Fęrsluflokkur: Stjórnmįl og samfélag

Ein stór sósķalistahjörš

Dagana 30. september til 5. október 2018 sat ég žing Mont Pelerin samtakanna į Stóru hundaeyju (Gran Canarias) undan strönd Blįlands hins mikla, en eyjuna žekkja Ķslendingar af tķšum sušurferšum. Friedrich Hayek, Milton Friedman, George Stigler, Maurice Allais og fleiri frjįlshyggjumenn, ašallega hagfręšingar, stofnušu Mont Pelerin samtökin ķ Sviss voriš 1947, og heita žau eftir fyrsta fundarstašnum. Tilgangur žeirra er sį einn aš aušvelda frjįlslyndu fręšafólki aš hittast öšru hvoru og bera saman bękur sķnar.

Nś voru rifjuš upp fręg ummęli austurrķska hagfręšingsins Ludwigs von Mises, sem stóš upp į einni mįlstofunni į fyrsta žinginu og sagši: „Žiš eruš allir ein stór sósķalistahjörš!“ (You are all a bunch of socialists!) Gekk hann sķšan į dyr og skellti į eftir sér. Hafši Friedman gaman af aš segja žessa sögu, enda geršist žaš ekki oft, aš žeir Hayek vęru kallašir sósķalistar.

Tilefniš var, aš einn helsti forystumašur Chicago-hagfręšinganna svonefndu, Frank H. Knight, hafši lįtiš ķ ljós žį skošun į mįlstofunni, aš 100% erfšafjįrskattur gęti veriš réttlętanlegur. Rökin voru, aš allir ęttu aš byrja jafnir ķ lķfinu og keppa sķšan saman į frjįlsum markaši. Einn lęrisveinn Knights, félagi ķ Mont Pelerin samtökunum og góšur vinur minn, James M. Buchanan, sem fékk Nóbelsveršlaunin ķ hagfręši 1986, ašhylltist raunar sömu hugmynd.

Ég hygg, aš Mises hafi haft rétt fyrir sér ķ andstöšunni viš 100% erfšafjįrskatt, žótt aušvitaš hafi Mont Pelerin samtökin hvorki žį né nś veriš „ein stór sósķalistahjörš“. Einkaeignarrétturinn og fjölskyldan eru hornsteinar borgaralegs skipulags og stušla aš langtķmavišhorfum: Menn taka žį framtķšina meš ķ reikninginn. Žaš er jafnframt kostur, ekki galli, ef safnast saman aušur, sem runniš getur ķ įhęttufjįrfestingar, tilraunastarfsemi, nżsköpun. Eitt žśsund eignamenn gera aš minnsta kosti eitt žśsund tilraunir og eru žvķ lķklegri til nżsköpunar en fimm manna stjórn ķ opinberum sjóši, žótt kenndur sé viš nżsköpun. Og rķkiš hefur nógu marga tekjustofna, žótt ekki sé enn einum bętt viš.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 13. október 2018.)


Bankahruniš: Svartur svanur

Ķ dag eru tķu įr lišin frį bankahruninu. Ég hef komist aš žeirri nišurstöšu, aš žaš hafi veriš „svartur svanur“, eins og lķbanski rithöfundurinn Nassem Taleb kallar óvęntan, ófyrirsjįanlegan atburš, sem er engum aš kenna, heldur orsakast af žvķ, aš margt smįtt veršur skyndilega eitt stórt.

Žaš fór saman, aš sölu rķkisbankanna lauk ķ įrslok 2002 og aš žį fylltist allur heimurinn af ódżru lįnsfé vegna sparnašar ķ Kķna og lįgvaxtastefnu bandarķska sešlabankans. Jafnframt nutu ķslenskir bankar hins góša oršspors, sem ķslenska rķkiš hafši aflaš sér įrin 1991-2004, svo aš žeim bušust óvenjuhagstęš lįnskjör erlendis. Žrennt annaš lagšist į sömu sveif. Meš samningnum um Evrópska efnahagssvęšiš höfšu bankarnir fengiš ašgang aš innri markaši Evrópu; nżir stjórnendur žeirra höfšu aldrei kynnst mótvindi og geršu žvķ rįš fyrir góšu vešri framvegis; og eigendur bankanna įttu langflesta fjölmišla og bjuggu žvķ ekki viš ašhald. Afleišingin af öllu žessu varš ör vöxtur bankanna viš fagnašarlęti žjóšarinnar. Žeir uxu langt umfram žaš, sem hiš opinbera hafši tök į aš styšja ķ hugsanlegum mótvindi.

En śtžensla ķslensku bankanna olli gremju keppinauta žeirra ķ Evrópu og tortryggni evrópskra sešlabankastjóra, sem töldu hana ógna innstęšutryggingum og litu óhżru auga, aš ķslensku bankarnir nżttu sér ķ śtbśum į evrusvęšinu lausafjįrfyrirgreišslu Sešlabanka Evrópu eins og ašrir evrópskir bankar utan evrusvęšisins (til dęmis breskir) geršu. Įkvešiš var ķ fjįrmįlakreppunni aš veita Ķslandi enga ašstoš. Viš žetta bęttist stjórnmįlažróunin ķ Bretlandi. Žar óttašist Verkamannaflokkurinn uppgang skoskra žjóšernissinna, sem fjölyrtu um „velsęldarboga“ frį Ķrlandi um Ķsland til Noregs og sjįlfstętt Skotland framtķšarinnar fęri undir. Stjórn Verkamannaflokksins įkvaš ķ fjįrmįlakreppunni aš loka tveimur breskum bönkum ķ eigu Ķslendinga, į mešan hśn jós fé ķ alla ašra banka landsins. Žetta leiddi til falls Kaupžings. Stjórnin bętti sķšan grįu ofan į svart meš žvķ aš beita hryšjuverkalögum aš žarflausu gegn Ķslendingum og siga į žį Alžjóšagjaldeyrissjóšnum. Velsęldarboginn breyttist ķ gjaldžrotaboga, eins og Alistair Darling oršaši žaš sķšar.

Bandarķkjastjórn sat ašgeršalaus hjį, enda var Ķsland nś ekki lengur hernašarlega mikilvęgt ķ hennar augum. Ķslands óhamingju varš allt aš vopni.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 6. október 2018.)


Falsfrétt frį Össuri Skarphéšinssyni

Nś er mikiš talaš um falsfréttir. Eitt dęmi um slķkar fréttir er ķ nżlegri Facebook-fęrslu Össurar Skarphéšinssonar. Hann skrifar:

Brynjar Nķelsson segir aš tķu įra afmęli hrunsins sé notaš ķ pólitķskum tilgangi. Ķ fręgri skżrslu Hannesar Gissurarsonar um hruniš er ein af nišurstöšunum žessi: “Įbyrgšina ętti žvķ ekki aš finna hjį Oddssyni heldur gömlum andstęšingum hans ķ pólitķk…” - Taka žessi orš ekki af tvķmęli um aš Brynjar Nķelsson hefur rétt fyrir sér aš žessu sinni?

Össur slķtur orš mķn śr samhengi og rangfęrir. Žau hljóša svo ķ skżrslunni (SIC er Rannsóknarnefnd Alžingis):

While the SIC in its Report confirms many of the unequivocal warnings that the CBI governors uttered in confidential meetings with government ministers in the year preceding the bank collapse, in its general discussion it faults one of them, David Oddsson, for being a former politician so that old political opponents tended to dismiss his advice. The SIC complains of “a certain degree of distrust and cooperation problems” between Oddsson and leading Social Democrats. But whether or not Oddsson distrusted the Social Democrats as much as they may have distrusted him seems of little relevance because the issue was that he was warning them and that they were ignoring his warnings. It was not that they were proposing something which he was dismissing for his own personal reasons. The fault therefore should have been found not with Oddsson, but with his old political opponents who apparently could not set aside old grievances in the face of an approaching danger for the Icelandic nation of which he was warning them.

Ég bęti sķšan viš:

In the second place, this criticism by the SIC also may be regarded as a formal error: There were three CBI governors, in addition to Oddsson Eirikur Gudnason and Ingimundur Fridriksson. If Gudnason and Fridriksson, both of them economists with long experience in central banking and not with any known political affiliation, had disagreed with Oddsson, then he would not have been able to speak on behalf of the CBI. But the two other CBI governors had become convinced, with Oddsson, of the imminent danger. If old foes of Oddsson did not want to listen to him because of his past political career, then they should at least have taken his two colleagues seriously.


Hollenska minnisblašiš

Žrišjudaginn 25. september 2018 fór skżrsla mķn um erlenda įhrifažętti bankahrunsins į netiš frį fjįrmįlarįšuneytinu. Žar eru tveir kaflar um Icesave-deilu Breta viš Ķslendinga. Fimmtudaginn 27. september skrifaši ašalsamningamašur Ķslands ķ fyrstu lotu mįlsins, Svavar Gestsson, į facebooksķšu sķna: „Svokölluš skżrsla HHG um hruniš er komin śt. Hśn er eiginlega Reykjavķkurbréf; žau eru ekkert skįrri į ensku. Aušvitaš er sleppt óžęgilegum stašreyndum eins og hollenska minnisblašinu.“

Žótt Svavar hefši žį haft tvo daga til aš lesa skżrsluna hefur fariš fram hjį honum aš į 154. bls. hennar segir nešanmįls: „In the chaos during the bank collapse, a memo of mutual understanding had been signed by Icelandic officials after talks with their Dutch counterparts, accepting some of the Dutch claims, but it had no legal validity and the Icelandic government made it clear afterwards that it was not bound by it in any way.“

Ég sleppti žvķ ekki „óžęgilegum stašreyndum“ eins og minnisblašinu, sem var aš vķsu ekki hollenskt, heldur į ensku og undirritaš af hollenskum og ķslenskum embęttismönnum 11. október 2008. Eins og ég benti į hafši žetta minnisblaš ekkert lagalegt gildi frekar en fjöldi minnisblaša, sem undirrituš hafa veriš um til dęmis fyrirhuguš įlver og Ķslendingar muna eftir. Geir H. Haarde hringdi ķ hollenska forsętisrįšherrann til aš tilkynna honum aš Ķslendingar myndu ekki fara eftir žessu minnisblaši embęttismannanna.

Tvennt er hins vegar athyglisvert. Svavar kallar minnisblašiš „óžęgilega stašreynd“. Óžęgilega ķ huga hverra? Ašeins žeirra sem töldu žaš hafa eitthvert gildi, sem žaš hafši ekki aš mati neinna nema ef til vill samningamanna Hollendinga ķ Icesave-deilunni. Er Svavar ķ liši žeirra? Ķ öšru lagi er Svavar bersżnilega ónįkvęmur ķ vinnubrögšum. Hann fullyršir aš ég sleppi stašreyndum sem ég ręši um ķ skżrslu minni. Lķklega hefur hann ekki nennt aš hanga yfir skżrslu minni frekar en yfir Icesave-samningnum foršum, og er įrangurinn eftir žvķ.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 29. september 2018.)

Screen Shot 2018-09-30 at 14.57.08


Óvönduš vinnubrögš Marinós G. Njįlssonar

Marinó G. Njįlsson hefur birt athugasemdir viš skżrslu mķna um erlenda įhrifažętti bankahrunsins, žótt hann višurkenni, aš hann hafi ekki lesiš hana, ašeins ķslenskan śtdrįtt śr henni. Furša ég mig į žvķ, hvaš mönnum gengur til, sem taka til mįls opinberlega og hinir hróšugustu įn žess aš hafa kynnt sér umręšuefniš. Hér mun ég leišrétta Marķnó liš fyrir liš. Įhugasamir lesendur geta boriš stašhęfingar Marinós og svör mķn saman og flett upp ķ skżrslu minni:

  1. Marinó bendir į, aš beiting hryšjuverkalaganna sé ekki įhrifažįttur ķ falli Glitnis og Landsbanks, žvķ aš žeir bankar hafi veriš fallnir, įšur en žau voru sett aš morgni 8. október. Žaš er alveg rétt, enda segi ég žaš hvergi, sem hann leggur mér ķ munn. Af hverju gerir hann mér upp skošanir? Hér hefši Marino betur lesiš skżrslu mķna.
  1. Marinó segir: „Bretar sökušu Kaupžing ekki um ólöglega flutninga fjįrmagns frį Bretlandi til Ķslands, heldur flutninga sem voru į skjön viš fyrirheit.“ Žetta er rangt hjį Marinó. Žeir Alistair Darling og Gordon Brown sökušu bįšir Kaupžing um ólöglega flutninga fjįrmagns til Ķslands. Margar tilvķsanir eru ķ skżrslu minni og raunar lķka ķ skżrslu Rannsóknarnefndar Alžingis. Darling segist til dęmis sjįlfur hafa sagt Geir H. Haarde žetta ķ sķmtali žeirra 3. október 2008. „I told the Icelandic prime minister that it appeared that large sums of money had been taken out of the UK from the Kaupthing branches, which was a serious breach of FSA regulations. The FSA had to find out by the end of the afternoon whether or not that breach had taken place. If it had, they would close the bank.“ (Sjį 77. bls. ķ skżrslu minni.) Brown sagši Geir ķ sķmtali žeirra 5. október, aš svo virtist sem ólöglegir fjįrmagnsflutningar frį KSF til Kaupžings nęmu ekki 600 milljónum punda, heldur 1,6 milljónum punda. (Sjį 80. bls. ķ skżrslu minni.) Į blašamannafundi 12. nóvember sagši Brown: „There was an issue about money that had been taken out of London and returned to Iceland and we wanted back in London.“ (Sjį 92. bls. ķ skżrslu minni.) Ķ skżrslu minni er vitnaš ķ skżrslu RNA um allt žetta, en jafnframt ręddi ég margoft um žetta viš žį Geir H. Haarde og Įrna M. Mathiesen, sem tóku viš sķmtölunum frį breskum rįšamönnum. Hér hefši Marinó betur lesiš skżrslu mķna.
  1. Žarfnast ekki leišréttingar.
  1. Marinó heldur žvķ fram, aš bankarnir hafi veriš löngu fallnir, svo aš neitun Danske Bank į fyrirgreišslu ķ sambandi viš sölu į norska Glitni hafi ekki skipt neinu mįli. Hann mį hafa žessa skošun, og ešli mįlsins samkvęmt er erfitt aš sanna hana eša hrekja. En hann fullyršir allt of mikiš, žegar hann talar um „svikamyllu“ ķ kringum Kaupžing ķ Bretlandi. Bankinn sętti rękilegri rannsókn įrum saman ķ Bretlandi, en ekkert misjafnt fannst um KSF, dótturfélag Kaupžings. Ég vitna einmitt ķ skżrslu minni ķ ummęli breskra blašamanna, eftir aš stjórnvöld uršu aš gefast upp į rannsókn sinni, og töldu žeir žetta mikla sneypuför. Hér hefši Marinó betur lesiš skżrslu mķna.
  1. Marinó heldur žvķ fram, aš sś stašreynd, aš KSF var gjaldfęr og traustur banki, žótt Bretar hafi lokaš honum, skipti engu mįli um bankahruniš. En lokun KSF felldi einmitt Kaupžing! Hér hefši Marinó betur lesiš skżrslu mķna.
  1. Žarfnast ekki leišréttingar. Marinó er ekki fyrsti mašurinn, sem vill, aš ég skrifi um eitthvaš annaš en ég hef įhuga į aš skrifa um.
  1. Ég er śt af fyrir sig sammįla Marinó um, aš vogunarsjóšir réšu ekki śrslitum. En Marinó viršist ekki vera kunnugt um skżrslu, sem Deloitte gerši aš ósk slitastjórnar Landsbankans, en hśn sżndi, aš Icesave-féš var aš langmestu leyti notaš ķ Bretlandi, fyrst ķ fjįrfestingar og sķšan ķ endurfjįrmögnun žessara fjįrfestinga. Žaš var ekki notaš ķ nż lįn til eigenda stęrsta hlutarins ķ bankanum. Hér hefši Marinó betur lesiš skżrslu mķna.
  1. Marinó viršist gleyma žvķ, aš hagur UBS, stęrsta banka Sviss, var svo bįgborinn, aš honum varš aš bjarga tvisvar, einu sinni fyrir fjįrmįlakreppuna og ķ henni sjįlfri. Spurningin er, hvers vegna Sviss fékk ašstoš, en ekki Ķsland. Bandarķkjamenn munaši ekki um veita Ķslandi ašstoš, sem um munaši. Hér hefši Marinó betur lesiš skżrslu mķna.
  1. Žarfnast ekki leišréttingar.
  1. Marinó hefur rangt fyrir sér, aš Rśssalįniš hefši ekki skipt mįli um bankahruniš. Tilbošiš um žaš kom, įšur en Kaupžing féll. Hugsanlega hefši Kaupžing bjargast, hefši lįniš veriš veitt. Įhlaupiš į žaš hefši stöšvast og stjórnvöld sefast. Hér hefši Marinó betur lesiš skżrslu mķna og kynnt sér tķmalķnu atburša.
  1. Hér hefur Marinó rangt fyrir sér. Aušvitaš hafši žaš įhrif į stęrš gjaldžrota bankanna, umfang bankahrunsins, aš eignir voru sums stašar hirtar į smįnarverši. Ég hefši raunar einmitt veriš bešinn sérstaklega aš kanna žetta mįl.
  1. Hér hefur Marinó rangt fyrir sér. Brunaśtsölur voru engin söguleg naušsyn, enda fóru žęr ekki fram ķ Svķžjóš og Bretlandi, svo aš dęmi séu tekin. Brunaśtsölurnar fóru fram ķ Noregi, Finnlandi og Danmörku, af žvķ aš stjórnvöld žar knśšu žęr fram, eins og fram kemur ķ skżrslu minni. Hér hefši Marinó betur lesiš hana.
  1. Ég treysti mér ekki til aš hafa eindregna skošun į žvķ, hvort ķslenska bankakerfiš hafi įtt fyrir skuldum, hefši žaš fengiš lausafjįrfyrirgreišslu, eins og fram kemur ķ skżrslu minni. Ég er hins vegar sammįla fjįrmįlafręšingunum Įsgeiri Jónssyni og Hersi Sigurgeirssyni ķ žeirra vönduš bók um žaš, aš eignasöfn ķslensku bankanna voru lķklega hvorki verri né betri en eignasöfn erlendra banka almennt séš.
  1. Žarfnast ekki leišréttingar.
  1. Žarfnast ekki leišréttingar.
  1. Žarfnast ekki leišréttingar.
  1. Marinó hefur rangt fyrir sér. Gögn er aš finna ķ skżrslu Rannsóknarnefndar Alžingis um tillögur sešlabankastjóranna, og vitna ég ķ žau ķ skżrslu minni į 183. bls. Žau eru ķ 6. bindi, 19. kafla: um flutning Kaupžings, bls. 122 og 124, um fęrslu Icesave-reikninga śr śtbśi ķ dótturfélag, bls. 124; um sölu norska Glitnis, bls. 256–7. Eins og oft hefur komiš fram, varaši Davķš Oddsson lķka opinberlega viš śtženslu bankanna ķ ręšu sinni į morgunveršarfundi Višskiptarįšs 6. nóvember 2007. Ķ skżrslu minni er einnig sagt frį fjölda funda, žar sem sešlabankastjórarnir vörušu viš, allt frį nóvember 2005. Hér hefši Marinó betur lesiš skżrslu mķna.
  1. Marinó hefur rangt fyrir sér. UBS, RBS og Danske Bank hefšu allir falliš, hefšu žeir ekki fengiš lausafjįrfyrirgreišslu frį sešlabönkum landa sinna, og žeir sešlabankar hefšu ekki getaš veitt žessa lausafjįrfyrirgreišslu, hefšu žeir ekki getaš gert gjaldeyrisskiptasamninga viš bandarķska sešlabankann. Žetta eru alkunnar stašreyndir. Ég vitna ķ skżrslu minni ķ ótal gögn um žetta, en bendi Marinó um Danske Bank mešal annars į bókina Andre folks penge: Historien om den danske finanskrise eftir Niels Sandųe og Thomas Svaneborg. Žaš er hins vegar rétt, aš Ķsland hefši žurft hlutfallslega miklu meiri lausafjįrfyrirgreišslu en flest önnur rķki (ef til vill aš Skotlandi undanteknu, ef horft er į žaš sem rķki).
  1. Marinó er hér aš andmęla nišurstöšu žeirra Įsgeirs Jónssonar og Hersis Sigurgeirssonar, sem ég vitna ķ. Hann vissi žetta aušvitaš ekki, af žvķ aš hann hafši ekki lesiš skżrslu mķna. Hefši hann betur gert žaš.
  1. Žarfnast ekki leišréttingar.

Svavari Gestssyni veršur į ķ skrifum um skżrslu mķna

Svavar Gestsson skrifar į Facebook sķšu sķna: „Svokölluš skżrsla HHG um hruniš er komin śt. Hśn er eiginlega Reykjavķkurbréf; žau eru ekkert skįrri į ensku. Aušvitaš er sleppt óžęgilegum stašreyndum eins og hollenska minnisblašinu.“ Nokkrir einstaklingar merkja viš, aš žeim lķki žessi fęrsla, žar į mešal Möršur Įrnason, Vésteinn Ólason og Karl Steinar Gušnason.

Į bls. 154 ķ skżrslu minni segir: „In the chaos during the bank collapse, a memo of mutual understanding had been signed by Icelandic officials after talks with their Dutch counterparts, accepting some of the Dutch claims, but it had no legal validity and the Icelandic government made it clear afterwards that it was not bound by it in any way.“

Af hverju rjśka menn til og gefa sér ekki einu sinni tķma til aš fara meš leitaroršin „Dutch“ eša „memo“ um skjališ? Lęršu žeir Möršur og Vésteinn žessa textarżni ķ ķslensku ķ Hįskólanum?

 


Svar til Trausta Salvars Kristjįnssonar blašamanns

Trausti Salvar Kristjįnsson skrifaši mér:

Sęll Hannes. Er aš gera frétt uppśr Facebookfęrslu almannatengils ķ Brussel (ķslenskur) sem hefur greint heimildaskrį skżrslunar hjį žér. Hann viršist komast aš žeirri nišurstöšu aš ašeins hafiršu rętt viš einn vinstrimann, Alistair Darling. Hann flokkar višmęlendur eftir lit, bankamenn eru raušir, hęgrimenn eru blįir og gulir eftirlitsašilar. Ég spyr žvķ hvort žś sért sammįla greiningu hans, hvort žś vitir um stjórnmįlafstöšu allra višmęlenda (eftirlits og bankamanna) og loks hvort žessir višmęlendur gefi rétta og heilsteypta mynd af atburšunum. Einnig, voru ašrir og fleiri višmęlendur ķ lengstu śtgįfu skżrslunnar ? Kv T

Ég svaraši honum aš bragši:

Vęri ekki nęr, aš žessi įgęti almannatengill greindi rökfęrslur mķnar? Til dęmis žį aš Bretar hafi beitt hryšjuverkalögunum aš žarflausu, af žvķ aš tilskipun frį 3. október nįši sama tilgangi? Eša žį aš Bretar hafi mismunaš eftir žjóšerni meš žvķ aš loka ašeins žeim bresku bönkum, sem voru ķ eigu Ķslendinga, en bjarga öllum öšrum bönkum? Eša žį aš Bandarķkjamenn hafi veitt Sviss og Svķžjóš ašstoš, en neitaš okkur um hana, žótt Sviss og Svķžjóš hafi aldrei veriš bandamenn žeirra, en viš veriš žaš lengi? Eša žį aš ķslensku bankarnir hafi ekki reynst eiga lakara eignasafn en ašrir bankar, sem sumir hverjir hafi sķšan oršiš uppvķsir aš žvķ aš hagręša vöxtum, veita villandi upplżsingar og stunda peningažvętti?

Žį svaraši hann:

Žaš er nś ekki mitt aš dęma um. Ég er bara aš kalla eftir višbrögšum frį žér vegna žessar gagnrżni hans. Teluršu hana eiga rétt į sér ? Hefšir žś mįtt ręša viš fleiri af vinstri vęngnum?

Žį svaraši ég:

Ég fór ekki eftir stjórnmįlaskošunum ķ vali į višmęlendum, heldur stöšu žeirra ķ bankahruninu. Žess vegna ręddi ég viš forsętisrįšherra og fjįrmįlarįšherra Ķslands, sešlabankastjórana žrjį og sešlabankastjóra Bretlands og Svķžjóšar og fjįrmįlarįšherra Bretlands. Žessi įgęti almannatengill veršur aš koma athugasemdum į framfęri viš kjósendur og rįšherra meš veitingarvald, ef hann er eitthvaš óįnęgšur meš val žeirra. Annars er ég alltaf reišubśinn aš ręša viš vinstri menn. Žeir hafa hins vegar veriš lķtt fśsir til aš ręša viš mig. Til dęmis heilsa sumir vinstri sinnašir kennarar ķ Hįskólanum mér ekki einu sinni, žótt ég heilsi žeim alltaf meš virktum.

 


Svör Félagsvķsindastofnunar viš spurningum Kjarnans

Kjarninn sendi nokkrar fyrirspurnir til Félagsvķsindastofnunar um skżrslu mķna, og finnst mér rétt, aš spurningar hans og svör hennar birtist hér. Ljóst er, aš Kjarninn beinir athygli sinni aš ašalatrišum, eins og nafn mišilsins sżnir, en ekki neinu hismi.


Spurning: Ķ vištali viš Morgunblašiš ķ gęr sagši Hannes Hólmsteinn aš hann hafi „skrifaš mjög langa skżrslu og skilaš henni į til­sett­um tķma. Hśn var um 600 blašsķšur og sį ég ķ sam­rįši viš Fé­lags­vķs­inda­stofn­un Hį­skóla Ķslands aš hśn vęri alltof löng.“ Hvenęr var 600 blašsķšna skżrslunni skilaš til Félagsvķsindastofnunar?
Svar: Félagsvķsindastofnun tók ekki viš 600 bls. skżrslu žar sem ljóst var aš žaš vęri mun lengri skżrsla en įsęttanlegt vęri.

Spurning: Af hverju žurfti aš skera hana nišur?
Svar: Ķ verksamningi var gert rįš fyrir 40-50 bls. skżrslu og óskaši ég eftir žvķ viš Hannes aš hann stytti hana įšur en hann skilaši henni til stofnunarinnar til yfirlestrar.
Spurning: Ķ hverju fólst samrįšiš milli Félagsvķsindastofnunar og Hannes Hólmsteins um styttingu skżrslunnar?
Svar: Hannes stytti skżrsluna meš žaš aš markmiši aš taka śt žį umfjöllun sem ekki félli undir žann verksamning sem geršur var viš rįšuneytiš.
Spurning: Voru sendir śt afmarkašir kaflar śr žessari śtgįfu skżrslunnar til ašila sem nefndir voru ķ henni til aš gefa žeim kost į andsvörum og athugasemdum?
Svar: Hannes sendi afmarkaša kafla śr skżrslunni til ašila sem nefndir voru ķ henni til aš gefa žeim kost į andsvörum og athugasemdum en ég hef ekki upplżsingar um hverjir žessir ašilar voru eša hverju eša hvort žeir svörušu.
Spurning: Er rétt aš hluti žeirra hafi bošaš mįlsóknir vegna meišyrša ef ekki yršu geršar breytingar į skżrslunni?
Svar: Félagsvķsindastofnun hafa ekki borist mįlshótanir vegna meišyrša ef skżrslunni yrši ekki breytt.
Spurning: Hvenęr var 320 blašsķšna skżrslunni skilaš inn til Félagsvķsindastofnunar?
Svar: Félagsvķsindastofnun barst 320 (eša 331) bls. skżrsla til yfirlestrar žann 26. janśar 2018.
Spurning: Var „žrišja atrennan“ ķ nišurskurši gerš ķ samstarfi og samrįši viš Félagsvķsindastofnun?
Svar: Stytting į žeirri skżrslu var gerš ķ samrįši og samstarfi viš Félagsvķsindastofnun.
Spurning: Er hęgt aš nįlgast annars vegar 600 blašsķšna śtgįfuna og hins vegar 320 blašsķšna śtgįfuna?
Svar: Fyrri śtgįfur skżrslunnar eru ekki ašgengilegar enda voru žęr ķ uppkasti sem ekki var tilbśiš til birtingar.

Ég hef sjįlfur ašeins žvķ aš bęta viš svör Félagsvķsindastofnunar, aš ég hef fullan hug į žvķ aš vinna śr fyrri handritum mķnum og uppköstum rit til śtgįfu. Ég er aušvitaš fśs aš svara fyrirspurnum Kjarnans um dagsetningar, blašsķšutöl og önnur mikilvęg atriši eftir föngum.


Villan ķ leišréttingu Soffķu Aušar

Um sķšustu helgi benti ég į tvęr yfirsjónir ķ nżlegri ritgerš Soffķu Aušar Birgisdóttur um kvęšabįlk Žórbergs Žóršarsonar, Marsinn til Kreml. Žórbergur hafši sett vķsuorš į žżsku inn ķ bįlkinn: „Wenn das Judenblut von Messer spritzt/denn geht uns nochmals so gut.“ Žegar gyšingablóšiš spżtist śr hnķfnum, žį gengur okkur hįlfu betur. Nešanmįls kvaš Žórbergur oršin vera śr Horst Wessel-söngnum.

Önnur yfirsjón Soffķu Aušar var smįvęgileg, aš ķ fyrri vķsuoršinu į aš vera vom, en ekki von, og sjį žżskumęlandi menn žaš į augabragši. Hin er stęrri, aš vķsuoršin eru ekki śr Horst Wessel-söngnum, heldur śr einu hergöngulagi, „Sturmlied,“ stormsveita nasista, SA. Ķ nęsta tölublaši, 17. september, višurkenndi Soffķa Aušur yfirsjónir sķnar, en sagši mig sjįlfan hafa gert villu. Vķsuoršin vęru alls ekki śr „Sturmlied“ SA-sveitanna, en žaš vęri eftir Dietrich Eckhard.

Žvķ mišur er žessi „leišrétting“ Soffķu Aušar ekki rétt, og hefši komiš sér vel fyrir hana aš kunna žżsku. Sturmlied er hér samnafn, ekki sérnafn, og merkir blįtt įfram stormsveitarsöng. Žaš villir eflaust Soffķu Auši sżn, aš öll nafnorš eru meš stórum staf ķ žżsku, ekki sérnöfnin ein. Söngurinn, sem vķsuoršin eru śr, er ķ mörgum žżskum heimildum kallašur „Sturmlied“. Til dęmis mį nefna bókina Die Weimarer Republik (Hannover: Fackelträger Verlag, 1982), bls. 214, og bękling, sem žżsk gyšingasamtök gįfu śt ķ aprķl 1932: „Welch eine Schande, daß es möglich ist, daß junge Menschen Lieder singen, wie es in einem „Sturmlied“ der SA heißt: und wenn das Judenblut vom Messer spritzt, dann geht’s noch mal so gut.“ Žaš er til skammar, aš ungt fólk skuli geta sungiš söngva eins og „Sturmlied“ SA: og žegar gyšingablóšiš spżtist śr hnķfnum, žį gengur okkur hįlfu betur.

Soffķa Aušur hefur lķklega flett upp oršinu „Sturmlied“ ķ Wikipediu į ensku og žį rekiš augun ķ söng Eckhards. En hann kemur mįlinu ekki viš.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 22. september 2018.)


Žórbergur um nasistasöng

00SA1Gušmundur G. Hagalķn sagši eitt sinn, aš Žórbergur Žóršarson hefši veriš žjóšfķfl Ķslendinga, ekki žjóšskįld. Hafši Hagalķn eflaust ķ huga żmis afglöp Žórbergs, til dęmis žegar hann kvašst eftir įrįs Hitlers į Pólland 1. september 1939 skyldu hengja sig, ef Stalķn réšist lķka į Pólland. Eftir aš Stalķn réšst į Pólland 17. september, varš Žórbergur aš landsvišundri. Ég leišrétti ķ bókinni Ķslenskum kommśnistum 1918-1998 żmsar missagnir Žórbergs.

Soffķa Aušur Birgisdóttir bókmenntafręšingur skrifaši ķ Skķrni 2015 ritgerš um kvęšiš „Marsinn til Kreml“, sem Žórbergur orti til höfušs Hannesi Péturssyni, eftir aš nafni minn hafši leyft sér aš birta ķ Stśdentablašinu 1956 ljóš gegn Kremlverjum, sem žį höfšu nżlega bariš nišur uppreisn ķ Ungverjalandi. Ķ ritgerš sinni minntist Soffķa Aušur į, aš Žórbergur tilfęrši ķ kvęši sķnu tvö vķsuorš śr Horst Wessel söng žżskra žjóšernisjafnašarmanna: „Wenn das Judenblut von Messer spritzt/denn geht uns nochmals so gut“. Nešanmįls ķ kvęši sķnu žżddi Žórbergur žau svo: Žegar gyšingablóšiš spżtist śr hnķfnum, žį gengur okkur hįlfu betur.

Žótt Soffķa Aušur leišrétti ķ ritgerš sinni nafniš į varnarmįlarįšherra Bandarķkjanna, sem Žórbergur fór rangt meš ķ kvęšinu, lét hśn žess ógetiš, aš vera į „vom“ en ekki „von“ ķ fyrra vķsuoršinu, eins og allt žżskumęlandi fólk sér į augabragši. Žaš er žó smįatriši ķ samanburši viš žann mikla annmarka, sem fariš hefur fram hjį Soffķu Auši og ritrżnendum Skķrnis, aš žessi ógešfelldu vķsuorš eru alls ekki śr Horst Wessel söngnum, sem er prentašur ķ prżšilegri žżšingu Böšvars Gušmundssonar ķ 2. hefti Tķmarits Mįls og menningar 2015. Žau eru śr „Sturmlied“, sem SA-sveitir žjóšernisjafnašarmanna kyrjušu išulega į žrammi sķnu um žżskar borgir į fjórša įratug. Žetta hergönguljóš var andgyšinglegt tilbrigši viš žżskan byltingarsöng frį 1848, Heckerlied.

Valtin.Frontcover1Vķsuoršin tvö koma mešal annars fyrir ķ įhrifamikilli og lęsilegri sjįlfsęvisögu Richards Krebs, sem var flugumašur Alžjóšasambands kommśnista og skrifaši undir dulnefninu Jan Valtin. Hśn nefndist į ķslensku Śr įlögum og kom śt ķ tveimur bindum 1941 og 1944, og endurśtgaf ég hana meš formįla og skżringum 2016.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 15. september 2018.)


« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband