Hva­ ger­ist?

KapÝtalismanum hefur veri­ spß­ dau­a Ý r÷sk ■rj˙ hundru­ ßr, enda ß hann sÚr ˇfßa andstŠ­inga. SÝ­asta spßin mun ekki rŠtast fremur en hinar fyrri. Vi­ frjßls vi­skipti ß al■jˇ­avettvangi, har­a samkeppni fyrirtŠkja og sÚreign ß framlei­slutŠkjum skapast mestu ver­mŠtin. Andlßtsfregnin af „nřfrjßlshyggjunni“ er lÝka r÷ng. H˙n gat ekki dßi­, af ■vÝ a­ h˙n var aldrei til. Or­i­ var a­eins enn eitt uppnefni­ ß hinni klassÝsku frjßlshyggju Johns Locke og Adams Smith.

Ůa­ er s÷guleg kaldhŠ­ni, sÚ lßnsfjßrkreppan hausti­ 2008 talin sřna, a­ stˇrauka ■urfi rÝkisafskipti. RŠtur hennar liggja ekki ß Wall Street, heldur Ý HvÝta h˙sinu. BandarÝskir h˙snŠ­islßnasjˇ­ir, sem st÷rfu­u vi­ rÝkisßbyrg­ og rřmri reglur en bankar, veittu lßn til fˇlks, sem bersřnilega gat ekki sta­i­ Ý skilum. A­ frumkvŠ­i Robertu Achtenberg, sem var a­sto­arrß­herra Ý stjˇrn Clintons forseta um mi­jan tÝunda ßratug, var lßnastofnunum banna­ a­ mismuna minnihlutahˇpum (til dŠmis a­ lßna hlutfallslega meira til hvÝtra manna en svartra), og skipti ■ß grei­slugeta litlu mßli. Aflei­ingin var, a­ eignas÷fn banka fylltust af undirmßlslßnum, og hver hŠtti loks a­ treysta ÷­rum.

jon_sgeir.jpgKapÝtalismi hvÝlir ß trausti. Ůegar slÝkt traust minnka­i skyndilega, eftir a­ upp komst um undirmßlslßn, hŠttu bankar a­ veita hver ÷­rum fyrirgrei­slu, svo a­ hinir skuldugustu ■eirra hrundu. Lßnsfjßrskorturinn ß al■jˇ­amarka­i bitna­i illa ß Ýslensku b÷nkunum, sem h÷f­u vaxi­ hratt og skuldu­u miki­. Sumir ■eirra h÷f­u lÝka Ý eignas÷fnum sÝnum eins konar undirmßlslßn, sem ■eir h÷f­u veitt ßhŠttukapÝtalistum eins og Jˇni ┴sgeiri Jˇhannessyni, en hann ß sem kunnugt er marga Ýslensku fj÷lmi­lana, svo a­ ■a­an var lÝtt von e­lilegrar gagnrřni. Sjßlfum ■ˇtti mÚr til um framtakssemi Jˇns ┴sgeirs og vi­skiptafÚlaga hans. N˙ er mÚr ljˇst, a­ DavÝ­ Oddsson, sem vara­i ŠtÝ­ vi­ Švintřram÷nnum, sß lengra.

╔g var ■ˇ ekki einn um ■essa glßmskyggni. Íssur SkarphÚ­insson og Ëlafur Ragnar GrÝmsson gengu miklu lengra. Ůegar Hanna Birna Kristjßnsdˇttir og fimm a­rir borgarfulltr˙ar SjßlfstŠ­isflokksins neitu­u fyrir ßri a­ afhenda Jˇni ┴sgeiri og vi­skiptafÚl÷gum hans eignir Orkuveitu ReykjavÝkur, skrifa­i Íssur ß bloggsÝ­u sÝna, a­ „valdarßn“ ■eirra sex myndi kosta ReykvÝkinga milljar­atugi. Ëlafur Ragnar var klappstjˇri ˇrei­umannanna.

gordon_brown_smiles.jpgStŠrstu b÷nkunum Ýslensku tˇkst samt fur­uvel a­ standa af sÚr lßnsfjßrkreppuna, uns bresku jafna­armennirnir Gordon Brown og Alistair Darling felldu ■ß me­ fullkomnu gerrŠ­i n˙ Ý oktˇber. Ůa­ er reginhneyksli, a­ forystumenn annars rÝkis Ý Atlantshafsbandalaginu skyldu beita l÷gum um hry­juverkavarnir til a­ gera stŠrstu Ýslensku bankana gjald■rota. Minnir ■a­ ß kenningu Johns Locke um, a­ nau­synlegt sÚ a­ takmarka rÝkisvaldi­, svo a­ ■vÝ ver­i ekki misbeitt. N˙ reyna ■eir Brown og Darling a­ ney­a ═slendinga til a­ skuldbinda sig langt umfram ■a­, sem ■eim ber lagaskylda til. Vonandi mistekst ■a­, ■ˇtt ˙r v÷ndu sÚ a­ rß­a fyrir lÝti­ land. Tryggingasjˇ­ur bankainnstŠ­na ber ßbyrg­ ß innstŠ­um Ý Ýslenskum b÷nkum samkvŠmt reglum Evrˇpska efnahagssvŠ­isins, ekki rÝki­. ŮvÝ sÝ­ur ber rÝki­ ßbyrg­ ß skuldum einka■otufˇlks vi­ Ýslensku bankana. En ef okkur tekst a­ losa af her­um okkar skuldaklafa, sem a­rir hafa stofna­ til, og h÷ldum sÝ­an rÚtt ß mßlum, ■ß er bjart framundan.

FrÚttabla­i­ 17. oktˇber 2008.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband