Landsfe­ur, lei­togar, frŠ­arar, ■jˇ­skßld

JonSigurdssonAnthony D. Smith, sem var sÚrfrŠ­ingur um ■jˇ­ernismßl, skilgreindi ■jˇ­ sem heild me­ eigi­ nafn og afmarka­ landsvŠ­i, ■ar sem Ýb˙ar deila arfleif­ minninga, go­sagna, tßkna, ver­mŠta og hef­a, halda uppi sÚrstakri menningu og fara eftir s÷mu l÷gum og venjum. SamkvŠmt ■vÝ voru ═slendingar ■egar ß ■jˇ­veldis÷ld sÚrst÷k ■jˇ­. Smith sag­i einnig, ■egar um ■jˇ­lega vakningu vŠri a­ rŠ­a, eins og vÝ­a var­ ß nÝtjßndu ÷ld, a­ ■ß spryttu upp landsfe­ur (e­a landsmŠ­ur), sem vitna­ vŠri til, lei­togar, sem veittu forystu, frŠ­arar, sem settu saman bŠkur, og ■jˇ­skßld, sem leg­u heildinni or­ ß tungu. ═ Frakklandi vŠri til dŠmis Jˇhanna af Írk landsmˇ­irin, Napˇleon lei­togi, Michelet frŠ­ari og Hugo ■jˇ­skßld. Ůa­ er umdeilanlegt (Napˇleon var ekki einu sinni Frakki!), og enn umdeilanlegri er kenning Smiths um Noreg: Snorri og Ëlafur Tryggvason vŠru landsfe­ur, Bj°rnson lei­togi, Wergeland frŠ­ari og Ibsen ■jˇ­skßld. Snorri var ═slendingur, og Ëlafur helgi er almennt talinn hinn norski landsfa­ir.á

١tt Smith nefndi ekki ═sland, er ßbending hans skemmtileg. Hverjir myndu hÚr gegna ■essum hlutverkum? Ůeir Ůorgeir Ljˇsvetningago­i og Einar ŮverŠingur vŠru landsfe­urnir, ■vÝ a­ ■eir lřstu sÚrst÷­u ═slendinga Ý frŠgum rŠ­um. Lei­toginn vŠri Jˇn Sigur­sson, sem taldi ═sland hvorki vera skattland, hjßlendu nÚ nřlendu, heldur sÚrstakt land Ý konungssambandi vi­ Dani. FrŠ­arinn vŠri Sigur­ur Nordal, sem reyndi markvisst a­ skilgreina og jafnvel skapa sÚrÝslenska menningu. Ůjˇ­skßldi­ vŠri Jˇnas HallgrÝmsson, sem endurnřja­i Ýslenska tungu, ■ˇtt tv÷ helstu kvŠ­i hans Ý anda rˇmantÝskrar ■jˇ­ernishyggju Šttu sÚr erlendar fyrirmyndir: „═sland“ var keimlÝkt kvŠ­i eftir Adam Oehlenschlńger og „Gunnarshˇlmi“ kvŠ­i eftir Adelbert von Chamisso. En dŠmi Jˇnasar sřnir best, a­ ■jˇ­ernishyggja og al■jˇ­ahyggja ■urfa ekki a­ vera andstŠ­ur. Erlend ßhrif geta frjˇvga­ og au­ga­ ■jˇ­lega menningu. Best fara ■eir a­ rß­i sÝnu, sem eru ■jˇ­rŠknir heimsborgarar.

(Frˇ­leiksmoli Ý Morgunbla­inu 25. mars 2023. Teikningin af Jˇni Sigur­ssyni er eftir Gunnar Karlsson.)


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband