Afhjpun Guna Elssonar

Guni Elsson upplsti lesendur Morgunblasins drgindalegur um a hr 10. nvember sastliinn, a hann vri srfringur orrugreiningu. Nokkrum vikum ur hafi hann hreykt sr af v, a hann hefi nnast alla valdhafa heimsins og vsindamenn bak vi sig um kenningu, a br v vri af hlnun jarar af mannavldum. a er ekki heiglum hent a ra vi slk ofurmenni. g hef birt hr tvr greinar um mli, en tla samt a reyna enn einu sinni, enda er fleira frlegt sasta framlagi orrusrfringsins en hann kemur ef til vill sjlfur auga .


Svr Guna

fyrri skrifum taldi Guni sr ngja a stimpla mig sta ess a svara bendingum: g vri mlppa randi afla, sem var einkennilegt, v a smu andr sagist Guni hafa nr alla valdsmenn jarar lii snu; g tti sluflag vi hgri sinnaa lveldissinna (repblikana) bandarska og launaa talsmenn eirra, eins og a skipti einhverju mli um sanngildi bendinga minna. N sr Guni sitt vnna og reynir a svara mr efnislega um nokkur atrii. a er lofsvert. Skoum mli.

g hafi haldi v fram, a skglendi hefi ekki minnka sustu hlfa ld. Guni spyr um heimild. Hn er bk Bjrns Lomborgs, Hi sanna stand heimsins. ar segir hann, a skglendi heims hafi 1950-1994 aukist um 0,85%. Heimildir Lomborgs voru skrslur F. A. O., Landbnaar- og matvlastofnunar sameinuu janna. Guni nefnir, a regnskgar su a minnka. Hann tekur ekki nytjaskga me reikninginn. a er hins vegar rtt og liggur hlutarins eli, a skglendi hefur minnka frekar en aukist heiminum, fr v a sgur hfust. Srfringar rta lka um skilgreiningar skglendi.
Lomborg.Gore
g hafi rifja upp fullyringu nokkurra vsindamanna fr v um 1980, a n sld vri a ganga gar, enda hafi heldur klna jrinni rin 1945-1980. Guni svarar, a saldarkenningin hafi ekki veri vitekin sama mli og kenningin um bra v vegna hlnunar af mannavldum. a er rtt, enda var bendingu minni aallega tla a sna, a vsindamenn eru skeikulir.

g hafi haft fyrir satt, a suurhveli s a klna, tt norurhveli s a hlna. Guni svarar, a landmassi s miklu meiri norurhveli, svo a hrifa af losun grurhsalofttegunda gti ar frekar, og hafstraumar hiti auk ess ekki upp Suurskautslandi. Eflaust er eitthva til essu, enda var bending mn aeins um a, hversu hpi er a alhfa um flkin ferli (sem Guni viurkennir raunar lka af essu tilefni).

g hafi fura mig v, hversu lti er gert r v, a ekki hefur hlna Bandarkjunum fr 1998. Hljasta r 20. aldar reyndist ar vera 1934, en 1998 var hi nsthljasta. etta merkir, a ll rin eftir 1998 hafa mlst ar kaldari. Guni segir, a essi mling eigi aeins vi Bandarkin. En g tk a einmitt fram fyrri grein minni um mli, tt g stytti ml mitt upprifjun rksemdum mnum seinni greininni. etta var yfirsjn mn: g hefi mtt vita, a orrusrfringurinn veitti essu ekki athygli r fyrri grein minni, svo a g hefi tt a endurtaka a hinni seinni.

g hafi bent fyrri loftslagsbreytingar, hlnun og klnun vxl. Guni viurkennir, a r breytingar hafi ekki veri af mannavldum. En leita urfi a minnsta kosti 1200 r aftur tmann til a finna jafnmikla hlnun og n. Htta s v fer. g er hr ekki sannfrur eins og Guni. Jafnvel tt hlnunin n s a einhverju leyti af mannavldum (sem kann vel a vera), s ekki af henni br v.

g hafi minnt kenningu, a virkni slar valdi mestu um loftslagsbreytingar. Guni viurkennir, a svo hafi veri, egar liti er um xl til sustu rsunda. Furug samsvrun er milli hlnunar jarar og virkni slar. En Guni telur, a engar breytingar hafi ori virkni slar sustu rjtu r, egar hlnunin hafi veri hva mest. Helstu formlendur slvirknikenningarinnar, Henrik Svensmark og Eigil Friis-Christensen, telja sig hins vegar geta skrt etta. g get ekkert sagt um etta anna en a, a lta verur etta til langs tma, ekki skamms.


Hverju svarar orrusrfringurinn ekki?

a rur engum rslitum um kenninguna um bra v vegna hlnunar jarar af mannavldum, tt ekki hafi hlna Bandarkjunum sustu nu r. Meta verur kenninguna til lengri tma. a rur ekki heldur neinum rslitum um slvirknikenninguna, tt virkni slar hafi ekki aukist sustu rjtu r, en hlna um lei. Meta verur kenninguna til lengri tma. etta eru flkin ferli og margir ttir a verki einu. tt Guni s orrusrfringur, m hann ekki velja sr vimi a eigin getta. Ef norurhvel jarar er heppilegra vimi en suurhveli, hvers vegna eru Bandarkin (me alla sna losun grurhsalofttegunda) til dmis ekki heppilegra vimi en nnur svi jarar?

Svr Guna eru furuveik og mtsagnir mli hans. Merkilegri er gn hans um msar bendingar mnar. Ein var, a vivrun Rachelar Carsons vi skordramtefninu D. D. T. einu fyrsta umhverfisverndarritinu, Raddir vorsins agna, hefur reynst rng. Efni er drt framleislu, httulaust mnnum og minnkar lkur mrarkldu (malaru), en vegna banns vi v hafa milljnir ftks flks surnum lndum di. Enn sagi g fr v, a hrakspr ru umhverfisverndarriti, Endimrkum vaxtarins, um yfirvofandi skort efnum eins og olu og kolum hafa reynst rangar. g rifjai einnig upp, egar upp komst fyrir tilviljun, a sp nokkurra sjvarlffringa fr v nvember 2006 um yfirvofandi hrun fiskistofna jarar var auglsingabrella, sett fram eim tilgangi a vekja athygli fjlmila.

g benti enn fremur , a sbjrnum norurhveli er ekki a fkka vegna hlnunar jarar. eim hefur fjlga frekar en hitt. Sralitlar lkur eru san taldar v, a Golfstraumurinn muni sar meir minnka strlega ea hverfa, eins og sp var. g minnti lka mis tilvik, egar vsindamenn hafa tala gtilega nafni vsindanna. Vori 1983 fullyrtu 364 breskir hagfringar, a stefna Margrtar Thatchers efnahagsmlum fengi ekki staist. Vori 1987 stahfu rr slenskir raunvsindamenn, a Tjrnin hyrfi innan riggja vikna, yri tekinn grunnur a rhsi vi eitt horn hennar.

Guni svarar essu engu. g fagna v, ef gn hans jafngildir samykki. Guni leiir lka hj sr eitt aalatrii mls mns: Setjum svo, a jrin s a hlna og s hlnun s a miklu leyti af mannavldum, aallega vegna losunar koltvsrings t andrmslofti. Hva ber a gera? ntkominni bk, Klum okkur (Cool It), heldur Bjrn Lomborg v fram, a tiltku f s miklu betur vari til annars en berjast gegn slkri hlnun, enda hafi hn senn jkvar og neikvar afleiingar. Agerir gegn tblstri koltvsrings og annarra grurhsalofttegunda muni sralitlu breyta. Rk Lomborgs eru sterk. Vi getum ekki stjrna verinu morgun og v sur loftslaginu eftir tu r. Vi getum hins vegar laga okkur jafnt a veri og loftslagi, eftir v sem rf krefur.


Undarlegar orrur

Guni Elsson kvest vera srfringur orrugreiningu. Vissulega er margt hnsilegt orrunni um loftslagsbreytingar, en einkum a, a frttir um hugsanlega v vegna hlnunar jarar af mannavldum berast okkur miklu greiar en um hitt, a allt kunni a vera stakasta lagi og menn geti gengi rlegir til vinnu sinnar morgun ekki sur en dag. Hvar segir til dmis fr v, a 31. oktber 2007 mldist grnlenska jklinum mesta frost oktbermnui fr upphafi mlinga? Hefi ekki veri forsu Morgunblasins, ef ar hefi mlst minnsta frosti? Hvar segir fr v, a miklu fleiri deyja hverju ri kuldakstum Evrpu en fyrir hita sakir?

stefanolmyndThG.photoHeiarlegur slenskur orrugreinandi hefi rin verkefni. Til dmis tilkynntu tveir hsklaprfessorar, Stefn lafsson og orvaldur Gylfason, hausti 2006, a hr vri tekjuskipting orin miklu jafnari en annars staar Norurlndum. eir ttu greia lei fjlmila. Jafnvel var eitt sinn sagt srstaklega hljvarpi rkisins fr vitali vi Stefn ann daginn Frttablainu, og arf miki a liggja vi, til a einn fjlmiill taki annig upp eftir rum. En Evrpusambandi birti skrslu 1. febrar 2007, ar sem fram kom, a tekjuskipting er hr svipu og annars staar Norurlndum og ftkt einna minnst heimi eftir aljlegum mlingaraferum. Fjlmilar minntust varla essa skrslu. Enginn spyr Stefn og orvald, hvaan eir fengu hinar rngu tlur snar.

Anna dmi um undarlega orru snr a Kbu. Hpur manna heldur v fram, a surnar jir su ftkar vegna viskipta vi Vesturveldin. Sami hpur fullyrir, a Kbverjar su ftkir vegna viskiptabannsins, sem Bandarkjastjrn setur Kbu. Augljst er, a bar fullyringarnar geta ekki staist einu, og raunar er nnur rtt: Hagur Kbverja hefur versna vegna viskiptabannsins, tt aalskringin ftkt eirra s, a ar landi hefur grimmur einrisherra rkt fr 1959, bari niur alla andstu vi sig og um lei framtak flks. En nokkrir helstu menningarpfar okkar gorta af v a hafa skori upp sykur fyrir Kastr ar syra.

rija dmi er af samb kynjanna. Samkvmt hefbundnum mlikvrum hamingju vegnar konum miklu betur lfinu en krlum. r lifa nokkrum rum lengur, stytta sr sur aldur, leiast sur t neyslu fkniefna, fremja sur glpi og sitja sur fangelsum. Samt er til heil atvinnugrein, jafnrttisinaurinn, sem veltir a minnsta kosti hundra milljnum ri, en forsenda hans og rttlting er, a konur su kgaur minnihlutahpur. Bgust mlast san kjrin hj einstum ferum, og ungum krlum milli tektar og tvtugs er htt vi sjlfsvgum. Hvar sr essa sta orrunni?

Orran um runarasto er einnig undarleg. egar skrt var dgunum fr v, a llum heimi hefu lfskjr mlst best slandi, flttu sumir stjrnmlamenn sr a segja, a slendingar yrftu a auka runarasto. Enginn spyr , hvar runarasto hefur skila rangri. Hn hefur hvergi gert a. Hn er asto n runar. r jir, sem brotist hafa r ftkt bjarglnir, svo sem bar Hong Kong, Suur-Kreu, Singaprs og Tavans, hafa einbeitt sr a skpun vermta sta skiptingar eirra, haldi uppi lgum og rtti, framleitt fyrir vestrnan marka, stillt lgum og afskiptum af einkafyrirtkjum hf. ar hefur ori run n astoar. Vesturlndum starfar fjlmennur hpur a runarmlum, sem engu skilar. Hvar er barni, sem segir, a keisarinn s ekki neinum ftum? Hvers vegna ltur orrugreinandinn spaki ekki sr heyra?


Brellur Guna

piesmallEf Guni Elsson er srfringur orrugreiningu, hvernig stendur v, a hann beitir algengustu brellunum, sem vara er vi rkfri fyrir byrjendur? Ein er rkleisla eftir manninum (argumentum ad hominum). Hn er remur repum: HHG setur fram fullyringuna y. HHG er landskunnur rjtur. Ergo: Fullyringin y er snn. Vi blasir, a riju fullyringuna leiir ekki af hinum tveimur. a skiptir engu mli um sanngildi fullyringar, hvert er innrti mannsins, sem setur hana fram. nnur brella Guna er nskyld. Hn er nefnd rkleisla eftir hagsmunum (argumentum ad hominem circumstantial). Hn er svofelld: HHG setur fram fullyringuna y. HHG hefur hag af v, a y s snn. Ergo: Fullyringin y er snn. etta er rkvilla af smu stu. a skiptir engu mli um sanngildi fullyringar, hverjir eru hagsmunir mannsins, sem setur hana fram.

Tvr arar brellur Guna eru smu ttar. Eina kalla Englendingar guilt by association, en heimspekingurinn Leo Strauss nefndi hana reductio ad hitlerum. Hana mtti slenska rkleislu eftir sluflgum. Hn er essa lei: HHG setur fram fullyringuna y. Bandarskir hgri menn eru sluflagar hans. Bandarskir hgri menn hafa ekki rtt fyrir sr um neitt. Ergo: Fullyringin y er snn. Auvita er etta lka rkvilla. a skiptir engu mli um sanngildi fullyringar, hverjir eru sammla eim, sem setur hana fram. Grnmetist verur ekki verra fyrir a, a Hitler hafi veri grnmetista. Fjru brelluna kalla Englendingar the bandwagon argument (argumentum ad populum). Hana mtti nefna rkleislu eftir fjlda. Hn er fjrum lium: HHG setur fram fullyringuna y. Fir eru sammla honum. Flestir eru sammla honum. Ergo: Fullyringin y er snn. Enn er fer villa. a skiptir engu mli um sanngildi fullyringar, hversu margir taka undir hana. Mannkynbtafrin (e. eugenics) var ekki betri fyrir a, a ndverri tuttugustu ld lgu margir vsindamenn trna hana.

Fimmta brella orrusrfringsins er ensku kennd vi the straw man. Hn er flgin a rast ekki hina raunverulegu skoun manns, heldur gera honum upp ara skoun hpnari og rast hana. Elilegasta slenska heiti essu er grlubrellan. Guni ltur eins og g hafni kenningunni um hlnun jarar og lka hinni, a hn s a einhverju leyti af mannavldum. a geri g ekki. g skrifai hr Lesbkina 27. oktber: Sjlfur hallast g helst a v, a eitthva s a hlna jrinni og a geti a einhverju leyti veri af mannavldum, en a allt of miki hafi veri gert r v, auk ess sem vart borgi sig a gera neitt vi v. Vi essi or stend g. umdeilt er, a mealhiti jrinni (a v marki sem a hugtak hefur merkingu) hefur sustu hundra r hkka um 0,7 stig Celsius og a koltvsringur andrmslofti hefur sama tma aukist um rskan rijung. Til er sennileg vsindaleg tilgta um a, hvernig aukning koltvsrings minnki hitatap fr jrinni. Hugsanlega skrir hn eitthva af essari hlnun.

g held ru fram: Margt anna en losun koltvsrings t andrmslofti hefur hrif hitastig jru. Loftslagi er sfellt a breytast. Vi vitum ekki, hversu strir hrifattirnir eru hver og einn og hver samleikur eirra er, og v sur getum vi haft teljandi hrif a. a er enn eitt dmi um a, sem Grikkir hinir fornu klluu hybris ea ofmetna, a mennirnir geti stjrna loftslaginu, fnstillt a eins og vl me v a rsta hnappa mlabori. Marktkir treikningar sna, a a myndi breyta lfi okkar mannanna mjg til hins verra a banna ea torvelda notkun olu ea kola sem orkugjafa, en litlu sem engu breyta um sjlft loftslagi. Vi getum hins vegar brugist vi loftslagsbreytingum, alveg eins og vi getum bi okkur undir vond veur me rammgerum kum og ttum gluggum. Til ess urfum vi algunarhft og jlt hagkerfi.


Hin mikla afhjpun

Algunarhft og jlt hagkerfi arf a vera frjlst. Hr er komi a hinni miklu afhjpun Guna Elssonar. Hann bendir sigri hrsandi a, a g efist um bra v vegna hlnunar jarar af mannavldum, ar e g s hlynntur frjlsu hagkerfi og tortrygginn aukin rkisafskipti. Hann klifar essari uppgtvun sinni hr blainu 10. nvember. En hn er ekki merkilegri en svo, a g hef gengist greilega vi henni. g skrifai til dmis fyrstu grein minni hr ritdeilunni vi Guna: Andstingar vestrns kaptalisma, sem vaxi hefur upp og dafna sustu aldir, nota t sams konar rksemdir: egar skip sekkur, hljta menn a hraa sr t bjrgunarbtana. Vi lfshska er enginn tmi til a spyrja spurninga og v sur til a velja og hafna. Eitt afbrigi essarar rksemdar, sem sumir srfringar nota, er hrakspin: Ef ekki er fari a rum srfringanna og a strax, er voinn vs.

Guni tlai a afhjpa mig og afhjpai raun sjlfan sig. Vi fyrstu sn virist hann aeins kontristi me stimpla: Leyf skoun! Bnnu skoun! Bush vondur! Gore gur! En raun og veru er hann enn einn sskeggjai spmaurinn r Gamla testamentinu, sem stendur ellimur uppi steini og pir okkur, a vi verum a irast synda okkar og gera yfirbt, ur en a er of seint. Sgu essa spmanns hfum vi oft heyrt ur: Mennirnir eru vondir. a, sem okkur finnst gott, getur ekki veri gott fyrir okkur. Vi hljtum a hverfa aftur til nttrunnar, htta a hita upp hsin okkar, stkkva t r blunum og upp hjlin. Annars ferst heimurinn. a er sjlfsagt a hlusta kurteislega essa gmlu sgu, sem til er msum tgfum, meal annars Vlusp og Kommnistavarpinu, en ef g f einhverju ri um lf mitt nbyrjari ld, tla g a lta Guna og hans lkum eftir a lifa fjallagrsum og munnvatni og njta sjlfur tkninnar, menningarinnar, ntmans, kaptalismans.

Lesbk Morgunblasins 15. desember 2007. (Ein myndin vi essa grein er af v, egar fylgismenn kenningarinnar um bra v vegna hlnunar jarar kstuu kku Bjrn Lomborg, en hann var Borders-bkabinni Oxford a kynna bk sna, The Sceptical Environmentalist, sem komi hefur t slensku undir heitinu Hi sanna stand heimsins. essir menn stunda srstaka tegund orru!)


Sasta frsla | Nsta frsla

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband