Rawls og Piketty (2)

Tveir kunnustu hugsušir nśtķma jafnašarstefnu eru bandarķski heimspekingurinn John Rawls og franski hagfręšingurinn Thomas Piketty. Rawls heldur žvķ fram, aš į stofnžingi stjórnmįlanna muni skynsamir menn meš eigin hag aš leišarljósi, en įn vitneskju um eigin stöšu og möguleika sķšar meir (svo sem um įskapaša hęfileika sķna, stétt eša kyn), setja tvęr réttlętisreglur, um jafnt og fullt frelsi allra borgaranna og um jöfnuš lķfsgęša, nema žvķ ašeins aš tekjumunurinn stušli aš bęttum kjörum hinna verst settu. Ég benti fyrir viku į, aš meš žvķ aš undanskilja atvinnufrelsi ķ fyrri reglunni laumi Rawls eigin sjónarmišum inn ķ nišurstöšuna į stofnžinginu og aš hin almenna kenning hans sé auk žess ekki um réttlęti, heldur um hyggindi, sem ķ hag komi. Hśn sé varnarleikur gegn verstu kostum, gegn hugsanlegri kśgun og fįtękt.

Rawls telur žį tekjudreifingu, sem sprettur upp śr frjįlsum markašsvišskiptum, óréttlįta. Hįtekjumenn njóti žar til dęmis oft įskapašra hęfileika sinna. Dreifing slķkra gęša hafi ekki veriš eftir veršleikum, heldur tilviljun. Sumir fęšist hraustari, sterkari eša gįfašri en ašrir. Hetjutenórinn hafi ekki unniš til raddar sinnar, heldur žegiš hana frį nįttśrunni. Menn geti auk žess ašeins notiš žessara hęfileika sinna meš öšru fólki, og žess vegna megi žeir ekki hirša allan afrakstur af žeim, heldur verši aš deila honum meš hęfileikaminna fólki samkvęmt seinni réttlętisreglunni um jöfnuš lķfsgęša.

Hér er ég ķ senn sammįla og ósammįla Rawls. Hann hefur rétt fyrir sér um, aš menn hafa ekki unniš til hęfileika sinna, heldur hlotiš žį ķ vöggugjöf. En ešlilegasta hugmyndin um frelsi er, aš menn eigi sjįlfa sig, en séu ekki eign annarra, žręlar. Af sjįlfseign žeirra leišir, aš žeir eiga hęfileika sķna og öšlast žį um leiš tilkall til afrakstursins af žeim. Žótt žeir hafi ekki unniš til įskapašra hęfileika sinna, hafa žeir unniš til afrakstursins af žeim. Erfitt er eša ókleift aš gera greinarmun į žeim hluta viršisins, sem er gjöf nįttśrunnar, og žeim hluta, sem er framlag einstaklingsins. Hvaš er įskapaš og hvaš įunniš? Menn leggja misjafna rękt viš hęfileika sķna. Rétta rįšiš til žess, aš žeir žroski žį, er aš leyfa öšrum aš njóta žeirra meš žeim gegn gjaldi, en žį hljótum viš aš hafna žeirri forsendu Rawls, aš menn eigi ekki sjįlfa sig aš fullu. Auk žess fę ég ekki séš, aš ašrir hafi į einhvern hįtt unniš til hęfileika žeirra, sem fęšast óvenjuhraustir, sterkir eša gįfašir. Žeir taka ekki frį mannkyni, heldur bęta viš.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 23. febrśar 2019.)


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband