Grafir án krossa

arvedviirlaid2.jpgEistlendingar héldu snemma á ţessu ári upp á ađ 100 ár eru liđin frá ţví ađ ţeir urđu fullvalda. En ţeir voru svo óheppnir ađ nćstu nágrannar ţeirra eru Ţjóđverjar og Rússar. Ţýskar riddarareglur og rússneskir keisarar kúguđu ţjóđina á víxl öldum saman og stundum í sameiningu. Hún var ađeins fullvalda til 1940 og síđan aftur frá 1991.

Ein magnađasta bókin, sem sett hefur veriđ saman um örlög Eistlands á tuttugustu öld, Grafir án krossa, er eftir skáldiđ Arved Viirlaid, sem var ađeins átján ára sumariđ 1940, ţegar Stalín lagđi undir sig land hans. Gerđist Viirlaid „skógarbróđir“ eins og ţeir skćruliđar voru kallađir, sem leyndust í skógum og börđust gegn kommúnistum. Eftir ađ Ţjóđverjar ruddust inn í Eistland sumariđ 1941 vildi Viirlaid ekki berjast međ ţeim svo ađ hann hélt til Finnlands og gekk í sérstaka eistneska hersveit innan finnska hersins sem barđist viđ Rauđa herinn í Framhaldsstríđinu svonefnda, sem Finnar háđu viđ Kremlverja 1941-1944. Eftir ađ Finnar sömdu um vopnahlé viđ Stalín var Viirlaid sendur heim. Ţađan tókst honum ađ flýja til Svíţjóđar og síđan Bretlands en hann settist loks ađ í Kanada og lést áriđ 2015, 93 ára gamall.

Grafir án krossa er heimildaskáldsaga, sótt í reynslu Viirlaids sjálfs og félaga hans. Gamall skógarbróđir, Taavi Raudoja, snýr aftur til Eistlands 1944 eftir ađ hafa barist í finnska hernum. Kremlverjar hafa ţá aftur lagt landiđ undir sig. Hann er fangelsađur og reynir leynilögregla kommúnista ađ pynta hann til sagna um vopnabrćđur hans. Hann sleppur úr fangelsinu og gerist aftur skógarbróđir. Kona hans og sonur eru fangelsuđ. Eftir ótrúlegar raunir gengur kona hans af vitinu. Leynilögreglan lćtur hana lausa í ţví skyni ađ lokka Taavi í gildru. Ţađ tekst ekki en bardagar halda áfram milli skógarbrćđra og leynilögreglunnar uns Taavi ákveđur ađ reyna ađ komast úr landi og segja umheiminum frá öllum hinum nafnlausu fórnarlömbum kommúnista sem hvíla í gröfum án krossa.

Bókin er fjörlega skrifuđ og af djúpri ţekkingu á ađstćđum. Inn í hana fléttast sögur um ást og hatur, svik og hugrekki. Hún er um ţá valţröng sem einstaklingar undirokađrar smáţjóđar standa frammi fyrir. Bćkur Viirlaids voru stranglega bannađar á hernámsárunum í Eistlandi, allt til 1991.

(Fróđleiksmoli í Morgunblađinu 14. apríl 2018.)


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband