Nżfrjįlshyggjan og lįnsfjįrkreppan

17.16 LehmanBrothers.gettyimages-104396071Ķ Morgunblašinu 27. janśar 2021 kennir Ólafur Siguršsson, fyrrverandi fréttamašur, nżfrjįlshyggju um flest žaš, sem aflaga hefur fariš ķ heiminum sķšustu fimmtķu įrin. Hann segir mešal annars, aš hśn hafi valdiš lįnsfjįrkreppunni 2007–2009, en hśn nįši hįmarki sķnu haustiš 2008 og hafši sem kunnugt er óskaplegar afleišingar hér į Ķslandi. Žetta er mikill misskilningur. Orsakir kreppunnar voru ašallega tvęr. Ķ fyrsta lagi höfšu sešlabankar um heim allan stušlaš aš lįnsfjįrženslu meš lįgum vöxtum, og jafnframt hafši bandarķska rķkiš hvatt og jafnvel neytt lįnastofnanir til aš veita hśsnęšislįn umfram greišslugetu margra vištakenda. Ķ öšru lagi hafši nż fjįrmįlatękni, sem įtti aš aušvelda mat į įhęttu, haft žveröfugar afleišingar. Erfišara varš aš meta įhęttu af fjįrfestingum og śtlįnum. Žegar žetta varš ljóst haustiš 2007, varš uppnįm į fjįrmįlamörkušum og lausafjįržurrš.

Lįnsfjįrkreppan 2007–2009 var dęmigerš hagsveifla eins og Friedrich von Hayek hafši lżst ķ ritum sķnum. Óešlileg peningažensla įrin į undan (lįgir vextir og óhófleg hśsnęšislįn) olli óešlilegri bjartsżni og offjįrfestingum, sem sķšan varš aš leišrétta ķ nišursveiflunni. Žaš er hins vegar fróšlegt, aš stjórnvöld gripu ekki til žeirra śrręša, sem John Maynard Keynes hafši lagt į rįšin um ķ heimskreppunni, vķštękra opinberra framkvęmda. Žess ķ staš bęttu sešlabankar śr lausafjįržurrš lįnastofnana meš beinni og óbeinni peningaprentun, ekki sķst veršbréfakaupum. Milton Friedman hafši ķ tķmamótaverkum sķnum einmitt leitt rök aš žvķ, aš nišursveiflan ķ atvinnulķfinu eftir 1929 hefši breyst ķ alvarlega heimskreppu, vegna žess aš sešlabankar hefšu žį brugšist žvķ hlutverki sķnu aš sjį lįnastofnunum fyrir nęgu lausafé.

Lįnsfjįrkreppan alžjóšlega 2007–2009 įtti sér žvķ orsakir, sem Hayek hafši greint, og višbrögšin viš henni voru žau, sem Friedman hafši lagt til. Annaš mįl er žaš, aš ein įstęšan til žess, aš lįnastofnanir fara geyst, er, aš žęr žurfa oft ekki aš taka afleišingum óvarfęrni sinnar. Žegar vel gengur, hirša žęr gróšann. Žegar illa gengur, bjarga sešlabankar žeim. Žetta er ekki skynsamleg regla, og viš Ķslendingar sżndu žar raunar 2008, aš heimurinn ferst ekki, žótt lįnastofnunum sé ekki alltaf bjargaš.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 6. febrśar 2021.)


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband