Jfnuur hefur aukist slandi

D.OddssonStefn lafsson prfessor heldur v fram, a jfnuur hafi aukist svo slandi, a helst s a lkja vi Chile undir herforingjastjrn Pinochets. Hann segir, a Dav Oddsson hreyki sr af skattalkkunum, en hafi raun hkka skatta meira en nokkur annar vestrnn jarleitogi og s v aljlegur skattakngur. Fr 1991 hafi kjr hinna tekjulgstu versna samanburi vi ara hpa og skattbyri eirra yngst. Til stunings essum furulegu stahfingum beitir Stefn msum rursbrellum. En sannleikurinn er s, a jfnuur hefur aukist slandi, um lei og skattar hafa veri lkkair, en kjr hinna tekjulgstu hafa batna hraar og eru betri en flestum rum vestrnum lndum, tt auvita su au samkvmt skilgreiningu ekki g.


Skattahkkunarbrella Stefns

Til a skilja skattahkkunarbrellu Stefns skulum vi taka einfalt dmi. landi einu eru 100 fyrirtki. au bera 30% tekjuskatt. Atvinnulfi landinu er veikt og mrg fyrirtki rekin me tapi, svo a aeins 10 eirra hafa tekjur umfram gjld til a greia af. essi 10 fyrirtki greia hvert 300 sund kr. tekjuskatt, svo a skatttekjur rkisins af eim eru samtals 3 milljnir kr. N tekur n rkisstjrn vi, sem eflir atvinnulfi og lkkar tekjuskatt fyrirtki niur 20%. Tap snst va gra, og n fyrirtki eru stofnu. Fyrirtkin vera 150, og 140 eirra gra og greia 200 sund kr. hvert tekjuskatt, svo a skatttekjur rkisins af eim eru samtals 28 milljnir kr.

etta myndi Stefn lafsson kalla skattahkkun. Skatttekjur rkisins af fyrirtkjunum fara r 3 milljnum kr. 28 millj. kr. En auvita er etta skattalkkun r 30% 20%, sem ber ann vxt, a skattstofninn vex og skatttekjur rkisins aukast. raun og veru gerist eitthva sambrilegt slandi sastliinn ratug. Tekjuskattur fyrirtkja lkkai, en skatttekjur af eim hkkuu. egar tekjuskatturinn var 45% ri 1991, nmu tekjur rkisins af honum um 2 milljrum kr. sasta ri, egar hann var 18%, nmu tekjur rkisins af honum um 30 milljrum kr. Gert er r fyrir, a r hkki upp 34 milljara kr. essu ri.

ur greiddu bankarnir ekki skatta, svo a heiti gti. eir voru eigu rkisins og reknir me tapi. Stundum var meira a segja a leggja eim til f r rkissji. sasta ri greiddu einkabankarnir samtals um 11 milljara kr. tekjuskatt auk allra annarra tekna, sem rki hefur af eim. Skatttekjur af bnkunum fru me rum orum r 0 kr. 11 milljara kr. Stefn lafsson myndi kalla etta skattahkkun. En auvita er etta afleiing af blmlegra atvinnulfi.

Ef tap fyrirtkis snst gra, fer a a greia tekjuskatt, sem a geri ekki ur. Vissulega hefur skattbyri fyrirtkisins yngst. En a er ekki skattahkkun eiginlegum skilningi. Hlisttt vi um einstaklinga. Vi skulum taka einfalt dmi. landi einu hefur maur svo lgar tekjur eitt ri, a hann lendir undir skattleysismrkum og hltur margvslegar btur. Nsta r er tekjuskattur einstaklinga lkkaur r 40% 35%. etta sama r hkka tekjur mannsins dmi okkar verulega, svo a hann lendir ofan skattleysismarka (sem vi gerum r fyrir essu dmi, a su breytt milli ranna, enda s engin verblga landinu). Maurinn fer a greia tekjuskatt og missir einhverjar btur, ar sem r eru tekjutengdar.

etta myndi Stefn lafsson kalla skattahkkun, tt tekjuskatturinn hafi veri lkkaur r 40% 35%. Vissulega hefur skattbyri mannsins dminu yngst. En hn hefur yngst af smu stu og fyrirtkisins, sem var ur reki me tapi, svo a a greiddi ekki tekjuskatt, en er n reki me gra og ber v skatt. Tekjur mannsins hafa hkka, svo a hann er aflgufr. Eitthva sambrilegt hefur gerst slandi. Samkvmt tlum Stefns lafssonar sjlfs hafa tekjur tekjulgsta hpsins slandi hkka um 36% fyrir skatta rin 1995-2004. essi hpur greiir n meiri skatta en ur. a er elileg afleiing af grinu, ekki skattahkkun stjrnvalda. San m alltaf deila um, hvar skattleysismrk eiga a vera. Sjlfum ykir mr elilegt a tengja au vi vsitlu neysluvers, eins og n hefur veri gert.

Skattar slandi hafa lkka verulega fr 1991. Tekjuskattur s, sem rki innheimtir af einstaklingum, hefur lkka r rmum 30% tp 23%. Tekjuskattur fyrirtki hefur lkka r 45% 18%. Astugjald hefur veri fellt niur, einnig eignaskattur og htekjuskattur. Erfafjrskattur hefur lka lkka. essar skattalkkanir hafa bori meiri og betri vxt en stuningsmenn eirra oru a vona. Atvinnulfi hefur blmgast, tap fyrirtkja snist gra, kjr manna batna, neysla aukist og skatttekjur rkisins af llum essum stum hkka. Hugtk eru misnotu, ef etta er kalla skattahkkun, eins og Stefn lafsson gerir.

Einnig skiptir mli, a tveir dulbnir skattar hafa falli niur fr 1991. Annar flst verblgu, sem er raun skattur notendur peninga (eins og allir hagfringar eru sammla um). Hn hefur hjana. Hinn skatturinn flst skuldasfnun rkisins, sem er raun skattur komandi kynslir. Rki hefur greitt upp mestallar skuldir snar. Stefn lafsson minnist ekki etta. v sur getur hann ess, a skatttekjur rkisins sem hlutfall af landsframleislu mun samkvmt tlunum vera hi sama 2008 og a var 1992, 32%, svo a skattheimta mun ekki aukast v tmabili, en skatttekjur sveitarflaga sem hlutfall af landsframleislu hafa aukist r 8% 12% og munu ekki lkka. Og auvita egir Stefn um a, a sama tma og rki greiddi upp mestallar skuldir snar, jukust skuldir sveitarflaganna strkostlega.


jafnaarbrella Stefns

Til a skilja jafnaarbrellu Stefns skulum vi taka einfalt dmi. skagfirskri sveit ba 18 bndur, hver me 4 milljn kr. rstekjur. Heildartekjurnar eru 72 milljnir kr. San kaupir Jn sgeir Jhannesson jr sveitinni og telur ar fram tekjur snar, sem eru 60 milljnir kr. atvinnutekjur og 400 milljnir kr. fjrmagnstekjur. Einnig kaupir Lilja Plmadttir ar jr og gerist framteljandi, en hn hefur 12 milljnir kr. atvinnutekjur og 100 milljnir kr. fjrmagnstekjur. Heimilum sveitinni hefur fjlga 20 og heildartekjur snarhkka, 144 milljnir kr. atvinnutekjur og 500 milljnir kr. fjrmagnstekjur og samtals 644 milljnir kr. Jarir hkka san veri og framkvmdir aukast, veiiskli er reistur og hesths og vegur lagur, svo a tekjur bndanna 18 hkka. Sveitarflagi fr strauknar tekjur. Allir gra. Enginn tapar. etta kallar Stefn lafsson aukinn jfnu.

Hugtakanotkun Stefns lafssonar er hpin. slenska ori jfnuur er ekki smu merkingar og jfn tekjuskipting. a merkir miklu frekar, a menn su ekki jafningjar, sumir beiti ara rangsleitni, viri ekki settar reglur. eim skilningi voru Hrafnkell Freysgoi og Grettir smundarson jafnaarmenn. dmi okkar r Skagafiri er tekjuskiptingin vissulega orin jafnari. En a er ekki vegna ess, a neinn hafi veri rtti beittur, heldur vegna ess a sumir eru ornir rkari. Eitthva sambrilegt hefur gerst slandi sustu fimmtn r. Um 100-600 strauugar fjlskyldur hafa ori til og kjsa a telja fjrmagnstekjur snar fram slandi, tt r gtu tali r fram annars staar, til dmis Sviss ea Lxemborg. sta ess a akka fyrir ennan nja tekjustofn kvartar Stefn lafsson undan v, a etta flk greii aeins 10% af fjrmagnstekjum snum tekjuskatt, mean venjulegt launaflk greii um 35% af atvinnutekjum snum.

Tekjur rkisins af fjrmagnstekjum nmu sasta ri um 18 milljrum kr. Af essum tekjum fellur rskur helmingur til vegna sluhagnaar af hlutabrfum. a eru reglulegar tekjur (og rauninni ekki tekjur, heldur innlausn eigna), og erlendis er eim ess vegna jafnan sleppt tlum um tekjuskiptingu. essi hagnaur skiptist afar jafnt, en arar fjrmagnstekjur miklu jafnar og lkar launatekjum. Stefn lafsson hefur hr blainu (31. gst 2006) og var birt lnurit me svoklluum Gini-stulum, sem eiga a sna aukinn jfnu. Hann hefur ekki sleppt r slensku tlunum sluhagnai af hlutabrfum, svo a r yru sambrilegar vi hinar erlendu. ess sta hefur hann klifa v, a slenskur Gini-stuull um jfnu hafi aukist um tu stig tu rum, r 0,25 0,35. En ef fjrmagnstekjur eru undanskildar, hefur stuullinn slenski samkvmt tlum Stefns sjlfs hkka fyrir samblisflk eftir skatt r 0,20 0,24 rin 1995-2004. a er miklu minni hkkun.

tt Stefn lafsson ki, hefur tekjuskipting ori jafnari slandi. Teygst hefur r tekjunum upp vi. Me niurfellingu htekjuskatts og tiltlulega hgri uppfrslu skattleysismarka minnkuu lka jfnunarhrif skatta. En aalatrii er, a kjr allra hpa hafa batna strkostlega. Samkvmt tlum Stefns sjlfs hafa tekjur 10% tekjulgsta hpsins eftir skatt hkka um 2,7% a mealtali ri 1995-2004. Stefn ber etta saman vi tekjuhkkanir annarra hpa slandi. En hann tti ess sta a bera etta saman vi tekjuhkkanir sama hps rum lndum. g tvegai mr njustu ggn um etta fr Efnahags- og samvinnustofnuninni, O. E. C. D. Samkvmt eim hkkuu tekjur 10% tekjulgsta hpsins a mealtali aildarrkjunum um 1,8% ri 1996-2000. Me rum orum hafa kjr tekjulgsta hpsins slandi batna talsvert meira en smu hpa flestum grannrkjum okkar. N r batna au enn meira, ar sem skattleysismrk hafa hkka verulega, barnabtur lka hkka og margt fleira veri gert lglaunaflki til hagsbta.

tt tekjuskipting hafi vissulega ori jafnari slandi, hefur jfnuur ekki aukist, heldur minnka. fyrsta lagi hefur fjrmagn frst r hndum rkisins til einkaaila. a er ekki lengur skammta eftir flokksskrteinum, heldur hagnaarvon. ur urfti almenningur a ba lngum birum fyrir utan bankana eftir fyrirgreislu, mean flokksgingar ltu greipar spa um sji. Munur var Jni og sra Jni. etta leiddi af sr mikinn jfnu, sem n er horfinn. N rur greislugeta lnum.

ru lagi hefur verblga hjana. Launaflk var ur helsta frnarlamb verblgunnar. a gat ekki vari sig eins vel gegn henni og fyrirtki. etta fl sr mikinn jfnu, sem n er nr horfinn.

rija lagi hefur rki htt a safna skuldum. a er ori nr skuldlaust. ur beitti kynslin, sem tk lnin og eyddi fnu, komandi kynslir rangsleitni me v a auka skuldabyri hennar. etta var jfnuur milli kynsla, sem n er nr horfinn.

fjra lagi er verulegt atvinnuleysi slandi. a er hins vegar miki flestum aildarrkjum O. E. C. D. Til dmis er atvinnuleysi um 15% Svj (tt reynt s a dulba a) og bitnar aallega ungu flki. Atvinnuleysi er eli snu samtk eirra, sem hafa vinnu, gegn eim, sem eru a leita sr a vinnu. a hefur fr me sr mikinn jfnu milli essara tveggja hpa. essi jfnuur er horfinn slandi.

fimmta lagi hafa lfeyrissjirnir slensku veri styrktir lkt v, sem er mrgum Evrpurkjum, ar sem eir munu brlega komast rot. Hr safna lfeyrisegar sjina. Sar meir urfa eir ekki a vera hir n og miskunn eirra, sem stjrna sjunum hverju sinni. Slkur jfnuur er n a hverfa.


Lausn vandans?

Til a sj, a Stefn lafsson vekur ekki mls raunverulegum vanda, m benda nrtkustu lausnina eftir forsendum hans. Ef ngu mrg fyrirtki eru rekin me tapi, svo a au greia ekki skatt, minnka skatttekjur rkisins. Myndi Stefn fagna essu og kalla skattalkkun? Ef ngu margir einstaklingar lkka tekjum, svo a eir komast undir skattleysismrk, minnka skatttekjur rkisins og skattbyri hinna ftkustu lttist. Myndi Stefn fagna essu og kalla skattalkkun? Ef au Lilja Plmadttir og Jn sgeir Jhannesson dmi okkar flytjast r skagfirsku sveitinni, verur tekjuskiptingin ar jafnari. Myndu bndurnir fagna v og tala um aukinn jfnu? Ef fjrmagnstekjuskattur verur hkkaur, mun eim fkka, sem kjsa a telja hann fram hr landi. Rkasta flki mun gera hi sama og Svj og flytjast burt. Myndi Stefn fagna v og tala um aukinn jfnu?

Svj hefur lngum veri tali fyrirmyndarrki jafnaarmanna. En a hefur dregist aftur r rum lndum. ri 1964 voru lfskjr ar, mld vergri landsframleislu mann, um 90% af lfskjrum Bandarkjamanna. N eru au um 75% af lfskjrum Bandarkjamanna. Gengi Svj Bandarkin, vri rki eitt hi ftkasta ar, samt Mississippi og Arkansas. Rannsknarstofnun vinstri sinnara Bandarkjamanna, Institute for Policy Studies Washington-borg, hefur gefi t bk, The State of Working America, sem Stefn lafsson styst vi skrifum snum. ar kemur fram ( 8. kafla), a tekjulgsti hpurinn Svj hefur minni tekjur en tekjulgsti hpurinn Bandarkjunum, tt vissulega s tekjumunur miklu meiri Bandarkjunum en Svj.

Vi slendingar urfum hins vegar hvorki a skja fyrirmyndir til Bandarkjanna n Svjar. Vi hfum fr 1991 fari slensku leiina, sem felst atvinnufrelsi, opnu hagkerfi, lgum skttum og mrgum tkifrum, en etta gerir okkur kleift a gera vel vi , sem minnst mega sn, jafnframt v sem arir f a njta sn.

Morgunblai 1. febrar 2007.


Sasta frsla | Nsta frsla

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband