmundssonar prófessors. En rannsóknarnefndin hafši tekiš öll žessi žrjś atriši til rannsóknar og įkvešiš eftir andsvör hlutašeigandi ašila aš gera žau ekki aš įsökunarefnum. Žótt rannsóknarnefndin vęri vissulega hvorki saksóknari né dómstóll, hafši hśn svo vķštękar rannsóknarheimildir og nišurstöšur hennar höfšu svo alvarlegar afleišingar fyrir fólk, aš jafna mįtti henni viš dómstól (enda hlutu nefndarmenn frišhelgi dómara frį mįlsóknum). Žess vegna mį segja, aš brotiš hafi veriš enn eitt lögmįl réttarrķkisins: Ne bis in idem, ekki aftur hiš sama.

Ranglįt mįlsmešferš

Sumir žingmenn, sem skammast sķn fyrir hlut sinn aš landsdómsmįlinu įn žess žó aš geta višurkennt žaš, segja, aš mįliš sżni žaš eitt, aš landsdómur eigi ekki aš vera til. Ašrir žingmenn segja, aš žeir hefšu ekki greitt atkvęši meš žvķ aš įkęra Geir, hefšu žeir vitaš af žeirri nišurstöšu, aš hann yrši einn įkęršur. Hvort tveggja er fyrirslįttur. Lögin um landsdóm voru prżšilega nothęf, en žingmannanefndin vanrękti aš gera žaš, sem hśn hafši žó lagaheimild til, sem var aš gera vandaša sakamįlarannsókn, žar sem gętt vęri allra réttinda sakborninga. Įkśrur rannsóknarnefndarinnar um vanrękslu jafngiltu ekki sönnušum og jafnvel ekki lķklegum sökum. Og žeir žingmenn, sem töldu ranglįtt aš įkęra Geir einan, hefšu getaš greitt atkvęši gegn tillögunni um žaš svo breyttri, žegar hśn var borin upp, eftir aš fellt hafši veriš aš įkęra ašra rįšherra.

Jafnframt voru żmsar misfellur ķ vali dómenda og mešferš mįlsins. Žau Markśs Sigurbjörnsson og Björg Thorarensen viršast hafa įkvešiš žaš sķn ķ milli, hvort žeirra hjóna fęri ķ landsdóm. Tveir menn settust ķ landsdóm ķ įrsbyrjun 2011, Benedikt Bogason sem fulltrśi lagadeildar og Helgi I. Jónsson sem fulltrśi hérašsdóms. Bįšir voru settir hęstaréttardómarar sķšar žaš įr. Benedikt sat įfram ķ dómnum, en Helgi vék žašan. Engu aš sķšur höfšu veriš samžykkt lög um aš framlengja kjörtķmabil žingkjörnu fulltrśanna til aš mynda ekki rof ķ mįlsmešferš. Aušvitaš hefšu žau lög įtt aš nį lķka til sjįlfkjörnu fulltrśanna. Einn dómandi forfallašist sķšan vegna veikinda, og var žį einn af žremur hęstaréttardómurum, sem skipašir voru 1. september 2011, settur ķ landsdóm, Eirķkur Tómasson. Hvers vegna tók hann sęti ķ landsdómi, en hvorugur hinna nżju dómaranna? Ef svariš var, aš hann hefši talist eftir įkvöršun dómsmįlarįšherra hafa veriš skipašur fyrstur, žį var įkęruvaldiš (sem rįšherrann var hluti af, enda hafši hann greitt atkvęši meš įkęru) aš hlutast til um, hverjir yršu dómendur.

Vanhęfir dómarar

Ešlilegast hefši aušvitaš veriš, aš sömu dómendur hefšu dęmt mįliš frį upphafi til enda og aš Ingibjörg Benediktsdóttir hefši allan tķmann veriš forseti landsdóms. En aš minnsta kosti einn dómari var tvķmęlalaust vanhęfur, Eirķkur Tómasson, og liggja til žess margar įstęšur. Ein var, aš hann hafši ķ febrśar 2009 skrifaš grein į visir.is, žar sem hann hélt žvķ fram, aš einn orsakažįttur bankahrunsins hefši veriš ęgivald rįšherra, sem misnotaš hefši veriš ķ ašdraganda hrunsins. Sś grein hvarf af netinu, og tókst mér aš grafa hana upp meš erfišismunum. Enginn vissi um hana, žegar Eirķkur settist ķ dóminn. Önnur įstęša var, aš Eirķkur hafši sem framkvęmdastjóri STEFs geymt stórfé ķ peningamarkašssjóšum, en ekki ķ bönkum, svo aš félagiš tapaši miklu į žvķ, žegar innstęšur fengu forgang meš neyšarlögunum, sem Geir H. Haarde bar fram. Jafnframt hafši Eirķkur sjįlfur įtt hlutabréf fyrir verulegar fjįrhęšir ķ Glitni og Landsbankanum, sem hann tapaši. Ķ fjórša lagi hafši Eirķkur sótt um embętti hęstaréttardómara įriš 2004, sem Geir veitti sem settur dómsmįlarįšherra. Hafši Eirķkur tekiš žvķ mjög illa, aš hann fékk ekki embęttiš, og sagt Geir grafa meš žessari rįšstöfun undan réttarrķkinu, sem er aušvitaš alvarleg įsökun.

Margt fleira kemur fram ķ bók minni, en ég skora į lesendur Stundarinnar aš kynna sér žessi rök opnum huga og velta žvķ fyrir sér, hvort žeir komist ekki aš sömu nišurstöšu og ég: aš brotiš hafi veriš į saklausum manni. Jafnt hęgri menn og vinstri eiga aš njóta verndar réttarrķkisins.

(Grein ķ Stundinni 21. desember 2022.)         


Ólafur Arnarson um landsdómsmįliš

Ólafi Arnarsyni (eša ef til vill Helga Magnśssyni, vinnuveitanda hans) mislķkar sumt ķ bók minni um landsdómsmįliš, žótt hann višurkenni, aš dómurinn yfir Geir H. Haarde hafi veriš rangur. Sérstaklega gremst honum, aš ķ fyrri hluta bókarinnar er rętt um orsakir bankahrunsins, en Ólafur hafši sjįlfur skrifaš bók į vegum aušjöfranna, Sofandi aš feigšarósi, žar sem hann hafši kennt Davķš Oddssyni um bankahruniš (og vęntanlega hina alžjóšlegu lausafjįrkreppu lķka). Ég svaraši greinarkorni hans į dögunum svo:

Mętti ég benda į, aš Geir H. Haarde var ašallega gefiš žaš aš sök ķ landsdómsmįlinu aš hafa ekki tekiš nęgilegt mark į višvörunum Davķšs Oddssonar fyrir bankahrun! Meš öšrum oršum saksóttu hatursmenn Davķšs Geir fyrir aš hafa ekki hlustaš į Davķš. Žetta er eitt af mörgu grįthlęgilegu viš landsdómsmįliš. Ólafur Arnarson fór svo offari gegn Davķš ķ bók žeirri, sem hann skrifaši į vegum aušjöfranna strax eftir bankahrun, aš jafnvel höršustu vinstri mönnum eins og Pįli Baldvini Baldvinssyni og Gušmundi Andra Thorssyni žótti nóg um. En kjarni mįlsins er samt sį, aš žeir Geir og Davķš tóku saman žęr tvęr įkvaršanir, sem farsęlastar reyndust: aš veita Glitni ekki umsvifalaust neyšarlįn, sem hefši strax glatast, og aš setja neyšarlögin, sem takmörkušu mjög skuldbindingar rķkissjóšs. Ķ bók minni bendi ég enn fremur į žaš, aš Geir gat lķtiš gert įriš 2008, jafnvel žótt hann tęki višvaranir Davķšs alvarlega, sem hann og gerši: Komiš hefši til bankaįhlaups, hefši rķkisstjórnin sżnt žess minnstu merki, aš hśn vęri hrędd um slķkt įhlaup. Bankarnir höfšu vaxiš svo ört įrin 2003–2005 (įšur en Geir varš forsętisrįšherra og Davķš sešlabankastjóri), aš rķkissjóšur og Sešlabanki gįtu ekki veitt žeim nęga lausafjįrfyrirgreišslu einir og óstuddir, kęmi til lausafjįrkreppu ķ heiminum, eins og einmitt geršist frį og meš įgśst 2007. Eitt skżringarefniš er einmitt, af hverju Bandarķkjamenn neitušu aš veita Sešlabankanum sömu fyrirgreišslu og sešlabankar Danmerkur, Svķžjóšar og Noregs fengu og af hverju rķkisstjórn breska Verkamannaflokksins neitaši aš veita breskum bönkum ķ eigu Ķslendinga sömu fyrirgreišslu og allir ašrir breskir bankar fengu. Žvķ mišur gekk rannsóknarnefnd Alžingis alveg fram hjį žessum spurningum. Hśn kom ekki heldur auga į tvö mjög mikilvęg atriši. Ķ fyrsta lagi var óžarfi aš beita hryšjuverkalögum į Ķslendinga 8. október 2008, eins og gert var, žvķ aš žegar 3. október hafši Fjįrmįlaeftirlitiš gefiš śt tilskipun til Landsbankans, sem kom ķ veg fyrir allar óleyfilegar millifęrslur fjįrmagns frį Bretlandi til Ķslands. Ķ öšru lagi var um aš ręša mismunun eftir žjóšerni, žegar breskum bönkum ķ eigu Ķslendinga var neitaš um sömu fyrirgreišslu og allir ašrir breskir bankar fengu, en lög og reglur Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvęšisins banna slķka mismunun eftir žjóšerni. Ég held, aš orsakir bankahrunsins hafi veriš margar. Žaš hafi veriš „svartur svanur“ eins og Nassim Taleb kallar žaš, óvęntur atburšur, sem ašeins varš fyrirsjįanlegur ķ ljósi upplżsinga, er fengust viš sjįlfan atburšinn, žegar margt lagšist į eitt (svipaš og brś getur brostiš, ef nógu margir hermenn ganga hįttbundiš yfir hana: hśn stenst einn hermann, tvo hermenn, tķu hermenn, en ekki hundraš hermenn).


Vanhęfi sökum fyrri įrekstra

Haarde.ImpeachmentŽegar Geir H. Haarde var leiddur fyrir landsdóm 5. mars 2012, sakašur um refsiverša vanrękslu ķ ašdraganda bankahrunsins, stóš hann andspęnis tveimur hęstaréttardómurum, sem įttu eflaust erfitt meš aš vera óhlutdręgir ķ hans garš, eins og ég leiši rök aš ķ nżrri bók um landsdómsmįliš. Žeir Eirķkur Tómasson og Eggert Óskarsson höfšu įriš 2004 sótt um embętti hęstaréttardómara, sem Geir H. Haarde veitti žį sem settur dómsmįlarįšherra. Hann skipaši hvorugan žeirra ķ embęttiš, heldur Jón Steinar Gunnlaugsson, og var mikil heift ķ mįlinu. Eirķkur sagši til dęmis ķ vištali viš Fréttablašiš 30. september 2004, aš meš žessari embęttisveitingu hefši Geir grafiš undan réttinum. Nś vęru tveir sjįlfstęšismenn hęstaréttardómarar.

Eirķkur gat žess ekki, aš į Ķslandi hafa margir lögfręšingar veriš skipašir hęstaréttardómarar, žótt žeir hafi įšur haft afskipti af stjórnmįlum. Einn žeirra var Benedikt Sigurjónsson. „Hann var haršur Framsóknarmašur, og ég hafši oft leitaš rįša hjį honum um lögfręšileg efni,“ sagši Steingrķmur Hermannsson, žegar hann minntist dómsmįlarįšherratķšar sinnar. Um žetta hlaut Eirķki aš vera kunnugt, žvķ aš hann var žį einmitt ašstošarmašur Steingrķms ķ dómsmįlarįšuneytinu. Žeir Eirķkur og Eggert voru ķ žeim meiri hluta landsdóms, sem vildi sakfella Geir fyrir aukaatriši.

Žrišji dómandinn ķ landsdómi, Brynhildur Flóvenz, hafši kvartaš undan žvķ viš danskt blaš 1. febrśar 2009, aš eftir bankahruniš yrši hśn ķ fjölskyldubošum aš reiša fram fisk, en ekki hreindżrasteik. Hśn vęri žó reišubśin aš fórna öllum steikum, „ef kreppan felur ķ sér uppgjör viš klķkuveldiš og fleiri konur ķ forystu“. Hér kenndi Brynhildur klķkuveldi og karlmennskuhugarfari um bankahruniš, en nęrtękasti fulltrśi žessa hvors tveggja ķ huga hennar  var vęntanlega Geir H. Haarde forsętisrįšherra. Brynhildur var ķ žeim meiri hluta landsdóms, sem vildi sakfella Geir fyrir aukaatriši.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 24. desember 2022.)


Ręša ķ Vķnarborg 8. nóvember 2022

HayekPrize.Vienna.08.11.2022The surroundings could not be more appropriate. We are overlooking Vienna from the 23rd floor of the Ringturm, the highest building in the city after the cathedral, Stephansdom. Tonight we are celebrating the Hayek Lifetime Achievement Award, given out annually by the Hayek Institute and the Austrian Economics Centre. Friedrich August von Hayek was, I believe, the thinker who provided the most cogent and plausible defence of Western civilisation in the twentieth century. The question he posed was: How can we accomplish so much when we, as individuals, know so little? His answer, in  brief, was: Because we can utilise the knowledge other people possess, and this we do through the price mechanism across places in the present, in the international free market, and through traditions and practices across times, generation by generation. Society is about the acquisition, transmission and utilisation of knowledge.

In his works, Hayek gives an account not only of individual reason, but also of collective reason, the accumulated cultural capital which we indeed call Western civilisation. Hayek’s theory of knowledge is not only a powerful research programme in the social sciences, but it also offers guidance to policy makers: their main task should be to remove hindrances to the free flow of information between people. For example, income distribution is not about a mother dividing up a cake between her children; it is rather an indispensable device providing us with information on how we can best use and develop our abilities and special talents for the benefit of ourselves and of others.

Previous winners of the Hayek Lifetime Achievement Award include Peruvian novelist Mario Vargas Llosa, the 2010 Nobel Laureate in Literature, Scottish historian Niall Ferguson, formerly at Oxford and Harvard and now at the Hoover Institution in California, prolific American economic historian Deirdre McCloskey, successful American entrepreneur Peter Thiel, and influential American economist Arthur Laffer, after whom the Laffer Curve is named. Last year I had the pleasure to give a speech here in Vienna in honour of Montenegran economist and educationalist Veselin Vukotic who won the award for his tireless efforts to improve the economic conditions of his small and beautiful country.

This year the Award goes to an old friend, Dr. Emilio Pacheco. He was born in March 1953 in Venezuela so he is only a month younger than me. In 1975, he graduated with a BA in Social Sciences from the Catholic University André Bello in his native country. Soon thereafter, he and his wife Isabel moved to England where in 1980 he completed an MA in intellectual history at the University of Sussex. After that, he came to Oxford where he studied politics at St. Anthony’s, and it was at Oxford that we became friends. I was there from 1981 to 1985. Emilio and Isabel stayed in Oxford until 1986 when Emilio graduated with a D.Phil. in Politics, and it was in Oxford that their older daughter Isabella spent her first years. They have a younger daughter, Ińez, and five grandchildren, Margot, Josefina, Agnes, Carmen and Oscar.

Emilio and I were both liberals in the classical sense, with me perhaps being more conservative than him. He was then as now a quiet, thoughtful scholar. We were both very interested in Hayek’s ideas. I had first met Hayek in 1980 when he came to Iceland and gave two lectures, and one of our teachers at Oxford, Dr. John Gray of Jesus College, shared our interest in Hayek and was himself working on a book on him. In the spring of 1983, Hayek visited us in Oxford, and we took him to a Chinese restaurant, Xian on Banbury Road. Over dinner, we had a long and fruitful discussion with him, not least about the two most prominent schools of free market economics, the Chicago School of Frank H. Knight, Milton Friedman, George J. Stigler, and Gary S. Becker, and the Austrian School to which Hayek himself belonged with Carl Menger, Eugen von Böhm-Bawerk, Ludwig von Mises and to some extent Joseph Schumpeter.

At the end of the dinner, we asked Hayek whether he would gave us permission to use his name because we wanted to found a Hayek Society at Oxford for regular discussions about liberal principles and problems. Hayek then said: “Of course I am delighted that young people are interested in my ideas. But if I am to give you permission to use my name, you have in return to make a promise to me, for your own good. Do not become Hayekians. I have noticed that the Marxists are much worse than Marx and that the Keynesians are much worse than Keynes. You have to maintain a critical distance from people. It is the ideas that matter. They are indeed much more powerful in the long run than special interests.”

We made the promise that Hayek wanted, although I am not sure that all of us were able to fulfil it. Speaking for myself, I am in agreement with Hayek on most things, except perhaps on nationalism. It left an indelible mark on Hayek that he had witnessed the collapse of the multi-national Danubian Empire of the Habsburgs which had been a vast free trade zone, sharing a sound and stable currency. He blamed its collapse on nationalism whereas I would argue for national sovereignty, but certainly in combination with free trade and an international competitive market. In other words, economic integration does not necessarily presuppose political integration.

In a sense, though, we followed Hayek’s advice because we sometimes invited critics of classical liberalism to speak at our biweekly meetings during terms. They included communist philosopher Gerry Cohen, always witty and sharp, market socialist David Miller, widely read and judicious, and social democrat Raymond Plant, who was interested in what Hegel and Hayek had in common. Most of our speakers were however broadly sympathetic to Hayek’s classical liberalism. Indeed, three of them published books on Hayek, Jeremy Shearmur (who had for a while been Karl Popper’s research assistant), Norman Barry and John Gray. After the meetings we took the speaker of the day out for dinner, usually at Michel’s Brasserie in Little Clarendon Street. This was often the most enjoyable and stimulating part of the event.

We kept in touch with Hayek, and in the spring of 1985 he told us that he would be in London one day and that we could meet. I wrote to Leonard Liggio who was in charge of the Hayek Fund which was supposed to encourage liberal scholarship, and he gave us a small grant which enabled us to invite Hayek to dinner at the Ritz in London. There were five of us at the dinner, Emilio, Chandran Kukathas, Stephen Macedo, Andrew Melnyk, and I. Our guest was in very good mood and told us a lot about his life and works.

For example, he told us that labels mattered. At a meeting with Pope John Paul II he had used the word ‘superstitions’ for certain ideas which might be useful, but neither analytically nor empirically true. When he noticed that the holy father was not very happy with his choice of words, he gently suggested that perhaps ‘symbolic truths’ would be more appropriate. Pope John Paul immediately agreed and seemed quite pleased. Although himself an agnostic, Hayek always thought that the liberal movement should regard the Christian churches as allies. He recalled that they had been almost the only centres of resistance to European totalitarianism in the period of what we could call ‘the thirty years war’ from 1914 to 1945. Hayek was not sympathetic to ‘liberation theology’, then much in vogue in Latin America. ‘Paradoxically, liberation can be the opposite of liberty. It can indeed destroy liberty. We should not liberate ourselves from our liberal heritage, for example, or the rule of law,’ Hayek said.

Hayek recalled that he had personally met four American presidents. The first one was Calvin Coolidge in 1923. Hayek was then in America as the research assistant of an economics professor, and when the American Economic Association held its general meeting in Washington DC, it was small enough that the President could invite all the participants to a reception in the White House. The second president Hayek met was Herbert Hoover but that was long after he had left office. During John F. Kennedy’s presidency he was once invited to the White House and again once by Ronald Reagan. ‘The interesting contrast between them,’ Hayek told us, ‘was that Kennedy was much less authentic than the professional actor Reagan. Kennedy pretended to have read several books of mine which of course he had not done, whereas Reagan told me that he had read one of my books, The Road to Serfdom, and that he had liked it a lot. Reagan had also been influenced by my old mentor Ludwig von Mises and by that brilliant journalist Frederic Bastiat.’

It was obvious that Hayek admired Margaret Thatcher who had become the Prime Minister of the United Kingdom in May 1979. She had been much influenced by Hayek. At the Ritz, Hayek told us that a few months after she took office she heard that he would be in London for a few days, and she therefore invited him to lunch at 10 Downing Street. She greeted him at the entrance with the words: ‘Professor Hayek, I know precisely what you are going to say. You are going to say that I have not done enough. And you are absolutely right.’ Hayek said that it had been difficult for him to be very critical of her after this greeting. He was however quite critical of her main opponents in the Conservative Party. He said that they were under an illusion created by John Stuart Mill: that there was a crucial difference between the production and distribution of wealth and the laws applying to one of these activities did not necessarily apply to the other one. Thus, they believed that income redistribution would not affect production much. In this they were wrong, since income distribution offered guidance to us on the channels in which we should direct our efforts.

Hayek also appreciated another famous English woman, Queen Elizabeth the Second. He had in 1984 been made Companion of Honour, and he received this award at an audience with the Queen at Buckingham Palace. ‘I had not thought much of the Queen one way or another before. But I was pleasantly surprised. She was very well-informed and quite impressive, She performed her duty impeccably,’ he told us. Later the same day his English friends gave a dinner for him at the Institute of Economic Affairs which had tirelessly been promoting his ideas for decades, and he said that this had been the happiest day of his life.

Although Hayek was a British citizen, he lived with his second wife in Freiburg in Germany. He told us that in his opinion the ablest German politicians at present were Otto von Lambsdorff from the Free Democrats and Franz Josef Strauss from the Bavarian Christian Social Union. The problem was however that they disliked each other and could not work together. They would have made a formidable team, Hayek said. Stephen Macedo asked him what he thought of the military junta in Chile and its policies. ‘We have to make a distinction between totalitarianism and authoritarianism,’ he replied. ‘The Chilean dictatorship is authoritarian and non-democratic, but it is not totalitarian. What is crucial, I think, is that such authoritarianism is reversible whereas totalitarianism is almost irreversible because it is in its nature to try and destroy all independent centres of thought and action, all that which we call civil society.’      

Hayek drank Burgundy which he said was his favourite branch of wine. At the close of the dinner, a group of musicians who had been circulating around the dining room playing at various tables came to our table and asked us whether we had any special melody which we wanted them to play. ‘Play the City of my Dreams,’ one of us whispered to them. When they started playing, Hayek immediately recognised the tune, smiled broadly, and hummed the song in German. ‘Mein Herz und mein Sinn schwärmt stets nur für Wien …’ It is an intriguing fact that now, thirty-seven years later, we should be celebrating the Hayek award here in Vienna, with a wonderful view over the whole city, the city of dreams.


Tjörvi Schiöth um landsdómsmįliš

Žórarinn Hjartarson tók viš mig hressilegt vištal ķ hlašvarpi sķnu, og er helmingurinn ašgengilegur įn endurgjalds, en hinn helmingurinn krefst įskriftar. Žar ber Žórarinn upp żmis sjónarmiš vinstri manna. Žegar hann vakti athygli į žessu į Facebook-vegg sķnum, kom fram mašur aš nafni Tjörvi Schiöth og sagši:

Hver nennir aš hlusta į HHG nema höršustu hęgrimenn og stušningsmenn Sjįlfstęšisflokksins?

Ég svaraši:

Žetta į ekki aš snśast um manninn, heldur um röksemdirnar, sem hann fęrir fram.

Tjörvi svaraši:

Žaš hafa allir heyrt žķnar röksemdir margoft įšur. Žś ert bśinn aš vera aš halda žeim fram ķ hartnęr 30 įr.

Žį svaraši ég:

Žessi bók er ekki um stjórnmįlaskošanir mķnar, sem ég hef haldiš fram ķ fimmtķu įr, ekki žrjįtķu, heldur um landsdómsmįliš, og žar bendi ég į żmsar įšur ókunnar stašreyndir og sjónarmiš. Mešal annars held ég žvķ fram, aš lögmįl réttarrķkisins hafi veriš brotin: In dubio, pars mitior est sequenda, um vafamįl skal velja mildari kostinn (vafi hafi veriš į tślkun stjórnarskrįrįkvęšis, sem Geir var talinn brjóta); Nullum crimen sine lege, enga sök įn laga (lögum var beitt afturvirkt til aš geta sakaš Geir um vanrękslu); Ne bis in idem, ekki aftur hiš sama (rannsóknarnefnd Alžingis hafši rannsakaš sum įkęruatrišin og įkvešiš aš gera žau ekki aš įsökunarefnum). Jafnframt leiši ég rök aš žvķ, aš einn dómandinn ķ Hęstarétti hafi tvķmęlalaust veriš vanhęfur af mörgum samverkandi įstęšum, en tveir ašrir lķklega einnig vanhęfir. Žetta er ekkert, sem ég hef sagt ķ žrjįtķu įr, ekki einu sinni ķ žrjś įr, heldur ķ fyrsta skipti ķ žessari bók.

Ķ Facebook-sķšu sinni segist Tjörvi žessi stunda nįm ķ hugmyndasögu ķ Hįskóla Ķslands. En hann viršist ekki hafa neinn įhuga į hugmyndum, heldur bśa ķ einhverjum bergmįlsklefa. Meš žvķ žrengir hann aušvitaš eigin sjóndeildarhring. Um slķka menn orti Steinn Steinarr:

Žį brį ég viš

og réši mann til mķn

sem mśraši upp ķ gluggann.

Žaš er greinilega mśraš upp ķ alla glugga ķ bergmįlsklefanum hjį Tjörva.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband