Viska og viškvęmni ķ sögu Austens

Ķ įróšri sķnum fyrir ofursköttum į aušmenn vitnar franski hagfręšingurinn Thomas Piketty óspart ķ skįldsögur žeirra Honorés de Balzacs og Jane Austens: Nś sé dreifing tekna og eigna aš verša eins ójöfn og į dögum žeirra, į öndveršri nķtjįndu öld. Ég hef žegar bent į, aš skįldsaga Balzacs, Fašir Goriot, er ekki um óvišrįšanlega upphlešslu aušs, heldur fallvelti hans. Skįldsaga Austens, Viska og viškvęmni (Sense and sensibility), styšur ekki heldur hugmyndir Pikettys.

jane-austen-9192819-1-402Flestir žekkja eflaust žessa skįldsögu af veršlaunamynd Emmu Thompsons eftir henni. Hśn er um Dashwood-systurnar žrjįr, sem standa skyndilega uppi tekjulįgar og eignalitlar, eftir aš fašir žeirra fellur frį og eldri hįlfbróšir žeirra efnir ekki loforš um aš sjį fyrir žeim. Hrekjast žęr įsamt móšur sinni af óšalinu, žar sem žęr höfšu alist upp. En žetta segir okkur ekkert um žį tekjudreifingu samkvęmt frjįlsu vali į markaši, sem Piketty hefur žyngstar įhyggjur af, heldur sżnir ašeins, hversu ranglįtur óšalsrétturinn forni var, žegar elsti sonur erfši ęttarjöršina óskipta. Žetta sżnir lķka, hversu ranglįtt žaš var, žegar stślkur nutu ekki erfša til jafns viš syni. Nś į dögum eru bįšar žessar reglur fallnar śr gildi.

Leiša mį žetta ķ ljós meš hinum kunna Gini-męlikvarša į tekjudreifingu. Žegar einn ašili ķ hóp hefur allar tekjurnar, er Gini-stušullinn 1, en žegar allir ķ honum hafa sömu tekjur, er hann 0. Hefšu Dashwood-systurnar erft sama hlut og hįlfbróšir žeirra, eins og veriš hefši į okkar dögum, žį hefši Gini-stušullinn um tekjur žeirra eša eignir veriš 0. En af žvķ aš hįlfbróširinn erfši allt einn, var hann 1.

Elsta Dashwood-systirin, Elinor, er skynsöm og jaršbundin, en systir hennar, Marianne, lętur išulega tilfinningarnar rįša. Marianne veršur įstfangin af hinum glęsilega John Willoughby, sem lętur fyrst dįtt viš hana, en kvęnist sķšan til fjįr, eftir aš hann hafši sólundaš arfi sķnum, og er žaš eitt dęmiš af mörgum śr skįldsögum Balzacs og Austens um fallvelti aušsins. Allt fer žó vel aš lokum. Marianne lętur skynsemina rįša, og žęr Elinor giftast mönnum, sem žęr treysta. Nś į dögum hefšu žęr lķka haldiš śt į vinnumarkašinn og oršiš fjįrhagslega sjįlfstęšar. Kapķtalisminn leysti fólk śr įlögum, ekki sķst konur.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 25. maķ 2019.)


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband