Talnabrellur um banka

JohannaFullyršingar Žorvalds Gylfasonar prófessors um ójöfnuš į Ķslandi eru hraktar ķ nżrri skżrslu Evrópusambandsins um lķfskjör og tekjudreifingu, sem nįlgast mį į heimasķšu hagstofunnar. Žar kemur fram, aš tekjuskipting į Ķslandi var įriš 2004 ein hin jafnasta ķ Evrópu. Žrjś rķki voru meš jafnari tekjuskiptingu, 27 meš ójafnari. Ķ samanburši milli landa hafši Žorvaldur gert vonda villu. Hann hafši reiknaš meš söluhagnaši af hlutabréfum og veršbréfum ķ tölum fyrir Ķsland, en žessum stęršum er jafnan sleppt ķ tölum fyrir önnur lönd. Flóknara var žaš ekki.

En žegar eitthvaš er rekiš ofan ķ Žorvald, leišréttir hann žaš ekki, heldur skiptir um umręšuefni. Hér ķ blašinu ķ gęr bölsótast hann yfir Sjįlfstęšisflokknum. Nś fullyršir hann į heimasķšu sinni, aš Landsbankinn og Bśnašarbankinn hafi veriš seldir „į undirverši“. Bankarnir stundi vaxtaokur vegna vangetu hinna nżju eigenda. Til marks um žaš sżnir Žorvaldur lķnurit um, hvernig vaxtamunur inn- og śtlįna hafi stóraukist eftir sölu bankanna og sé nś um 15%. Einnig getur žar aš lķta lķnurit um neikvęša innlįnsvexti į sparisjóšsbókum.

Žar eš bankarnir gręša vel um žessar mundir, er jaršvegur frjósamur fyrir įsakanir sem žessar. Sumir trśa žvķ, aš eins gróši hljóti ętķš aš vera annars tap, og žau Gušmundur Ólafsson og Jóhanna Siguršardóttir hafa ķ sjónvarpi bergmįlaš orš Žorvalds. En tölur Žorvalds um vaxtaokur viršast fengnar meš svipušum brellum og tölurnar um ójöfnuš. Svo er aš sjį sem hann dragi innlįnsvexti į sparisjóšsbókum frį śtlįnsvöxtum į skammtķmalįnum (60 daga vķxlum). Žannig fęr hann sinn 15% vaxtamun. Žetta er frįleit reikningsašferš, enda er ašeins 1,5% innlįna geymt į sparisjóšsbókum og meginžorri allra śtlįna til heimila (um 85%) er hśsnęšislįn, ekki skammtķmalįn.

Samkvęmt višurkenndri reikningsašferš, sem Sešlabankinn notar, er vaxtamunur inn- og śtlįna į Ķslandi nś 1,9% og hefur lękkaš talsvert sķšustu įr. Hann var til dęmis 3,3% įriš 2001, įri įšur en gengiš var frį sölu bankanna. (Žessi vaxtamunur er reiknašur sem munurinn į heildarvaxtatekjum og heildarvaxtagjöldum bankanna ķ hlutfalli af mešaltali nišurstöšu efnahagsreikninga žeirra ķ upphafi og lok įrs.) Önnur leiš til aš gera sér grein fyrir vaxtamun er aš reikna śt, hvaš vaxtatekjur eru stórt hlutfall af hagnaši bankanna. Žetta hlutfall hefur hrapaš śr 666% įriš 1995 ķ 77% įriš 2004.

Žaš segir sitt, aš mašur, sem leitar meš logandi ljósi aš einhverju misjöfnu um bankana, skuli veifa vöxtum į sparisjóšsbókum, en horfa fram hjį vöxtum į 98,5% innlįna. Raunar vita langflestir Ķslendingar af eigin reynslu, aš vaxtakjör hafa batnaš. Įšur gįtu menn ašeins fengiš verštryggš hśsnęšislįn frį Ķbśšalįnasjóši og lķfeyrissjóšum į 6-7% vöxtum. Nś bjóša višskiptabankarnir verštryggš hśsnęšislįn į tęplega 5% vöxtum. Hitt er annaš mįl, aš vaxtamunur milli Ķslands og śtlanda er mikill, vegna žess aš Sešlabankinn krefst hįrra vaxta į peningum til višskiptabankanna, svo aš veršbólga hjašni. Žaš merkir, aš vextir eru hįir į Ķslandi jafnt į innlįnum og śtlįnum, ekki, aš vaxtamunur inn- og śtlįna sé hér mikill.

Vegna ašdróttana Žorvalds um sölu bankanna veršur sķšan aš rifja upp, aš reynt var aš fį erlenda ašila til aš kaupa rįšandi hluti ķ bönkunum haustiš 2001. Žeir höfšu ekki įhuga. Sumariš 2002 barst óvęnt boš um višręšur um kaup į rįšandi hlut ķ Landsbankann frį Björgólfi Gušmundssyni og fleirum, sem höfšu efnast ķ Rśsslandi. Žį var įkvešiš aš auglżsa žennan hlut til sölu, og bįrust žrjś fullnęgjandi tilboš. Įkvešiš var aš rįši HSBC, eins virtasta fjįrmįlafyrirtękis heims, aš taka tilboši Björgólfs og félaga, enda gętu žeir best sżnt fram į greišslugetu. Rķkisendurskošun fór vandlega yfir söluna og taldi ekkert athugavert. Raunar kom ķ ljós, žegar endurskošunarstofan KPMG rannsakaši bankann eftir kaupin, aš ekki hafši nęgilegt fé veriš lagt ķ afskriftasjóš, og var veršiš til žeirra Björgólfs lękkaš fyrir vikiš. Ķ įrslok 2003 gerši Rķkisendurskošun ašra skżrslu aš kröfu Vinstri hreyfingarinnar - Gręns frambošs um sölu nokkurra rķkisfyrirtękja, žar į mešal Landsbankans og Bśnašarbankans, og fann žar ekkert įmęlisvert heldur.

Višskiptabankarnir hafa dafnaš vonum framar, fęrt śt kvķarnar til Evrópu og grętt į tį og fingri. Žaš er ekki fé, sem almenningur hefur oršiš af, eins og Žorvaldur Gylfason viršist trśa, heldur fé, sem hefši ekki oršiš til, hefšu bankarnir ekki veriš seldir.

Fréttablašiš 23. febrśar 2007. 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband