Jˇnas H. Haralz: Minningaror­

Hausti­ 1997 gaf Úg ˙t bˇkina Hßdegisver­urinn er aldrei ˇkeypis. Ůeir BenjamÝn EirÝksson, Jˇnas H. Haralz og Ëlafur Bj÷rnsson hÚldu upp ß ■a­ me­ mÚr eitt kv÷ldi­. Ůeir ■rÝr h÷f­u veri­ skeleggir talsmenn hins frjßlsa marka­ar, BenjamÝn og Ëlafur um og eftir mi­ja ÷ldina, en Jˇnas ß sÝ­asta fjˇr­ungi hennar. UmrŠ­ur yfir bor­um voru fj÷rugar. Jˇnas rifja­i upp margt ˙r s÷gu og samtÝ­. Hann var bekkjarbrˇ­ir Magn˙sar Kjartanssonar ritstjˇra Ý menntaskˇla, og ■ß var Jˇnas eindreginn komm˙nisti, en Magn˙s draumlyndur sveimhugi me­ skßldagrillur. Seinna var­ Magn˙s einn har­skeyttasti bla­ama­ur komm˙nista, og taldi Jˇnas hann „sÝ­asta aldamˇtaritstjˇrann“.

Jˇnas sag­i skemmtilegar s÷gur af kosningunni Ý Su­ur-Ůingeyjarsřslu sumari­ 1946, ■egar SˇsÝalistaflokkurinn sendi hann fram gegn Jˇnasi Jˇnssyni frß Hriflu, sem ■ß haf­i hrakist ˙r Framsˇknarflokknum. Fˇr Jˇnas frß Hriflu mikinn ß fundum og nß­i kj÷ri, ■ˇtt hinn gamli flokkur hans by­i fram gegn honum. Jˇnas Haralz sat um skei­ Ý bankarß­i Landsbankans, og ß einum afmŠlisfundi rß­sins sag­i Jˇnas frß Hriflu honum glottandi, a­ ■eir nafnar Šttu sameiginlegt, a­ komm˙nistar hef­u hraki­ ■ß ˙r tr˙na­arst÷­um. Ekki er ■a­ ■ˇ alls kostar nßkvŠmt, ■vÝ a­ Jˇnas Haralz missti a­allega tr˙na ß vÝ­tŠk rÝkisafskipti vegna bßgborinnar reynslu af ■eim.

Jˇnas Haralz haf­i Ý strÝ­slok komi­ sprenglŠr­ur hagfrŠ­ingur frß SvÝ■jˇ­ og tali­, a­ hann og hans lÝkar gŠtu střrt hagkerfinu miklu betur en marka­s÷flin. Smßm saman rann upp fyrir honum, ß me­an hann var starfsma­ur svokalla­s nřbyggingarrß­s, sem nřsk÷punarstjˇrnin 1944–1947 haf­i sett upp til a­ rß­stafa strÝ­sgrˇ­a ═slendinga, a­ vi­skipti vŠru oft heppilegri en valdbo­. Ger­ist Jˇnas afhuga sˇsÝalisma, sag­i sig ˙r SˇsÝalistaflokknum snemma ßrs 1950 og fÚkk fyrir millig÷ngu BenjamÝns EirÝkssonar starf hjß Al■jˇ­abankanum Ý Washington.

Tali­ barst a­ vinstri stjˇrninni 1956–1958, sem fÚkk Jˇnas Haralz heim til a­ gefa gˇ­ rß­. Taldi Jˇnas tvo rß­herra hennar i­ulega vanmetna. Gylfi Ů. GÝslason hef­i marka­ Al■ř­uflokknum frjßlslyndari stefnu en ß­ur, og Hermann Jˇnasson hef­i sřnt karlmennsku, ■egar hann sag­i af sÚr 1958 Ý sta­ ■ess a­ reyna a­ blßsa lÝfi Ý dau­a rÝkisstjˇrn. ١ hygg Úg, a­ best hafi Jˇnasi sami­ vi­ ■ß Ëlaf Thors og Bjarna Benediktsson Ý vi­reisnarstjˇrninni 1959–1971.

Eftir a­ Jˇnas Haralz var­ bankastjˇri Landsbankans 1969, ger­ist hann einn helsti talsma­ur frjßlshyggju ß ═slandi. Sko­un hans var ekki reist ß neinni fullvissu um eilÝf sannindi, heldur ß ■vÝ, sem reynslan haf­i kennt honum: Dreifing ■ekkingar krefst dreifingar valds. ┴ ßttunda ßratug haf­i Jˇnas me­ mŠlsku sinni og ■ekkingu veruleg ßhrif ß leitandi Šskumenn. Jˇnas var eins og fleiri af hans kyni prÚdikari Ý e­li sÝnu, tala­i yfir m÷nnum, en samt ekki ni­ur til ■eirra. Hann var skarpgßfa­ur og vissi vel af ■vÝ, rß­rÝkur, en hvorki frekur nÚ hrokafullur. Me­ honum er genginn glŠsilegur fulltr˙i vi­tekinna vi­horfa ß sÝ­ari helmingi tuttugustu aldar.

(Minningaror­ Ý Morgunbla­inu 27. febr˙ar 2012.)


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband