Hvaš geršist?

Kapķtalismanum hefur veriš spįš dauša ķ rösk žrjś hundruš įr, enda į hann sér ófįa andstęšinga. Sķšasta spįin mun ekki rętast fremur en hinar fyrri. Viš frjįls višskipti į alžjóšavettvangi, harša samkeppni fyrirtękja og séreign į framleišslutękjum skapast mestu veršmętin. Andlįtsfregnin af „nżfrjįlshyggjunni“ er lķka röng. Hśn gat ekki dįiš, af žvķ aš hśn var aldrei til. Oršiš var ašeins enn eitt uppnefniš į hinni klassķsku frjįlshyggju Johns Locke og Adams Smith.

Žaš er söguleg kaldhęšni, sé lįnsfjįrkreppan haustiš 2008 talin sżna, aš stórauka žurfi rķkisafskipti. Rętur hennar liggja ekki į Wall Street, heldur ķ Hvķta hśsinu. Bandarķskir hśsnęšislįnasjóšir, sem störfušu viš rķkisįbyrgš og rżmri reglur en bankar, veittu lįn til fólks, sem bersżnilega gat ekki stašiš ķ skilum. Aš frumkvęši Robertu Achtenberg, sem var ašstošarrįšherra ķ stjórn Clintons forseta um mišjan tķunda įratug, var lįnastofnunum bannaš aš mismuna minnihlutahópum (til dęmis aš lįna hlutfallslega meira til hvķtra manna en svartra), og skipti žį greišslugeta litlu mįli. Afleišingin var, aš eignasöfn banka fylltust af undirmįlslįnum, og hver hętti loks aš treysta öšrum.

jon_sgeir.jpgKapķtalismi hvķlir į trausti. Žegar slķkt traust minnkaši skyndilega, eftir aš upp komst um undirmįlslįn, hęttu bankar aš veita hver öšrum fyrirgreišslu, svo aš hinir skuldugustu žeirra hrundu. Lįnsfjįrskorturinn į alžjóšamarkaši bitnaši illa į ķslensku bönkunum, sem höfšu vaxiš hratt og skuldušu mikiš. Sumir žeirra höfšu lķka ķ eignasöfnum sķnum eins konar undirmįlslįn, sem žeir höfšu veitt įhęttukapķtalistum eins og Jóni Įsgeiri Jóhannessyni, en hann į sem kunnugt er marga ķslensku fjölmišlana, svo aš žašan var lķtt von ešlilegrar gagnrżni. Sjįlfum žótti mér til um framtakssemi Jóns Įsgeirs og višskiptafélaga hans. Nś er mér ljóst, aš Davķš Oddsson, sem varaši ętķš viš ęvintżramönnum, sį lengra.

Ég var žó ekki einn um žessa glįmskyggni. Össur Skarphéšinsson og Ólafur Ragnar Grķmsson gengu miklu lengra. Žegar Hanna Birna Kristjįnsdóttir og fimm ašrir borgarfulltrśar Sjįlfstęšisflokksins neitušu fyrir įri aš afhenda Jóni Įsgeiri og višskiptafélögum hans eignir Orkuveitu Reykjavķkur, skrifaši Össur į bloggsķšu sķna, aš „valdarįn“ žeirra sex myndi kosta Reykvķkinga milljaršatugi. Ólafur Ragnar var klappstjóri óreišumannanna.

gordon_brown_smiles.jpgStęrstu bönkunum ķslensku tókst samt furšuvel aš standa af sér lįnsfjįrkreppuna, uns bresku jafnašarmennirnir Gordon Brown og Alistair Darling felldu žį meš fullkomnu gerręši nś ķ október. Žaš er reginhneyksli, aš forystumenn annars rķkis ķ Atlantshafsbandalaginu skyldu beita lögum um hryšjuverkavarnir til aš gera stęrstu ķslensku bankana gjaldžrota. Minnir žaš į kenningu Johns Locke um, aš naušsynlegt sé aš takmarka rķkisvaldiš, svo aš žvķ verši ekki misbeitt. Nś reyna žeir Brown og Darling aš neyša Ķslendinga til aš skuldbinda sig langt umfram žaš, sem žeim ber lagaskylda til. Vonandi mistekst žaš, žótt śr vöndu sé aš rįša fyrir lķtiš land. Tryggingasjóšur bankainnstęšna ber įbyrgš į innstęšum ķ ķslenskum bönkum samkvęmt reglum Evrópska efnahagssvęšisins, ekki rķkiš. Žvķ sķšur ber rķkiš įbyrgš į skuldum einkažotufólks viš ķslensku bankana. En ef okkur tekst aš losa af heršum okkar skuldaklafa, sem ašrir hafa stofnaš til, og höldum sķšan rétt į mįlum, žį er bjart framundan.

Fréttablašiš 17. október 2008.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband