Hvaš segi ég ķ Kaupmannahöfn?

Į rįšstefnu Frelsisnetsins, Freedom Network, sem Atlas Foundation og fleiri ašilar efna til ķ Kaupmannahöfn 29.-30. maķ 2018, kynni ég rit mitt, sem kom śt hjį hugveitunni New Direction ķ Brussel įriš 2016, The Nordic Models. Žar bendi ég į, aš velgengni Noršurlanda er ekki vegna jafnašarstefnu, heldur žrįtt fyrir hana. Žessa velgengni mį rekja til fjögurra žįtta ķ sögu Noršurlanda: Gamalgróins réttarrķkis, frišhelgi eignarréttarins, frjįlsra alžjóšavišskipta og mikillar samleitni norręnu žjóšanna, en sķšastnefndi žįtturinn aušveldar įkvaršanir, eflir traust og stušlar aš sįttum.

Frjįlshyggja į sér sterkar rętur į Noršurlöndum. Til dęmis setti sęnskumęlandi Finni, Anders Chydenius, fram hugmyndina um, aš atvinnulķfiš gęti veriš skipulegt įn žess aš vera skipulagt og aš eins gróši žyrfti ekki aš vera annars tap, įriš 1765, ellefu įrum į undan Adam Smith. Chydenius lżsti ešli verkaskiptingarinnar, sem er meginskżring hagfręšinga į žvķ, aš žjóšir heims geti brotist śr fįtękt ķ bjargįlnir. Margir eindregnir frjįlshyggjumenn mótušu andlegt lķf Svķa į 19. öld, žar į mešal Georg Adlersperre, Johan Gabriel Richert (sem var ašdįandi Ķslendinga sagna), Lars Johan Hierta og sķšast, en ekki sķst, Johan August Gripenstedt, sem var einn įhrifamesti stjórnmįlamašur Svķa um og eftir mišja 19. öld og gerbreytti atvinnulķfi žeirra ķ frjįlsręšisįtt. Fjöldinn allur af framsęknum frumkvöšlum hagnżtti sér nżfengiš atvinnufrelsi til aš stofna öflug śtflutningsfyrirtęki.

Frjįlshyggja var lķka įhrifamikil ķ Noregi, eins og Eišsvallastjórnarskrįin 1814 ber vitni um, og ķ Danmörku, žar sem Danir brugšust viš ósigrum ķ strķšum viš Žjóšverja meš žvķ aš auka atvinnufrelsi og efla atvinnulķf. „Žaš, sem tapast śt į viš, skal endurskapast inn į viš,“ orti skįldiš. En ašalpśšrinu eyši ég ķ aš lżsa frjįlshyggju į Ķslandi. Žjóšveldiš var eins og Jón Siguršsson benti į sérstakt rannsóknarefni, žar sem menn bjuggu viš lög įn rķkisvalds. Sjįlfur var Jón frjįlshyggjumašur og horfši einkum til Breta um fyrirmyndir. Arnljótur Ólafsson birti fyrstu bókina um hagfręši į ķslensku, Aušfręši, 1880 undir sterkum įhrifum frį franska ritsnillingnum Frédéric Bastiat. Jón Žorlįksson, forsętisrįšherra og formašur Sjįlfstęšisflokksins, studdist ekki sķst viš stjórnmįlahugmyndir sęnska hagfręšingsins Gustavs Cassels.

Rit mitt er žó ekki ašeins um lišna tķš, heldur lķka nśtķmann, žegar frjįlshyggja hefur eflst aš rökum.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband