Hvađ segi ég í Kaupmannahöfn?

Á ráđstefnu Frelsisnetsins, Freedom Network, sem Atlas Foundation og fleiri ađilar efna til í Kaupmannahöfn 29.-30. maí 2018, kynni ég rit mitt, sem kom út hjá hugveitunni New Direction í Brussel áriđ 2016, The Nordic Models. Ţar bendi ég á, ađ velgengni Norđurlanda er ekki vegna jafnađarstefnu, heldur ţrátt fyrir hana. Ţessa velgengni má rekja til fjögurra ţátta í sögu Norđurlanda: Gamalgróins réttarríkis, friđhelgi eignarréttarins, frjálsra alţjóđaviđskipta og mikillar samleitni norrćnu ţjóđanna, en síđastnefndi ţátturinn auđveldar ákvarđanir, eflir traust og stuđlar ađ sáttum.

Frjálshyggja á sér sterkar rćtur á Norđurlöndum. Til dćmis setti sćnskumćlandi Finni, Anders Chydenius, fram hugmyndina um, ađ atvinnulífiđ gćti veriđ skipulegt án ţess ađ vera skipulagt og ađ eins gróđi ţyrfti ekki ađ vera annars tap, áriđ 1765, ellefu árum á undan Adam Smith. Chydenius lýsti eđli verkaskiptingarinnar, sem er meginskýring hagfrćđinga á ţví, ađ ţjóđir heims geti brotist úr fátćkt í bjargálnir. Margir eindregnir frjálshyggjumenn mótuđu andlegt líf Svía á 19. öld, ţar á međal Georg Adlersperre, Johan Gabriel Richert (sem var ađdáandi Íslendinga sagna), Lars Johan Hierta og síđast, en ekki síst, Johan August Gripenstedt, sem var einn áhrifamesti stjórnmálamađur Svía um og eftir miđja 19. öld og gerbreytti atvinnulífi ţeirra í frjálsrćđisátt. Fjöldinn allur af framsćknum frumkvöđlum hagnýtti sér nýfengiđ atvinnufrelsi til ađ stofna öflug útflutningsfyrirtćki.

Frjálshyggja var líka áhrifamikil í Noregi, eins og Eiđsvallastjórnarskráin 1814 ber vitni um, og í Danmörku, ţar sem Danir brugđust viđ ósigrum í stríđum viđ Ţjóđverja međ ţví ađ auka atvinnufrelsi og efla atvinnulíf. „Ţađ, sem tapast út á viđ, skal endurskapast inn á viđ,“ orti skáldiđ. En ađalpúđrinu eyđi ég í ađ lýsa frjálshyggju á Íslandi. Ţjóđveldiđ var eins og Jón Sigurđsson benti á sérstakt rannsóknarefni, ţar sem menn bjuggu viđ lög án ríkisvalds. Sjálfur var Jón frjálshyggjumađur og horfđi einkum til Breta um fyrirmyndir. Arnljótur Ólafsson birti fyrstu bókina um hagfrćđi á íslensku, Auđfrćđi, 1880 undir sterkum áhrifum frá franska ritsnillingnum Frédéric Bastiat. Jón Ţorláksson, forsćtisráđherra og formađur Sjálfstćđisflokksins, studdist ekki síst viđ stjórnmálahugmyndir sćnska hagfrćđingsins Gustavs Cassels.

Rit mitt er ţó ekki ađeins um liđna tíđ, heldur líka nútímann, ţegar frjálshyggja hefur eflst ađ rökum.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband