Žaš sem lesendur Stundarinnar žurfa aš vita um LANDSDÓMSMĮLIŠ

Landsdomsmalid.kapaFlestir lesendur Stundarinnar eru eflaust vinstri sinnašir alveg eins og žeir, sem skrifa aš stašaldri ķ blašiš. Ég yrši ekki hissa, žótt einhverjir žeirra hniprušu sig jafnvel saman ķ bergmįlsklefum og foršušust aš kynna sér neitt žaš, sem vakiš gęti hjį žeim efa um réttmęti eigin skošana. En ég trśi ekki öšru en aš ķ lesendahópnum sé lķka fjöldi manns meš sterka réttlętiskennd og viršingu fyrir röksemdum, og fyrir žann hóp skrifa ég žessa grein.

Geir įtti aš sżkna af öllum įkęrulišum

Ķ landsdómi sżknušu allir fimmtįn dómararnir Geir H. Haarde sem kunnugt af žremur įkęrulišum meiri hluta Alžingis (33 žingmanna gegn 30), en meiri hluti landsdóms (9 dómarar gegn 6) sakfelldi Geir fyrir einn įkęruliš, en įšur hafši tveimur įkęrulišum veriš vķsaš frį. Ķ bók minni um landsdómsmįliš held ég žvķ fram, aš sakfellingin fyrir žennan eina įkęruliš hafi veriš röng lögfręšilega. Rökin eru tiltölulega einföld. Geir įtti aš hafa brotiš įkvęši stjórnarskrįrinnar um, aš halda skyldi rįšherrafundi um mikilvęg stjórnarmįlefni, žvķ aš hann hefši ekki sett vanda bankanna į dagskrį rįšherrafunda. Žetta stjórnarskrįrįkvęši var sett įriš 1920 af sérstökum įstęšum. Ķsland var konungsrķki, en žjóšhöfšinginn bśsettur ķ Kaupmannahöfn. Rįšherra fór aš jafnaši tvisvar į įri til Kaupmannahafnar til aš bera mįlefni upp ķ rķkisrįši, ekki ašeins sķn eigin, heldur einnig annarra rįšherra. Žess vegna varš aš tryggja, aš žeir hefšu įšur samžykkt žaš, sem hann ętlaši aš bera upp. Ekkert sambęrilegt įkvęši er ķ dönsku stjórnarskrįnni.

Eftir lżšveldisstofnun var ķ beinu framhaldi litiš svo, aš oršasambandiš „mikilvęg stjórnarmįlefni“ merkti mįlefni, sem atbeina forseta žyrfti til, svo sem framlagningu stjórnarfrumvarpa, skipanir ķ embętti, millirķkjasamninga og samžykkt lagafrumvörp. Žaš hefši raunar veriš afar hępiš aš setja vanda bankanna įriš 2008 į dagskrį rįšherrafunda, žótt vissulega vęru žeir oft ręddir į fundum, sérstaklega ķ tengslum viš heimild rķkissjóšs til aš taka stórt lįn, sem samžykkt var ķ maķ 2008. Sumar hęttur eru žess ešlis, aš žęr aukast viš umtal, og hęttan į bankaįhlaupi er tvķmęlalaust žess ešlis. Hefši Geir sett vanda bankanna į dagskrį rįšherrafunda, hefši žaš getaš valdiš bankaįhlaupi og fellt bankana. Ašalatrišiš lögfręšilega er žó, aš meiri hluti landsdóms kaus aš leggja nżja og vķša merkingu ķ žetta įkvęši stjórnarskrįrinnar. Hann lét Geir ekki njóta vafans og braut meš žvķ eitt lögmįl réttarrķkisins: In dubio, pars mitior est sequenda. Um vafamįl skal velja mildari kostinn. Į žetta benti minni hluti landsdóms ķ vel ķgrundušu įliti sķnu, en aš žvķ stóšu tveir hęstaréttardómarar, Garšar Gķslason og Benedikt Bogason.

Aldrei įtti aš įkęra Geir

Hitt er annaš mįl, aš aldrei įtti aš įkęra Geir. Ķ bók minni bendi ég, aš įsakanir rannsóknarnefndar Alžingis į hendur honum og tveimur öšrum rįšherrum fyrir vanrękslu voru um vanrękslu ķ skilningi laganna um nefndina sjįlfa, sem sett voru ķ įrslok 2008. Lögunum var meš öšrum oršum beitt afturvirkt. Nefndin notaši miklu vķšara vanręksluhugtak en venjulegt gat talist. Til dęmis var žaš (samkvęmt athugasemdum viš frumvarpiš) nś skyndilega vanręksla, ef menn höfšu ekki metiš upplżsingar rétt eša ekki boriš sig eftir upplżsingum, sem naušsynlegar hefšu veriš. Meš afturvirkni laga var brotiš eitt lögmįl réttarrķkisins: Nullum crimen sine lege, enga sök įn laga.

Ķ bókinni bendi ég einnig į, aš žingmannanefndin, sem įtti aš bregšast viš skżrslu rannsóknarnefndarinnar, bętti viš žremur sakargiftum, sem ekki voru ķ skżrslunni, žótt hśn segšist einmitt styšjast viš skżrsluna sem mįlavaxtalżsingu: 1) Ingibjörgu Sólrśnu Gķsladóttir var bętt viš ķ hóp sakborninga; 2) allir rįšherrarnir fjórir voru sakašir um stjórnarskrįrbrot, af žvķ aš vandi bankanna hefši ekki veriš ręddur į rįšherrafundi; 3) og Įrni M. Mathiesen var sakašur um vanrękslu ķ Icesave-mįlinu. Var žetta gert aš rįši Jónatans Žórmundssonar prófessors. En rannsóknarnefndin hafši tekiš öll žessi žrjś atriši til rannsóknar og įkvešiš eftir andsvör hlutašeigandi ašila aš gera žau ekki aš įsökunarefnum. Žótt rannsóknarnefndin vęri vissulega hvorki saksóknari né dómstóll, hafši hśn svo vķštękar rannsóknarheimildir og nišurstöšur hennar höfšu svo alvarlegar afleišingar fyrir fólk, aš jafna mįtti henni viš dómstól (enda hlutu nefndarmenn frišhelgi dómara frį mįlsóknum). Žess vegna mį segja, aš brotiš hafi veriš enn eitt lögmįl réttarrķkisins: Ne bis in idem, ekki aftur hiš sama.

Ranglįt mįlsmešferš

Sumir žingmenn, sem skammast sķn fyrir hlut sinn aš landsdómsmįlinu įn žess žó aš geta višurkennt žaš, segja, aš mįliš sżni žaš eitt, aš landsdómur eigi ekki aš vera til. Ašrir žingmenn segja, aš žeir hefšu ekki greitt atkvęši meš žvķ aš įkęra Geir, hefšu žeir vitaš af žeirri nišurstöšu, aš hann yrši einn įkęršur. Hvort tveggja er fyrirslįttur. Lögin um landsdóm voru prżšilega nothęf, en žingmannanefndin vanrękti aš gera žaš, sem hśn hafši žó lagaheimild til, sem var aš gera vandaša sakamįlarannsókn, žar sem gętt vęri allra réttinda sakborninga. Įkśrur rannsóknarnefndarinnar um vanrękslu jafngiltu ekki sönnušum og jafnvel ekki lķklegum sökum. Og žeir žingmenn, sem töldu ranglįtt aš įkęra Geir einan, hefšu getaš greitt atkvęši gegn tillögunni um žaš svo breyttri, žegar hśn var borin upp, eftir aš fellt hafši veriš aš įkęra ašra rįšherra.

Jafnframt voru żmsar misfellur ķ vali dómenda og mešferš mįlsins. Žau Markśs Sigurbjörnsson og Björg Thorarensen viršast hafa įkvešiš žaš sķn ķ milli, hvort žeirra hjóna fęri ķ landsdóm. Tveir menn settust ķ landsdóm ķ įrsbyrjun 2011, Benedikt Bogason sem fulltrśi lagadeildar og Helgi I. Jónsson sem fulltrśi hérašsdóms. Bįšir voru settir hęstaréttardómarar sķšar žaš įr. Benedikt sat įfram ķ dómnum, en Helgi vék žašan. Engu aš sķšur höfšu veriš samžykkt lög um aš framlengja kjörtķmabil žingkjörnu fulltrśanna til aš mynda ekki rof ķ mįlsmešferš. Aušvitaš hefšu žau lög įtt aš nį lķka til sjįlfkjörnu fulltrśanna. Einn dómandi forfallašist sķšan vegna veikinda, og var žį einn af žremur hęstaréttardómurum, sem skipašir voru 1. september 2011, settur ķ landsdóm, Eirķkur Tómasson. Hvers vegna tók hann sęti ķ landsdómi, en hvorugur hinna nżju dómaranna? Ef svariš var, aš hann hefši talist eftir įkvöršun dómsmįlarįšherra hafa veriš skipašur fyrstur, žį var įkęruvaldiš (sem rįšherrann var hluti af, enda hafši hann greitt atkvęši meš įkęru) aš hlutast til um, hverjir yršu dómendur.

Vanhęfir dómarar

Ešlilegast hefši aušvitaš veriš, aš sömu dómendur hefšu dęmt mįliš frį upphafi til enda og aš Ingibjörg Benediktsdóttir hefši allan tķmann veriš forseti landsdóms. En aš minnsta kosti einn dómari var tvķmęlalaust vanhęfur, Eirķkur Tómasson, og liggja til žess margar įstęšur. Ein var, aš hann hafši ķ febrśar 2009 skrifaš grein į visir.is, žar sem hann hélt žvķ fram, aš einn orsakažįttur bankahrunsins hefši veriš ęgivald rįšherra, sem misnotaš hefši veriš ķ ašdraganda hrunsins. Sś grein hvarf af netinu, og tókst mér aš grafa hana upp meš erfišismunum. Enginn vissi um hana, žegar Eirķkur settist ķ dóminn. Önnur įstęša var, aš Eirķkur hafši sem framkvęmdastjóri STEFs geymt stórfé ķ peningamarkašssjóšum, en ekki ķ bönkum, svo aš félagiš tapaši miklu į žvķ, žegar innstęšur fengu forgang meš neyšarlögunum, sem Geir H. Haarde bar fram. Jafnframt hafši Eirķkur sjįlfur įtt hlutabréf fyrir verulegar fjįrhęšir ķ Glitni og Landsbankanum, sem hann tapaši. Ķ fjórša lagi hafši Eirķkur sótt um embętti hęstaréttardómara įriš 2004, sem Geir veitti sem settur dómsmįlarįšherra. Hafši Eirķkur tekiš žvķ mjög illa, aš hann fékk ekki embęttiš, og sagt Geir grafa meš žessari rįšstöfun undan réttarrķkinu, sem er aušvitaš alvarleg įsökun.

Margt fleira kemur fram ķ bók minni, en ég skora į lesendur Stundarinnar aš kynna sér žessi rök opnum huga og velta žvķ fyrir sér, hvort žeir komist ekki aš sömu nišurstöšu og ég: aš brotiš hafi veriš į saklausum manni. Jafnt hęgri menn og vinstri eiga aš njóta verndar réttarrķkisins.

(Grein ķ Stundinni 21. desember 2022.)         


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband