Danskur ■jˇ­arandi

standard_N-f-s-grundtvig-portrŠt.v1┴ nÝtjßndu ÷ld minnka­i Danm÷rk ni­ur Ý lÝti­ ■jˇ­rÝki, eftir a­ Danakonungur haf­i misst konungsrÝki­ Noreg, sem SvÝar fengu ßri­ 1814, og hertogadŠmin SlÚsvÝk og Holtsetaland, sem Ůjˇ­verjar l÷g­u undir sig ßri­ 1864. Danir brug­ust vi­ me­ ■vÝ a­ efla me­ sÚr ■jˇ­arvitund undir sterkum ßhrifum frß sßlmaskßldinu og skˇlamanninum Nikolaj F. S. Grundtvig, sem var ■jˇ­rŠkinn frjßlshyggjuma­ur (og haf­i me­al annars ■řtt verk Snorra Sturlusonar ß d÷nsku). Danir v÷knu­u upp af stˇrveldisdraumum og tˇku til starfa: Hvad udad tabes, skal indad vindes. ┌ti fyrir tapa­, skal inni endurskapa­. Til var­ danskur ■jˇ­arandi sjßlfsprottins samstarfs allrar al■ř­u Ý mjˇlkurb˙um, Ý■rˇttafÚl÷gum, samvinnusamt÷kum, lř­hßskˇlum og s÷fnu­um, jafnframt ■vÝ sem frumkv÷­lar nřttu sÚr nřfengi­ verslunar- og athafnafrelsi til siglinga og i­nframlei­slu og ur­u skipakˇngar og i­nj÷frar.

Velgengni Dana ß tuttugustu ÷ld var vegna ÷flugs rÚttarrÝkis, frjßlsra al■jˇ­avi­skipta og sterkrar samkenndar, Danskhed, folkelighed. Ůjˇ­arandi ■eirra felur Ý sÚr notalega og ˇßleitna afst÷­u til lÝfsins. Grundtvig tala­i um hinn gla­vŠra kristindˇm. „Sß, sem skilur ekki spaug, kann ekki d÷nsku,“ sag­i Georg Brandes. Ůegar ■řskur herforingi hŠldi Ý upphafi hernßmsins vori­ 1940 Ernst Kaper, borgarstjˇra Ý Kaupmannah÷fn, fyrir hinn mikla sjßlfsaga, sem Danir hef­u sřnt, var svari­: „Ůetta er ekki agi, heldur menning.“ Best naut danskur ■jˇ­arandi sÝn vi­ tv÷ ˇvenjuleg verkefni. D÷num tˇkst me­ ßtaki allrar ■jˇ­arinnar a­ koma langflestum Gy­ingum landsins undan til SvÝ■jˇ­ar Ý oktˇber 1943, eftir a­ spurst haf­i ˙t, a­ ■řsku nasistarnir Štlu­u a­ handtaka ■ß og senda Ý fangab˙­ir. Og Danir afhentu ═slendingum hin fornu handrit okkar frß og me­ ßrinu 1971, ■ˇtt ■eir hef­u eignast ■au ß l÷glegan hßtt. Sˇmatilfinning er einn ■ßttur dansks ■jˇ­aranda.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunba­inu 1. aprÝl 2023.)


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband