Sguleg epli

65614923_10156496034193247_6449133732723949568_n dgunum rakst g skopteikningu, ar sem jnn gengur me epli bakka a bori, og sitja ar msar kunnar sguhetjur. Fyrst skal telja au Adam, Evu og hggorminn. egar hggormurinn hafi vla Adam og Evu til a eta af skilningstrnu, kallai Drottinn til Adams: Hvar ertu? Adam var svo hrddur, a vxturinn st honum og Adamsepli myndaist. nnur saga er um rtuepli, sem falla tti skaut fegurstu gyjunni grsku, og Paris af Trju veitti Afrodtu, eftir a honum hafi veri lofu Helena hin fagra fr Sprtu. Samkvmt norrnni goafri ttu epli Iunnar a veita gounum eilfa sku, tt ekki vri synjan raunar snd skopteikningunni, kveikju essa mola.

ska mialdavintrinu um Mjallhvti segir, a hin illa stjpa hennar hafi eitra epli og gefi stpdttur sinni, og hafi hn falli d. Walt Disney geri frga teiknimynd eftir vintrinu, en eins og g hef ur bent hr , var ar fyrirmynd Mjallhvtar slensk stlka, Kristn Slvadttir. svissneskri jsgu er fr v hermt, a ri 1307 hafi fgeti Habsborgara Uri-fylki reist bogaskyttunni Vilhjlmi Tell, sem vildi ekki beygja sig undir stng me hatti fgetans. Gaf hann Vilhjlmi kost v a bjarga lfi snu og sonar sns, ef hann hitti epli, sem sett var hfu drengsins hundra skrefa fjarlg. Vann Vilhjlmur etta afrek og gerist einn af leitogum sjlfstisbarttu Svisslendinga. Minnir sagan tt af Hemingi slkssyni, sem reytti skotfimi vi Harald harra. egar hann var hlutskarpari, reiddist konungur og skipai Hemingi a skjta hnot hfi brur hans, og tkst honum a.

Oft hefur veri sg sagan af saki Newton, egar epli fll hfu hans ri 1666, ar sem hann l upp vi tr gari mur sinnar Lincoln-skri, en eftir a uppgtvai hann yngdarlgmli. Strborgin Nja Jrvk, New York, er stundum kllu Stra epli, en uppruninn mun vera deiluriti fr 1909, ar sem sagt var, a etta stra epli drgi til sn of miki af hinum bandarska jarsafa. N ekkja margir epli aallega af tlvufyrirtkinu Apple. Steve Jobs, stofnandi ess, kvest hafa vali nafni, eftir a hann hafi veri nokkurn tma vaxtafi einu saman. Sr hefi fundist nafni skemmtilegt, leiti og andrkt.

(Frleiksmoli Morgunblainu 29. jn 2010.)


Hvern hefi a skaa?

grossmanatstalingradVaslj Grossman var einn snjallasti rithfundur Rsslands valdadgum kommnista, en ftt eitt hefur veri fr honum sagt slandi. Hann var af gyingattum, fddist kranu 1905 og var efnaverkfringur. fjra ratug tk hann a gefa sig a skrifum, en gat sr fyrst or, egar hann gerist strsfrttaritari og lsti meal annars akomunni a trmingarbum nasista. Eftir str gldi Staln vi gyingaand og bannai tkomu svartbkar, sem Grossman og lja Erenbrg hfu teki saman um gyingaofsknir nasista. Grossman fkk ekki heldur a gefa t tvr mestu skldsgur snar, Lf og rlg og Allt fram streymir, v a r ttu fjandsamlegar kommnismanum.
Grossman lauk vi Lf og rlg 1960, fjrum rum ur en hann fll fr, ekki orinn sextugur. Sgusvii er a nokkru leyti Stalnsgarur 1943, ar sem alrisrkin tv, skaland Hitlers og Rssland Stalns, brust upp lf og daua. Hfundur ltur skoun oftar en einu sinni ljs, a nasismi og kommnismi su greinar af sama meii. Hann veltir mjg fyrir sr v furulega fyrirbri tuttugustu aldar, a menn fremja hryllilega glpi nafni hleitra hugsjna. Ein sguhetjan, rssneski strsfanginn Pavljkov, tti sr hins vegar hversdagslegan draum:

Fr v a g var krakki, hefur mig langa a reka eigin b, ar sem menn gtu keypt allt, sem vantai. Me litlum veitingasta. Jja, nna hefuru versla ng, n skaltu f r bjr, smvegis af vodka, bita af grilluu kjti! g hefi boi upp sveitamat. Og g hefi ekki sett upp htt ver. Bakaar kartflur! Fitusprengt beikon me hvtlauk! Srkl! Og veistu, hva g hefi lti flk f me drykkjunum? Merg r beinum! g hefi lti au malla pottinum. Jja, n hefuru greitt fyrir vodka itt. N skaltu f r svart brau og beinmerg! Og g hefi veri me leurstla, svo a engin ls gti komist a. skalt sitja arna og lta r la vel, vi sjum um ig. N, ef g hefi sagt eitt einasta or um etta, hefi g veri sendur beina lei til Sberu. En g f ekki s, hvernig etta hefi skaa nokkurn mann.

Frjlshyggja snst um a leyfa Pavljkovum heimsins a reka birnar snar. Hvern hefi a skaa?

(Frleiksmoli Morgunblainu 22. jn 2019.)


Stoltenberg, Hallvarur gullskr og Loinn Leppur

Smrkieru notalegar, mannlegar einingar, ar sem gi eins og samheldni og gagnsi njta sn miklu betur en strri rkjum. En smin veldur tvenns konar vanda. fyrsta lagi er markaurinn ltill smrkjum. ennan vanda m leysa me aljlegu viskiptafrelsi. njta smrki kosta hinnar aljlegu verkaskiptingar. annan sta eru smrki auveld skotmrk strri rkja, eins og reynsla ranna milli stra snir best. essi vandi var leystur me Atlantshafsbandalaginu undir kjrorinu: Sameinair stndum vr, sundrair fllum vr.
Framkvmdastjri Atlantshafsbandalagsins, Jens Stoltenberg, heimstti sland dgunum og hafi mrg or um a ru Norrna hsinu 11. jn, hversu vinsamlegur hann vri slendingum. Hvernig sndi hann a, egar hann var forstisrherra Noregs rin 20082009? lkt Freyingum og Plverjum, sem veittu okkur bankahruninu asto n skilyra, neituu Normenn llum okkar skum um asto. Stoltenberg, sem er jafnaarmaur, lagi flokksbrrum snum Bretlandi, Alistair Darling og Gordon Brown, li aljavettvangi og beitti sr gegn v, a Aljagjaldeyrissjurinn hlypi undir bagga, fyrr en vi hefum gengi a freklegum krfum Darlings og Browns, sem egar hfu sett okkur hryjuverkalg. (Hryjuverkalg! anna aildarrki Atlantshafsbandalagsins!)
Norsk stjrnvld astouu san norska fjraflamenn vi a slsa undir sig vnar eignir Glitnis smnarveri, eins og g lsi nkvmlega skrslu minni fyrir fjrmlaruneyti, sem agengileg er Netinu. Og a var dapurlegt a sj Stoltenberg sklma um ganga Selabankans 27. febrar 2009 eins og hann vri hr jarl, eftir a undarlegur norskur maur hafi veri rinn selabankastjri vert stjrnarskrrkvi um, a allir slenskir embttismenn skyldu vera slenskir rkisborgarar. a var eins og Hallvarur gullskr og Loinn Leppur vru aftur komnir til slands.

(Frleiksmoli Morgunblainu 15. jn 2019.)


Upp koma svik um sir

Vori 2003 var stutt ingkosningar. Helsta kosningaml Samfylkingarinnar var, a Dav Oddsson, verandi forstisrherra, vri harstjri, sem sigai lgreglunni vini sna. Frttablai, sem var eigu Jns sgeirs Jhannessonar, tt leynt fri, birtifrtt 1. mars um, a stjrn Baugs hefi ndveru ri 2002 ttast agerir Davs, nokkrum mnuum ur en lgregla geri hsrannskn hj fyrirtkinu vegna kru starfsmanns (en sannleiksgildi krunnar var sar stafest af dmstlum). Hafi fundargerum stjrnarinnar veri leki Frttablai. Jn sgeir, aaleigandi Baugs,birti yfirlsingu um, a lekinn vri ekki fr sr. Ritstjri blasins, Gunnar Smri Egilsson, stafesti yfirlsingu opinberlega. En fir hafa veitt v athygli, a hfundur frttarinnar hefur upplst mli. Reynir Traustason segir beinlnis bk sinni, Afhjpun, sem kom t ri 2014, a essi yfirlsing s snn (97. bls.). a merkir auvita mannamli, a lekinn var fr Jni sgeiri.
Vori 2009 var aftur stutt ingkosningar. birti St tv, sem var eigu Jns sgeirs Jhannessonar, frtt um a, a Sjlfstisflokkurinn hefi teki vi 30 milljn krna styrk fr FL Group ri 2006, en a var sasta r n takmarkana styrkjum til stjrnmlaflokka. Allir flokkar flttu sr a upplsa um styrki fr fyrirtkjum a r. Samfylkingin sagist ( Frttablainu 11. aprl) hafa fengi 36 milljnir styrki yfir 500 sund krnur fr fyrirtkjum, en Sjlfstisflokkurinn kvast hafa fengi 81 milljn styrki yfir eina milljn. Kjsendur gengu me essar upplsingar inn kjrklefann og veittu Sjlfstisflokknum rningu. En janar 2010 birtist skrsla Rkisendurskounar um styrki fyrirtkja til stjrnmlaflokka ri 2006. ljs kom, a Sjlfstisflokkurinn hafi etta r fengi samtals 104 milljnir krna, sem er gu samrmi vi veittar upplsingar, v a munurinn flst smrri styrkjum en einni milljn. En Samfylkingin, hafi fengisamtals 102 milljnir krna fr fyrirtkjum. Aldrei hefur veri veitt nein skring essu hrplega misrmi. Morgunblainu 12. janar 2006 hafi einn samkennari minn, Margrt S. Bjrnsdttir, einmitt skrifa: a getur veri htta a ortaki; sr gjf til gjalda, eigi vi einhverjum tilvikum og v mikilvgt a ll strri framlg su opinber.

sr gjf til gjalda, sagi Margrt. Upp koma svik um sir, segjum vi hin.

(Frleiksmoli Morgunblainu 8. jn 2019.)


Talnamefer Pikettys

Screenshot 2019-06-08 at 12.49.39Hi nja trnaargo jafnaarmanna, franski hagfringurinn Thomas Piketty, telur fjrmagn hlaast upp hndum rfrra manna, svo a leggja veri aljlega ofurskatta, 80% htekjuskatt og 5% streignaskatt. Mli snu til stunings ylur hann bkinni Fjrmagni 21. ld tlur um run eigna- og tekjudreifingar mrgum vestrnum lndum, ar meal Frakklandi, Bretlandi, Bandarkjunum og Svj. A baki eim liggja a hans sgn margra ra rannsknir.
En sna ggn, a eigna- og tekjudreifing hafi ori miklu jafnari sustu ratugi? Um a m efast. Sumar tlur Pikettys virast vera mlingaskekkjur frekar en niurstur reianlegra mlinga. Til dmis er eina stan til ess, a eignadreifing mlist n jafnari Frakklandi og var en ur, a fasteignaver hefur roki upp. v veldur aallega tvennt: Rki hefur haldi vxtum elilega langt niri, og einstk bjarflg hafa skapa laskort margvslegan htt, meal annars me strngu bjarskipulagi. (Vi slendingar ekkjum etta hvort tveggja.) Ef hins vegar er liti ar af v fjrmagni, sem bundi er fasteignum, hefur hann ekki aukist a ri sustu ratugi. ess vegna er hpi a tala um, a eignadreifing hafi ori til muna jafnari.
Tlur Pikettys um jafnari tekjudreifingu Bandarkjunum vegna skattalkkana Ronalds Reagans virast lka helst vera mlingaskekkjur. ri 1981 var jaarskattur fjrmagnstekjur lkkaur r 70% 50%. brugust fjrmagnseigendur vi me v a selja skattfrjls verbrf lgum vxtum, til dmis skuldabrf bjarflaga, og kaupa ess sta arbrari verbrf og arar eignir. En tt tekjudreifingin hefi v ekki breyst, svo a heiti gti, mldist hn jafnari. ri 1986 var jaarskattur tekjur san lkkaur r 50% 28%. etta hvatti htekjuflk eins og lkna og lgfringa til a vinna meira og greia sr frekar laun beint sta ess a taka tekjurnar t frindum eins og kauprttar- og lfeyrissamningum. Enn arf ekki a vera, a tekjudreifingin hefi breyst verulega, tt hn mldist jafnari. Piketty notai lka tlur um tekjur fyrir skatt, en tekjudreifingin var vitanlega miklu jafnari eftir skatt.
Margar frlegar greinar um gallana talnamefer Pikettys birtast bkinni Anti-Piketty, sem Cato Institute Washington gaf t ri 2017.

(Frleiksmoli Morgunblainu 1. jn 2019.)


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband