Ţrjár örlagasögur

screen-shot-2018-04-17-at-16_36_52.pngÚt er komiđ eftir mig ritiđ Totalitarianism in Europe: Three Case Studies, Alrćđi í Evrópu: Ţrjár rannsóknir, og kynni ég ţađ á fundi í Háskólatorgi, stofu 101 (Ingjaldsstofu), fimmtudaginn 26. apríl klukkan fimm.

Fyrsta rannsóknin er á örlögum svissnesku gyđingakonunnar Elinor Lipper, en útdrćttir úr metsölubók eftir hana um ellefu ára vist í ţrćlakistum Stalíns birtust í Vísi og Tímanum í Kalda stríđinu. Hún virtist hafa horfiđ eftir útkomu bókar sinnar, en ég gróf upp í svissneskum og rússneskum skjalasöfnum, hver hún var, hvađan hún kom og hvert hún fór, og er ţar margt sögulegt.

Önnur rannsóknin er á, hvernig örlög tveggja Ţjóđverja, sem bjuggu á Íslandi fyrir stríđ, fléttuđust saman. Henny Goldstein var flóttamađur af gyđingaćttum, Bruno Kress, nasisti og styrkţegi Ahnenerbe, „rannsóknastofnunar“ SS-sveitanna. Eftir stríđ gerđist Kress kommúnisti og forstöđumađur Norrćnu stofnunarinnar í Greifswald-háskóla. Fundum ţeirra Goldsteins og Kress bar saman aftur á Íslandi 1958 á einkennilegan hátt. En Ahnenerbe tengdi ţau líka saman, og vissi hvorugt af ţví.

Ţriđja rannsóknin er á ţáttum úr ćvi kunnasta stalínista Íslands Halldórs K. Laxness. Hvađan var símskeytiđ sem varđ til ţess ađ honum var ekki hleypt inn í Bandaríkin 1922? Hvers vegna forđađi hann sér frá Bandaríkjunum 1929? Eftir elskuleg samtöl 1934 viđ ítalska fasista, ţar sem hann reyndi ađ stuđla ađ útgáfu bóka sinna á Ítalíu, skrifađi hann Erlendi í Unuhúsi: „Ýla skal hind, sem međ úlfum býr.“ Laxness kom til Berlínar 1936 međ vottorđ til nasistastjórnarinnar um ađ hann vćri ekki kommúnisti en ţá var hann ađ reyna ađ liđka til um útgáfu bóka sinna í Ţýskalandi.

Laxness ţagđi í aldarfjórđung yfir ţví ţegar hann varđ í Moskvu 1938 vitni ađ handtöku saklausrar stúlku, Veru Hertzsch, barnsmóđur Íslendings. Hann hafđi líka ađ engu beinar frásagnir sjónarvotta ađ kúguninni í kommúnistaríkjunum, til dćmis rússneskukennara síns, Teodoras Bialiackinas frá Litáen, og tveggja tékkneskra vina. Ég rek undirmálin vegna veitingar Nóbelsverđlaunanna 1955 en leita ađ lokum skýringa á ţví hvers vegna Laxness og margir ađrir vestrćnir menntamenn vörđu stalínismann gegn betri vitund.

(Fróđleiksmoli í Morgunblađinu 18. apríl 2018).


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband