Deilt viš Evu Hauksdóttur

Eva Hauksdóttir er eini lögfręšingurinn, sem hefur reynt aš gagnrżna rök mķn ķ bókinni um landsdómsmįliš, og er žaš lofsvert. Ég hafši į Facebook-vegg mķnum bent į, aš Jón Ólafsson prófessor hafši fariš rangt meš stjórnarskrįrįkvęšiš um rįšherrafundi. Hann hafši sagt (ķ vištali viš Gunnar Smįra Egilsson į Samstöšinni), aš žaš įkvęši hljóšaši eitthvaš į žį leiš, aš viš sérstakar ašstęšur, til dęmis žegar hęttu bęri aš höndum, bęri forsętisrįšherra aš halda rįšherrafundi. Žetta er frįleitt. Įkvęšiš er ašeins, aš halda skuli rįšherrafundi um mikilvęg mįlefni (ekki einu sinni aš forsętisrįšherra skuli halda žį). Eva skrifaši žį į Facebook-vegg minn:

Žaš žarf nś reyndar nokkuš einbeittan mistślkunarvilja til aš komast aš žeirri nišurstöšu aš efnahagshrun og ašrar yfirvofandi hęttur teljist ekki mikilvęg stjórnarmįlefni.

Ég svaraši:

Eins og žś įtt aš vita, snżst mįliš ekki um žaš, hver sé almenn merking oršasambandsins mikilvęg stjórnarmįlefni, heldur um hitt, hver merkingin sé ķ stjórnarskrįnni. Og žaš er alveg skżrt, aš upprunalega merkingin var: mįlefni, sem žurfti aš leggja fyrir rķkisrįš. Hvenęr breyttist žessi merking, og af hverju varš enginn var viš žessa breytingu? Ekki datt žeim Hermanni Jónassyni og Gušmundi Ķ. Gušmundssyni ķ hug, aš žeir vęru aš brjóta stjórnarskrįna, žegar žeir įkvįšu aš leggja ekki fyrir rįšherrafundi samninga viš Bandarķkjamenn įriš 1956? Og Eirķkur Tómasson fęrši prżšileg rök fyrir žvķ, aš žeir Davķš Oddsson og Halldór Įsgrķmsson hefši ekki veriš aš brjóta stjórnarskrįna, žegar žeir lögšu ekki fyrir rįšherrafund opinberan stušning Ķslands viš hernašarašgeršir Bandarķkjamanna ķ Ķrak įriš 2003. Og žś horfir algerlega fram hjį žvķ, aš til eru mįlefni, sem ķ ešli sķnu eiga ekki erindi į rįšherrafundi, af žvķ aš žaš myndi gera illt verra aš setja žau žar į dagskrį, og hęttan į bankaįhlaupi er einmitt eitt slķkt mįlefni. En ašalatrišiš hér er žó žaš, aš Jón Ólafsson fer algerlega rangt meš stjórnarskrįrįkvęšiš. Mįtti telja hęttu į bankahruni „mikilvęgt stjórnarmįlefni“ ķ hversdagslegum og almennum skilningi? Jį. Var rétt aš taka žaš į dagskrį rįšherrafunda? Nei. Var merking oršasambandsins „mikilvęg stjórnarmįlefni“ ķ 17. gr. stjórnarskrįrinnar almenns ešlis eša žröngs ešlis? Žröngs ešlis: mįlefni, sem atbeina žjóšhöfšingja žurfti til. Mįtti leggja vķšari merkinguna ķ oršasambandiš? Hugsanlega, en žį hafši myndast vafi, sem sakborningurinn įtti aš njóta. Svarašu žessu nś sem lögfręšingur.

Eva svaraši:

Ég tel augljóst aš efnahagshrun verši aš teljast mikilvęgt stjórnarmįlefni ķ skilningi 17. gr. stjórnarskrįrinnar. Žar segir ekki aš slķk mįlefni séu ašeins žau sem atbeina žjóšhöfšingja žurfi til heldur er talaš um nżmęli ķ lögum OG um mikilvęg stjórnarmįlefni.
 
Ég svaraši:
 
Žaš kemur skżrt fram ķ athugasemdum viš stjórnarskrįrfrumvarpiš 1920, aš įtt var viš žau mįlefni, sem borin vęru upp fyrir konungi ķ rķkisrįši. Žess vegna varš aš setja žetta įkvęši. Žaš sést best į žvķ, aš aušvitaš hljóta rįšherrar aš ręša į fundum sķnum żmis mikilvęg mįlefni, žaš žarf ekki aš segja sérstakt įkvęši ķ stjórnarskrį um žaš. Žaš liggur ķ hlutarins ešli. Spurningin er aušvitaš, hvort merking įkvęšisins hafi breyst. Hvenęr hefši žaš veriš? Žaš er önnur spurning, hvort vandi bankanna (ekki yfirvofandi hrun žeirra) hefši veriš ręddur į rįšherrafundum, og žaš var gert, eins og margir rįšherrar bįru vitni um fyrir landsdómi. Og sķšan er žrišja spurningin, hvaša mįl eru ekki til žess fallin aš ręša į rįšherrafundum vegna ešlis žeirra. Sumar hęttur eru žess ešlis, aš žęr aukast viš žaš, aš um žęr sé rętt, og įhlaup į banka er ein slķk hętta. Ég nefndi ķ bókinni žrjś dęmi, samninga viš Bandarķkjamenn 1956 (en žį var sósķalisti ķ stjórn, og Sósķalistaflokkurinn var ķ nįnum tengslum viš valdaklķkuna ķ Kreml), stušning viš Bandarķkjamenn ķ Ķraksstrķšinu 2003 og tilkynningu um brottkvašningu varnarlišsins sama įr. Ekkert af žessu var rętt į rįšherrafundum. Og śr žvķ aš žś talar um efnahagshrun (en hefšir įtt aš segja bankahrun), mį benda į, aš vissulega var talaš um bankahruniš į fundum 30. september og 3. og 4. október. Davķš Oddsson gerši sér ferš į rįšherrafund 30. september til aš segja mönnum, aš bankarnir vęru aš hrynja. Višbrögšin voru aš heimta, aš hann vęri rekinn! Og einn rįšherrann flżtti sér aš selja hlutabréf sķn ķ bankanum fyrir marga tugi milljóna, sama dag! Ķ ljósi sögunnar er žetta stórfuršulegt.
 
Eva svaraši:
 
Žaš var enginn kóngur į Ķslandi žegar nśgildandi stjórnarskrį tók gildi. Landsdómur fjallaši um žessar mįlsįstęšur og komst aš žeirri nišurstöšu aš ekki vęru efni til annars en aš skżra 17. gr. eftir oršanna hljóšan. Žaš mį aušvitaš endalaust deila um žaš enda voru dómarar Landsdóms ekki į einu mįli. Nišurstašan liggur žó fyrir og var lagatślkun Landsdóms stašfest af Mannréttindadómstóli Evrópu. Ég tel žaš mat žitt, aš hęttur aukist viš žaš aš vera ręddar, ekki hafa žżšingu ķ mįlinu.
 
Ég svaraši:
 
Setjum svo, aš žś hafir rétt fyrir žér ķ žessari athugasemd og aš skżra megi įkvęšiš beint eftir oršanna hljóšan, en ekki ķ ljósi uppruna sķns. En žį er aš minnsta kosti vafi į tślkuninni, og Geir hefši įtt aš njóta vafans, eins og minni hlutinn benti raunar į ķ sératkvęši sķnu. Ein helsta reglan ķ réttarfari er, aš sakborningar eigi aš njóta vafans. Viltu hafna žeirri reglu? Sķšan er annaš sjónarmiš. Žaš er, aš greinilega var til žess ętlast meš lögum um landsdóm, aš žeim vęri ašeins beitt um mjög alvarleg brot, til dęmis landrįš, enda kenndi Ólafur Lįrusson nemendum sķnum žaš (eins og einn žeirra rifjaši upp ķ umręšum um landsdóm). Ekki ętti aš įkęra fyrir tęknileg atriši eša formsbrot. Žar nęgšu umvandanir og ef til vill pólitķskt vantraust. Setjum svo, eins og žś heldur fram, aš žetta hafi veriš brot. En žį var žaš hreint formsatriši, enda kemur fram ķ įliti meiri hlutans, aš oršiš hefši aš sżkna Geir af žessum įkęruliš, hefši hann ašeins sett vanda bankanna į dagskrį rįšherrafunda. Žrišja spurningin er: Hafši Eirķkur Tómasson žį rangt fyrir sér, žegar hann sagši, aš žeir Davķš og Halldór hefši ekki brotiš lög, žegar žeir įkvįšu stušning viš Ķraksstrķšiš įriš 2003? Og žegar Hermann og Gušmundur Ķ. bįru ekki samninga viš Bandarķkin undir rįšherrafund 1956? Brutu žessir rįšherrar stjórnarskrįna? Žaš vęri gaman aš fį svar žitt viš žessum spurningum.

Ne bid in idem

Eitt merkasta og mikilvęgasta lögmįl réttarrķkisins er Ne bis in idem, sem merkir bókstaflega: ekki aftur hiš sama. Žaš felur ķ sér, aš borgarar ķ réttarrķki geti treyst žvķ, aš sama mįliš sé ekki rekiš aftur gegn žeim, eftir aš žaš hefur veriš leitt til lykta. Žeir žurfi ekki aš eiga yfir höfši sér žrotlausar mįlshöfšanir śt af žvķ sama. Žvķ hefur ekki veriš veitt athygli, aš žetta lögmįl var brotiš ķ mįlarekstrinum gegn Geir H. Haarde, eins og ég bendi į ķ bók minni um landsdómsmįliš.

Rannsóknarnefnd Alžingis tók til athugunar, hvort Geir hefši ķ ašdraganda bankahrunsins brotiš žaš įkvęši stjórnarskrįrinnar, aš halda skyldi fundi um mikilvęg stjórnarmįlefni, meš žvķ hvoru tveggja aš boša ekki sjįlfur til slķks fundar og veita ekki bankamįlarįšherranum nęgar upplżsingar til žess, aš sį gęti neytt réttar sķns til aš óska slķks fundar. Komu žessar athugasemdir fram ķ bréfi nefndarinnar til Geirs ķ febrśar 2010, žar sem honum var gefinn kostur į aš svara. Geir gerši žaš skilmerkilega og benti į, aš um margt hefši veriš rętt į rįšherrafundum, žar į mešal efnahagsvandann įriš 2008, įn žess aš um žaš hefši veriš bókaš, aš varasamt hefši veriš aš setja į dagskrį rįšherrafundar hinn sérstaka vanda bankanna og aš oddviti samstarfsflokksins hefši įtt aš veita bankamįlarįšherranum upplżsingar. Rannsóknarnefndin hvarf žį frį žvķ aš gera žetta aš sérstöku įsökunarefni į hendur Geir.

Ašalrįšgjafi žingmannanefndar um višbrögš viš skżrslu rannsóknarnefndarinnar, Jónatan Žórmundsson, bętti hins vegar žessu įsökunarefni viš aftur. Žótt vissulega hefši rannsóknarnefndin hvorki įkęruvald né dómsvald, voru rannsóknarheimildir hennar svo rśmar og afleišingar fyrir menn af nišurstöšum hennar svo miklar, aš lķkja mįtti henni viš dómstól (enda fengu rannsóknarnefndarmennirnir meš lögum sömu frišhelgi og dómarar). Žvķ mį segja, aš meš žvķ aš vilja įkęra Geir fyrir aš hafa brotiš stjórnarskrįna hafi žingmannanefndin brotiš lögmįliš Ne bis in idem.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 7. janśar 2023.)


Bloggfęrslur 7. janśar 2023

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband