ŮrÝr norrŠnir spekingar

Snorri.21369486431_83a0b9e526_oNor­urlanda■jˇ­ir ■urftu ekki a­ sŠkja frjßlshyggju til annarra. Margar hugmyndir hennar voru rˇtgrˇnar ß Nor­url÷ndum. ═slenski sagnritarinn Snorri Sturluson (1179–1241) lřsti ■vÝ Ý Heimskringlu, hvernig Nor­urlanda■jˇ­ir leiddu eins og a­rar germanskar ■jˇ­ir mßl til lykta ß samkomum, og ur­u konungar a­ beygja sig fyrir l÷gunum og sam■ykktum al■ř­u. Ella voru ■eir settir af. Snorri var h÷fundur einnar fyrstu ═slendinga s÷gunnar, Egils s÷gu, en tv÷ meginstef ═slendingasagna voru, a­ konungar vŠru varasamir og menn gŠtu leyst flest mßl sÝn sjßlfir ßn afskipta ■eirra. ═slendingas÷gur voru um sÚrst÷­u okkar, leitina a­ jafnvŠgi Ý rÝkisvaldslausu landi. á

SŠnsk-finnski presturinn Anders Chydenius (1729–1803) sat ß sŠnska stÚtta■inginu og fÚkk SvÝa til a­ setja l÷g til tryggingar mßlfrelsi, jafnframt ■vÝ sem hann mŠlti me­ vi­skiptafrelsi, ■vÝ a­ ■a­ vŠri ÷llum Ý hag. Hann haf­i greint hinar slŠmu aflei­ingar, sem einokun haf­i ß verslun yfir Eystrasalt. Bˇk hans me­ ■essum bo­skap, Ůjˇ­arhagur, kom ˙t ellefu ßrum ß undan Au­leg­ ■jˇ­anna eftir Adam Smith.

Danski presturinn, sßlmaskßldi­ og rith÷fundurinn N. F. S. Grundtvig (1783–1872) hugleiddi, hvernig valdi­ gŠti flust frß konungi til almennings, ßn ■ess a­ frelsinu vŠri fˇrna­, eins og haf­i gerst Ý fr÷nsku stjˇrnarbyltingunni. Ůessu marki mŠtti nß me­ ■vÝ a­ auka menntun almennings, sÚrstaklega Ý lř­hßskˇlum, og me­ ■vÝ a­ nřta samtakamßtt einstaklinga Ý frjßlsum fÚl÷gum, ■ar sem ■eir lŠr­u a­ semja sig hver a­ ÷­rum og finna sÚr tilgang. Grundtvig lag­i lÝka mikla ßherslu ß hina norrŠnu arfleif­ og sneri ß d÷nsku Heimskringlu Snorra og Danmerkurs÷gu Saxos. Hann efldi ■jˇ­arvitund Dana, kenndi ■eim a­ reyna ekki a­ vinna ÷nnur l÷nd, heldur afla nřrra marka­a.

Velgengni Nor­urlanda■jˇ­a er ■rßtt fyrir jafna­arstefnu, ekki vegna hennar. Skřringin ß ■vÝ, a­ ■eim hefur vegna­ tilt÷lulega vel, er, a­ ■Šr b˙a vi­ ÷flugt rÚttarrÝki, frjßls al■jˇ­avi­skipti og mikla samleitni, sem lei­ir til rÝks gagnkvŠms trausts og au­veldar ÷ll frjßls samskipti. Ůeir Snorri, Chydenius og Grundtvig sk÷pu­u ekki hina norrŠnu arfleif­, ■vÝ a­ h˙n skapa­ist ß l÷ngum tÝma. En ■eir lřstu henni vel. Ůeir eru merkustu frjßlshyggjuhugsu­ir Nor­urlanda.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 12. ßg˙st 2023.)


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband