Tilbođiđ sem Sagnfrćđingafélagiđ hafnađi

Til gamans birti ég hér nýleg bréfaskipti mín og Sagnfrćđingafélagsins. Ţađ hafđi sent út svofellt bođ um hádegisfyrirlestra:

Sagnfrćđingafélag Íslands kallar eftir tillögum ađ erindum fyrir hádegisfyrirlestraröđ félagsins í Ţjóđminjasafninu á vormisseri 2019. Í haust féll merkilegur dómur í Hćstarétti Íslands ţegar fimm sakborningar í Guđmundar- og Geirfinnsmálinu svokallađa voru sýknađir eftir endurupptöku málsins. Guđmundar- og Geirfinnsmáliđ er líklega ţekktasta dómsmál íslenskrar réttarsögu á 20. öld og hefur ítrekađ orđiđ uppspretta umrćđna í íslensku samfélagi um sekt, sakleysi og sannleiksgildi játninga, rannsóknir, fangelsanir og framgang réttvísinnar. Af ţessu tilefni verđa hádegisfyrirlestrar Sagnfrćđingafélagsins á vormisseri 2019 helgađir hinni margslungnu sögu réttarfars og refsinga. Tekiđ er viđ tillögum til 1. desember.

Ég sendi 1. nóvember 2018 inn eftirfarandi tillögu um erindi undir heitinu „Ţrír dómar yfir mér: Greining og gagnrýni“:

Ég hef hlotiđ ţrjá dóma. Hinn fyrsti var fyrir ađ reka ólöglega útvarpsstöđ í verkfalli opinberra starfsmanna haustiđ 1984, og höfđađi ríkissaksóknari ţađ mál ađ áeggjan stjórnar BSRB. Annar var útivistardómur, kveđinn upp í Bretlandi fyrir meiđyrđi í garđ íslensks fjáraflamanns, sem áttu ađ hafa falliđ á ráđstefnu blađamanna á Íslandi 1999. Hinn ţriđji var dómur fyrir ađ brjóta gegn höfundarrétti Halldórs Laxness í fyrsta bindi ćvisögu hans, sem kom út haustiđ 2003. Tveir síđari dómarnir voru í einkamálum og refsing í öllum ţremur málunum ákveđin sekt, en málareksturinn úti í Bretlandi kostađi mig um 25 milljónir króna, ţótt mér tćkist ađ ógilda dóminn yfir mér ţar. Allir eru ţessir dómar fróđlegir. Eflaust var fyrsti dómurinn eftir bókstaf laganna, en var hann eftir anda ţeirra? Var annar dómurinn til marks um ţađ, ađ auđmenn geti valiđ sér vettvang fyrir meiđyrđamál í Bretlandi, ţví ađ meiđyrđalöggjöf er ţar strangari og málarekstur kostnađarsamari en víđast annars stađar (libel tourism)? Međ hvađa rökum breytti Hćstiréttur sýknudómi Hérađsdóms í Laxness-málinu? Var ţar einhver skađi fullsannađur? Ţótt enginn sé dómari í eigin sök, getur veriđ gagnlegt ađ hlusta á röksemdir og gögn í gömlum málum, og hyggst ég leggja fram ýmislegt nýtt um ţessa dóma. Íslenskir og breskir dómarar eru ekki fremur óskeikulir en páfinn í Róm.

Ég fékk 12. desember eftirfarandi svar:

Stjórn Sagnfrćđingafélagsins hefur fariđ yfir innsendar tillögur fyrir hádegisfyrirlestraröđina á vormisseri 2019. Fćrri komast ađ en vildu og ţví miđur var tillaga ţín ekki samţykkt í ţetta sinn. Bestu kveđjur, Kristín Svava

Auđvitađ verđur enginn hérađsbrestur, ţótt ţessu tilbođi hafi veriđ hafnađ. En ég held samt, ađ erindiđ hefđi getađ orđiđ í senn skemmtilegt og fróđlegt.


Ţingmönnum útskúfađ 1939

Af sérstöku tilefni var rifjađ upp á dögunum ađ eftir árás Rauđa hersins á Finnland í árslok 1939 var ţingmönnum Sósíalistaflokksins útskúfađ ţví ađ ţeir neituđu ólíkt öđrum ţingmönnum ađ fordćma árásina og mćltu henni jafnvel bót. Virtu ađrir ţingmenn ţá ekki viđlits og gengu út ţegar ţeir héldu rćđur. Ţorri almennings og ţingmanna hafđi ríka samúđ međ smáţjóđinni sem átti hendur sínar ađ verja. Í leynilegum viđauka viđ griđasáttmála ţeirra Stalíns og Hitlers í ágúst 1939 hafđi veriđ kveđiđ á um skiptingu Miđ- og Austur-Evrópu á milli ţeirra og féll Finnland í hlut Stalíns. Í Sósíalistaflokknum höfđu kommúnistar hollir Stalín tögl og hagldir.

Einar Olgeirsson, formađur Sósíalistaflokksins og ţingmađur hans, andmćlti ţví í leiđara Ţjóđviljans 6. febrúar 1940 ađ Finnar vćru frćndţjóđ okkar Íslendinga. „Finnar eru eins fjarskyldir okkur og Kongo-negrar,“ skrifađi hann.

Brynjólfur Bjarnason, ţingmađur Sósíalistaflokksins, smíđađi háđsyrđiđ „Finnagaldur“ um samúđ ţorra íslensku ţjóđarinnar međ Finnum og skrifađi grein í 1. hefti tímaritsins Réttar 1940 undir ţeirri fyrirsögn. Ţar sagđi hann međal annars: „Flestir munu nú hafa áttađ til fulls á ţví, ađ ţessi styrjöld var ekki stríđ milli Finnlands og Rússlands út af fyrir sig, heldur var hér um ađ rćđa styrjöld milli Sovétríkjanna og Vesturveldanna, sem voru ađ búa sig undir árás á Rússland og notuđu finnsku hvítliđana sem verkfćri. Atburđirnir hafa síđan sannađ, svo sem best verđur á kosiđ, ađ Sovétlýđveldin áttu í varnarstríđi, sem ţeim bar skylda til ađ heyja fyrir land sitt og hinn alţjóđlega sósíalisma.“

Ţrátt fyrir ţessa frumlegu kenningu Brynjólfs börđust Finnar einir og óstuddir gegn hinu rússneska ofurefli, en urđu loks um miđjan mars 1940 ađ leita samninga. Eftir ađ ţetta spurđist til Íslands fór Hermann Jónasson forsćtisráđherra óvirđulegum orđum um ţingmenn Sósíalistaflokksins í einum hliđarsal Alţingis. Vatt Brynjólfur Bjarnason sér ţá ađ honum og kvađ hann landsfrćgan fyrir heimsku og ósannsögli. Hermann sneri sér hvatskeytlega ađ Brynjólfi og laust hann kinnhesti međ flötum lófa. Ţegar Brynjólfur kvartađi viđ ţingforseta, svarađi Hermann ţví til ađ ţađ vćri íslenskur siđur ađ löđrunga óprúttna orđastráka.

(Fróđleiksmoli í Morgunblađinu 15. desember 2018.)


Bloggfćrslur 15. desember 2018

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband