Frsluflokkur: Stjrnml og samflag

Slin grni ekki

leikriti Shakespeares, Rme og Jlu, heldur Capulet gamli dansleik, en egar hann sr jafnaldra sinn einn taka tt dansinum, bandar hann honum fr og segir: „Vi erum bir vaxnir upp r dansi!“ tt g hafi ori sjtu og eins rs febrar essu ri, get g ekki sagt, a g s vaxinn upp r dansi, og naut g ess kjtkvejuhtinni Rio de Janeiro um a leyti.

Hitt er anna ml, a hri hefur grna me aldrinum. Rifjast upp, egar eir Steinn Steinarr og Dseus Tmteusson (sem aallega var frgur fyrir sitt venjulega nafn) stu saman vi bor Hressingarsklanum Austurstrti einn gan veurdag ri 1951. Kom Dseus auga Tmas Gumundsson annars staar salnum og sagi vi Stein: „Hr situr Tmas skld!“ Steinn mlti fram vsu, sem egar var fleyg.

Hr situr Tmas skld me bros br,
bjartur og hreinn sem fyrsta morgunsri.
, vinur, hva mig tekur srt a sj,
a slin hefur grna fyrr en hri.

Steinn var reiur Tmasi, sem hafi skopstlt rmu lj Steins vinslum hlturleik (revu) Reykjavk, Blu stjrnunni. Vsan er til nokkrum tgfum, en hr hef g hana fr eiginkonu Steins, sthildi Bjrnsdttur.

Auvita var essi fyndni Steins makleg. Tmasi Gumundssyni hafi aeins ori a a vera ekki sami skipbrotsmaurinn lfinu og margir slenskir rithfundar. f g ekki betur s en Steinn hafi vsunni afvitandi gefi a r, sem vi ttrisaldri ttum sem flest a fylgja: a gta ess, a slin grni ekki um lei og hri.

(Frleiksmoli Morgunblainu 24. febrar 2024.)


Palestnu-Arabar Danmrku

Hegel sagi inngangi a Sguspeki sinni, a jir hefu aldrei lrt neitt af sgunni. Sennilega er eitthva til essu. slendingar hyggjast n taka vi um 100 hlisleitendum fr Palestnu. etta er sami fjldi og nnur Norurlnd tla a taka vi til samans (en v til vibtar taka au auvita vi eigin rkisborgurum). En hva skyldi sagan segja okkur?

ri 1991 komst hpur 321 Palestnu-Araba til Danmerkur. eir leituu hlis, en var synja af ar til brum yfirvldum. lgu um hundra eirra undir sig kirkju Kaupmannahfn, og reis n samarbylgja me eim. Kim Larsen hlt tnleika eim til stunings, og Anker Jrgensen, fyrrverandi forstisrherra, heimstti kirkjuna. Samykktu vinstri flokkar ingi srstk lg ri 1992 um a veita flkinu hli.

Dnsk runeyti hafa birt tlur um, hvernig essum hpi hefur reitt af rin 1992–2019. Af essum 321 Palestnu-Araba hafa 204, um tveir riju, hloti dma fyrir margvsleg afbrot, ar af 71 fangelsisdma. Af essum 321 eru 176 ea rskur helmingur framfri hins opinbera.

Sumir benda , a tlurnar su ekki eins slmar fyrir afkomendur ess. eir eru 999 talsins. Af eim hafa 337, einn riji, hloti dma fyrir margvsleg afbrot, ar af 132 fangelsisdma. Af essum 999 manna hpi eru 372 btum, en teki er fram, a af eim btaegum su 194 starfsjlfun.

Auvita eru Palestnu-Arabar a upplagi hvorki betri n verri en arir. En menningu eirra er ofbeldi lii og jafnvel lofsungi og ekkert tali rangt vi a iggja btur, tt flk s fullhraust og geti unni fyrir sr sjlft.

(Frleiksmoli Morgunblainu 17. febrar 2024.)


Sagnritun dr. Gylfa (5)

Aliber-Robery-ZNlega kvartai dr. Gylfi Zoga undan v mlgagni vinstrifgamanna, Heimildinni, a „margir“ reyndu a skrifa sgu bankahrunsins upp ntt. Hann tti aallega vi mig. skrifum snum gerir dr. Gylfi miki r varnaarorum prfessors Roberts Z. Alibers um bankana vori 2007. Aliber er ekki skeikull. Hann spi v rsbyrjun 2010, a Grikkland myndi hrkklast t af evrusvinu, og rslok 2013, a evrusvi myndi klofna tvennt. Hvorugt gekk eftir. En ef maur eytist um og spir alls staar skpum, hljta einhverjar sprnar loks a rtast.
Aliber er glrinn nungi, og dr. Gylfi hefi mtt taka mark honum um tvennt. bkinni Manias, Panics, and Crashes: A History of Financial Crises, sem Aliber samdi samt Charles P. Kindleberger, er bent ( 5. tg. 2005, 104. bls.) greinarmuninn tvenns konar orskum fjrmlafalla: „causa remota“ (fjarlg orsk) eru hin almenn skilyri fyrir falli, en „causa proxima“ (nlg orsk) sjlf kveikjan a fallinu. Rannsknarnefnd Alingis bankahruninu geri aeins grein fyrir „causa remota“, str bankakerfisins, sem var nausynlegt skilyri fyrir bankahruninu, ekki ngilegt. Nefndin horfi fram hj „causa proxima“, sem var, a slandi var synja um smu lausafjrfyrirgreislu og grannjir fengu, svo a hlaup bankana leiddi til falls eirra. Hn reyndi ekki a skra essa synjun.
Heimildinni heldur dr. Gylfi v fram, a slendingar hafi gert rennt rtt bankahruninu, a byrgjast ekki allar skuldir bankanna, a koma veg fyrir bankahlaup innan lands me v a byrgjast innlendar innstur og a leita astoar Aljagjaldeyrissjsins. Hann hefur rtt fyrir sr um fyrsta atrii. En anna atrii er ekki nkvmt hj honum: Rki geri me lgum allar innstur a forgangskrfum, jafnt erlendar og innlendar, en byrgist ekki srstaklega innlendar innstur ( annan htt en me almennum hughreystingarorum, sem hrifu). Og um rija atriisagi Aliber: Fylgi tlun Aljagjaldeyrissjsins, en taki ekki ln hj honum. etta stra ln var aldrei nota, en bar ha vexti. Hr hafi Aliber rtt fyrir sr.

(Frleiksmoli Morgunblainu 10. febrar 2024.)


Oraskipti vi Illuga Jkulsson

Illugi Jkulsson birti frslu nna morgun:

Maur nokkur fr fr Jersalem ofan til Jerk og fll hendur rningjum. eir flettu hann klum og bru hann, hurfu brott san og ltu hann eftir dauvona. Svo vildi til a prestur nokkur fr ofan sama veg og s manninn en sveigi fram hj. „Innviirnir eru komnir a olmrkum, g get ekkert li lagt,“ sagi presturinn vi sjlfan sig. Eins kom og Levti ar a, s manninn og sveigi fram hj. „Vi erum n egar a hjlpa fleirum en Norurlndin samanlg,“ hugsai Levtinn. En Samverji nokkur, er var fer, kom a honum og er hann s manninn kenndi hann brjsti um hann, gekk til hans, batt um sr hans og hellti au vismjri og vni. Og hann setti hann sinn eigin eyk, flutti hann til gistihss og lt sr annt um hann. Daginn eftir tk hann upp tvo denara, fkk gestgjafanum og mlti: „Lt r annt um hann og a sem kostar meira til skal g borga r egar g kem aftur.“ Hver essara riggja snist r hafa reynst nungi eim manni sem fll hendur rningjum?
g svarai:
gleymir msu: 1) Presturinn og levtinn voru r flokki ykkar menntamannanna, harbrjsta mlskumenn. 2) Samverjinn geri gverk sitt fyrir eigi f, ekki annarra. i vinstri menn geri ll ykkar gverk kostna annarra. 3) Samverjinn var aflgufr, svo a etta var rksemd fyrir v, a til vri efnaflk. 4) Maurinn var rndur, af v a ekki var haldi uppi lgum og reglu veginum fr Jrslum til Jerk. a er einmitt erfitt a halda uppi lgum og reglu, ar sem fjlmennir hpar ganga li me stigamnnunum, eins og gerist Svj og var Norurlndum. Glpatni er mest meal Palestnu-Araba, og lgreglan httir sr ekki inn sum hverfi. Viljum vi hafa sama stand og veginum milli Jrsala og Jerk?

Sagnritun dr. Gylfa (4)

W08_Thorvaldur_Gylfason_speaker_ArnarhollNlega sagi dr. Gylfi Zoga mlgagni vinstrifgamanna, Heimildinni, a „margir“ reyndu a skrifa sgu bankahrunsins upp ntt. Hann tti vi mig, en g hef sett fram skoun, a bankahruni hafi veri „svartur svanur“, vntur atburur, sem aeins s fyrirsjanlegur eftir . En auvita er a rtt, sem kom fram skrslu rannsknarnefndar Alingis bankahruninu, a slensku aujfrarnir fru langt fram r sjlfum sr. egar fyrrverandi ramenn eru hins vegar gagnrndir fyrir a hafa ekki haldi eim skefjum, verur ekki aeins a hafa huga takmarkaar valdheimildir eirra, heldur lka hi einkennilega andrmsloft landinu. egar voldugasti aujfurinn, Jn sgeir Jhannesson, stti kru vori 2005 fyrir mis efnahagsbrot, skrifai vinur dr. Gylfa, orvaldur Gylfason: „N virist standa til a jafna um Jn sgeir og fimm menn ara fyrir rtti. Hva br a baki?“
Rannsknarnefnd Alingis sakai skrslu sinni sj fyrrverandi ramenn um vanrkslu, tt hn beitti lgum afturvirkt, v a hn vsai aeins lgin um nefndina sjlfa, og au voru ekki sett fyrr en rslok 2008. En spyrja m: Hvers vegna var Ingibjrg Slrn Gsladttir ekki sku um vanrkslu? Hn hafi afgreitt vivaranir Davs Oddssonar selabankastjra sem „taustur eins manns“ og hvatt bankana septemberbyrjun 2008 til a halda fram innlnasfnun sinni erlendis. Hn bar lka byrg v, sem var lklega eina alvarlega broti gum stjrnssluvenjum adraganda bankahrunsins, a bankamlarherrann var ekki hafur me rum Glitniskaupunum. Og hva um Jn Sigursson, formann stjrnar fjrmlaeftirlitsins? Samkvmt lgum tti forstjri fjrmlaeftirlitsins a bera allar „meiri httar kvaranir“ undir stjrnina. Var Jni hlft, af v a hann var skuvinur fur eins nefndarmannsins, Sigrar Benediktsdttur? Og hafi a einhver hrif, a varaformaur stjrnarinnar var gift einum starfsbrur annars nefndarmanns, Pls Hreinssonar? g tek fram, a meira mli skiptir a lra af reynslunni en leita uppi skudlga, og eflaust er dr. Gylfi sammla mr um a. En ramennirnir sj, sem rannsknarnefndin hj til, voru engu meiri skudlgar en au Ingibjrg Slrn og Jn. etta flk var allt a reyna a gera sitt besta.

(Frleiksmoli Morgunblainu 3. febrar 2024.)


Sagnritun dr. Gylfa (3)

DarlingBrown.KenJack:AlamyNlega sagi dr. Gylfi Zoga mlgagni vinstrifgamanna, Heimildinni, a „margir“ reyndu a skrifa sgu slenska bankahrunsins upp ntt. Hann tti vi mig, tt g s ekki a reyna a endurskrifa sguna, heldur hafa a, sem sannara reynist. Hr skal g benda fjrar mikilvgar stareyndir um bankahruni, sem g hef bent , en arir leitt hj sr, ar meal dr. Gylfi.
Fyrsta stareyndin er, a rkisstjrn breska Verkamannaflokksins urfti ekki a beita hryjuverkalgum til a koma veg fyrir hugsanlega lglega fjrmagnsflutninga fr Bretlandi til slands. egar hafi veri girt fyrir ann mguleika me tilskipun Breska fjrmlaeftirlitsins til Landsbankans 3. oktber 2008, ar sem bankanum var banna a flytja f r landi nema me skriflegu leyfi fjrmlaeftirlitsins og riggja daga fyrirvara. (a reyndist ekki heldur vera ftur fyrir skunum um lglega fjrmagnsflutninga Kaupings til slands, enda agnai allt tal um a skyndilega.)
nnur stareyndin er, a rkisstjrn breska Verkamannaflokksins braut samninginn um Evrpska efnahagssvi, egar hn bjargai llum breskum bnkum rum en eim tveimur, sem voru eigu slendinga, Heritable og KSF. Me v mismunai stjrnin eftir jerni, sem var banna samkvmt samningnum og lka Rmarsttmlanum. Furu stir, a framkvmdastjrn Evrpusambandsins skuli ekki hafa gert athugasemd vi etta.
rija stareyndin er, a essir tveir bankar, Heritable og KSF, sem bresk stjrnvld lokuu, um lei og au bjrguu llum rum breskum bnkum, reyndust eiga fyrir skuldum, egar upp var stai. Svo virist sem sumir arir breskir bankar, sem fengu asto, til dmis RBS, Royal Bank of Scotland, hafi hins vegar ekki tt fyrir skuldum, tt kapp s lagt a fela tapi og fresta uppgjrum.
Fjra stareyndin er, a slensku bankarnir gerust ekki sekir um nrri v eins alvarleg brot og til dmis Danske Bank, sem var uppvs a strkostlegu peningavtti, og RBS, sem tk tt lglegri hagringu vaxta millibankamarkai. a er kaldhni rlaganna, a Danske Bank og RBS hefu bir falli hausti 2008, hefu eir ekki fengi lausafjrasto fr bandarska selabankanum og Englandsbanka.

(Frleiksmoli Morgunblainu 27. janar 2024.)


Sagnritun dr. Gylfa (2)

RNA nlegri grein mlgagni vinstrifgamanna, Heimildinni, kveur dr. Gylfa Zoga marga reyna a endurrita sgu bankahrunsins. Me essum „mrgu“ hann vi mig. En mli snst ekki um a endurrita neina sgu, heldur hafa a, sem sannara reynist. Gylfi styst vi skrslu rannsknarnefndar Alingis bankahruninu. henni eru margir annmarkar. Einn er, a nefndin yfirheyri menn ekki heyranda hlji eins og rannsknarnefndir Bretlandi og Bandarkjunum gera. Elilegt hefi veri a sjnvarpa beint fr yfirheyrslunum. ess sta valdi nefndin sjlf r a, sem hn taldi eiga erindi skrslu sna. Stakk hn msu forvitnilegu undir stl.

Annar annmarki er, a nefndin einblndi innlenda tti bankahrunsins, sem vissulega voru mikilvgir, en setti a ekki aljlegt samhengi. a var hr fjrmlakreppa heiminum, sem skall af meiri unga slandi en rum lndum.

riji annmarkinn er, a nefndin veitti fullkomna skringu bankahruninu. Hn sagi bankana hafa falli, v a eir hefu veri of strir. Rklega er essi skring svipu eirri, a gler brotni, af v a a s brothtt, ea pum svfi vegna svfingarmttar sns. Strin var nausynlegt, en ekki ngilegt skilyri fyrir bankahruninu. Svissnesku bankarnir hrundu ekki, og var str eirra tfld landsframleisla. Samkvmt treikningum dr. Gylfa sjlfs var str slenska bankakerfisins fyrir hrun ess um 7,8-fld landsframleisla.

Fjri annmarkinn skrslu nefndarinnar er, a hn vildi sefa almenning me v a leita uppi skudlga hpi ramanna, en fann enga (tt gagnrni hennar bankamenn vri um margt rttmt). ess vegna skapai nefndin skudlga me v a vkka t vanrksluhugtak gildandi laga, svo a hn gti saka sj ramenn um vanrkslu. Lgfringarnir nefndinni, Pll Hreinsson og Tryggvi Gunnarsson, vissu, hva eir voru a gera. eir tku t fram, a vanrkslan vri skilningi laganna um nefndina, sem sett voru eftir bankahruni. Til ess a sefa almenning beittu eir lgum afturvirkt.

(Frleiksmoli Morgunblainu 20. janar 2024.)


Sagnritun dr. Gylfa (1)

Dr. Gylfi Zoga prfessor birti nlega grein um bankahruni mlgagni slenskra vinstrifgamanna, Heimildinni. ar segir hann marga hafa reynt a skrifa sguna upp ntt. eir haldi v fram, a hi sama hafi gerst erlendis og hr landi, a Bretar og Hollendingar hafi komi illa fram vi okkur og a innlend stjrnvld hafi stai sig vel eftir bankahruni. Hann telur sannleikskorn essum remur skounum, en aalatrii s a koma veg fyrir ntt bankahrun.
Taleb_mugLklega g a taka sneiina til mn. En g hef ekki reynt a skrifa sguna upp ntt, heldur hafa a, sem sannara reynist. g held, a bankahruni hafi ori fyrir samverkan margra lkra tta, sem af msum stum toguu allir smu tt. etta hafi veri „svartur svanur“, eins og Nassim Taleb kallar a: mikill, vntur og lklegur atburur, sem verur ekki fyrirsjanlegur, fyrr en hann er orinn. Eins og skldi sagi: a var ekki fyrr en eftir hruni sem allir su a fyrir.
essir ttir voru: 1) Eigendur bankanna hfu teki ln fyrir hlutabrfum snum og su vermti eirra snarminnka kreppunni fr hausti 2007. 2) slendingar hfu komi sr t r hsi Danmrku, og Danske Bank vann gegn eim. 3) Eigendur bankanna nutu ltils trausts erlendis. 4) Vogunarsjir vejuu spart gegn bnkunum. 5) Selabankar G-10 rkjanna sammltust um a ma 2008 a veita slandi ekki lausafjrasto. 6) Innlnasfnun bankanna erlendis mltist illa fyrir. 7) Selabanki Evrpu krafist betri trygginga en bankarnir gtu veitt. 8) Bandarkin skeyttu engu um rlg slands. 9) Forstisrherra og fjrmlarherra Breta voru bir Skotar og vildu sna kjsendum snum, a sjlfsti vri varhugavert. 10) Lehman Brothers fll, skmmu ur en strt ln Glitnis var gjalddaga, svo a kreppan harnai og bankinn gat ekki tvega sr f. 11) Kaup rkisins Glitni mistkust, ekki sst egar aaleigendurnir fru herfer gegn eim. Trausti minnkai sta ess a aukast. 12) Samfylkingin var hfulaus her, v a formaur hennar l sjkrahsi.

(Frleiksmoli Morgunblainu 13. janar 2024.)


N sn gmul deiluml

David_Friedman_by_Gage_Skidmoreri 2023 fr g va og hlustai marga fyrirlestra. Tveir voru frlegastir. Prfessor David D. Friedman, sem lauk doktorsprfi elisfri, en hefur lngum starfa sem hagfriprfessor, talai rstefnu Lissabon aprl. Hann miar rkrunnar vegna vi splkn millirkjanefndar Sameinuu janna um hlnun jarar, en reynir a bera saman kostna og bata af hinni hugsanlegu hlnun. Niurstaa hans er, a erfitt s ea kleift a sna fram , a kostnaurinn veri meiri en batinn. Frlegt var a hlusta hann fara yfir mli og vitaskuld forvitnilegt a gera ennan samanbur, en einblna ekki ara hliina.

Phil Gramm, sem var lengi bandarskur ldungadeildaringmaur, en ar undan hagfriprfessor, talai rstefnu Bretton Woods nvember. Hann leiir rk a v, a tlur fr bandarsku hagstofunni um tekjudreifingu veiti ekki rtta mynd af kjrum Bandarkjamanna. lkt v sem gerist vast annars staar su tekjurnar ekki rstfunartekjur, reiknaar eftir skatta og btur. Skattar lenda af miklu meiri unga tekjuhu flki, en btur renna miklu meira mli til tekjulgs flks. egar teki er tillit til ess, verur tekjudreifingin miklu jafnari. Gramm bendir , a heildarneysla tekjulgsta hpsins samkvmt tlum bandarsku hagstofunnar nemi um tvfldum heildartekjum hans fyrir skatta og btur.

Gramm segir, a samkvmt njustu opinberum tlum su tekjur 20% tekjuhsta hpsins Bandarkjunum um 17-faldar tekjur 20% tekjulgsta hpsins. En bili minnkar strkostlega, eftir a reikna hefur veri me skttum og btum. su tekjur 20% tekjuhsta hpsins um fjrfaldar tekjur 20% tekjulgsta hpsins. Gramm heldur v fram, a raun hafi ftkt minnka Bandarkjunum sustu ratugi og tekjudreifing ori jafnari.

(Frleiksmoli Morgunblainu 6. janar 2024.)


Deila okkar Evu Hauksdttur um Palestnu-Araba

g setti frslu Facebook:

a er s manns i a hleypa fleiri Palestnu-Arbum inn landi. Danir hleyptu inn 321 ri 1992, og n er komin reynsla af v. 204 hafa hloti dm fyrir margvsleg afbrot, og 176 eru opinberu framfri. Tlur fr Norurlndunum, ar meal Svj, sna, a glpatni er mest hj Palestnu-Arbum, en nstmest hj Srlendingum. Auvita m ekki dma heila j eftir essu, en a rfst einhver ofbeldismenning hj eim, sem vi rum illa vi. (g geri ekki r fyrir, a neinn taki mark essum varnaarorum mnum, en g vil geta rifja au upp eftir nokkur r.)

Eva Hauksdttir spuri:

ttu vi a ef flk er lfshttu eigi lkurnar v a a muni brjta af sr og iggja framfrslustyrki framtinni a ra v hvort bjrgunaragerir veri reyndar? Ea a eingngu vi ef a eru arabar sem eru httu?

g svarai:

a vri eflaust ofsagt, a barnir Gasa svinu bru einhverja hpbyrg dum Hamas lia, enda tel g, a hp- ea sambyrgarhugtaki s ofnota. Menn bera aallega byrg eigin gerum og ekki annarra. En a breytir v ekki, a essir bar virast langflestir styja Hamas lia, ekki aeins mia vi fagnaarltin torgum ti eftir rsina srael 7. oktber, heldur lka samkvmt skoanaknnunum, sem Pew og fleiri gera. Vi erum engir ailar a essari deilu, sem rtur snar , a Arabarkin neituu a taka mti flttamnnum fr srael. Vi urftum ekki a taka mti eirri einni milljn Grikkja, sem flu fr Tyrklandi eftir 1920, eim 400 sund Finnum, sem flu fr Karelu ri 1944, eim 700 sund frnskumlandi Alsrbum, sem flu fr Alsr ri 1962, og okkur ber ekki skylda til a taka mti mrg hundru sund Armenum, sem urfa n a flja fr Nagorno-Karabak, ea rum eins fjlda Afgana, sem urfa n a flja fr Pakistan. a stendur rum nr. Grikkland tk mti Grikkjunum, Finnland tk mti Finnunum, Frakkar tku mti Alsrbunum, Armena er a taka mti Armenunum, og Afganistan verur a taka mti Afgnunum. Af hverju taka Arabarkin ekki mti essum flttamnnum? Eru etta ekki allt Arabar? Hva um brralag mslima? Ng eiga essi rki af f eftir a hafa okra olu ratugum saman. Af hverju bera hvrustu gagnrnendur sraels sland, r Helga Kress, Pia Hansson og Sema Serdaroglu, aeins umhyggju fyrir sumum, en ekki llum?


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband