Í nýju ljósi

Ţađ er ađalsmerki frumlegra höfunda, ađ ţeir sjá hlutina í nýju ljósi. Ţegar viđ lesum verk ţeirra, verđur okkur ađ orđi viđ okkur sjálf: Já, ţetta hafđi ég ekki hugsađ út í! Einn slíkur höfundur var ţýski rithöfundurinn Georg Christian Lichtenberg, sem uppi var 1742–1799. Skemmtilegt er ađ fletta ritsafni hans, Schriften und Briefe, Ritverk og sendibréf, sem til er á Ţjóđarbókhlöđunni.

Ţar leggur Lichtenberg á einum stađ út af fleygum ummćlum í Leikritinu Don Carlos eftir Schiller, ţar sem Filippus II. Spánarkonungur er látinn segja: „Sólin hnígur ekki til viđar í veldi mínu.“ Spánverjar réđu ţá mestum hluta Vesturheims og miklum löndum í Austurálfu.

Viđ ţessu segir Lichtenberg: „Ţađ skiptir ekki máli, hvort sólin sest aldrei í ríkjum einhvers konungs, eins og frćgt var forđum um Spán, heldur hvađ hún fćr ađ sjá á gangi sínum um slík ríki.“

Ţví má raunar bćta viđ, ađ hugsunin ađ baki hinum fleygu ummćlum Schillers er miklu eldri. Gríski sagnritarinn Heródótos skrifađi í Sögu Persastríđanna, sem samin var á fimmtu öld fyrir Krist, ađ Xerxes Persakeisari hefđi talađ viđ herforingja sína um, ađ sólin myndi ekki hníga til viđar neins stađar handan veldis síns, eftir ađ Persaher hefđi lagt undir sig Grikkland.

Karl V., fađir Filippusar II., á ađ hafa sagt, ađ í veldi sínu hnigi sólin ekki til viđar. Ítalska skáldiđ Giovanni Guarini skrifađi í formála leikritsins Il pastor fido 1585, ađ Katrín, dóttir Filippusar II., ćtti föđur, sem ríkti yfir löndum, ţar sem sólin hnigi ekki til viđar, ţótt nótt vćri.

Rússneski herforinginn Konstantín Petrovítsj Kauman lýsti einnig veldi keisara síns međ ţessum frćgu orđum, ţegar hann hélt 1878 rćđu yfir emírnum af Afganistan.

Önnur frumleg athugasemd Lichtenbergs er: „Sá Ameríkumađur, sem fyrstur fann Kólumbus, var óheppinn međ fund sinn.“ Í ţví sambandi má rifja upp hin fleygu orđ, sem höfđ eru eftir Óskari Wilde: „Íslendingar fundu Ameríku fyrstir, en höfđu vit á ţví ađ týna henni aftur.“

(Ţessi fróđleiksmoli birtist í Morgunblađinu 5. mars 2011 og er sóttur í ýmsa stađi í bók minni, Kjarni málsins. Fleyg orđ á íslensku, sem kom út fyrir jólin 2010.)


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband