Viska og vikvmni sgu Austens

rri snum fyrir ofurskttum aumenn vitnarfranski hagfringurinn Thomas Piketty spart skldsgur eirra Honors de Balzacs og Jane Austens: N s dreifing tekna og eigna a vera eins jfn og dgum eirra, ndverri ntjndu ld. g hef egar bent , a skldsaga Balzacs, Fair Goriot, er ekki um viranlega upphleslu aus, heldur fallvelti hans. Skldsaga Austens, Viska og vikvmni (Sense and sensibility), styur ekki heldur hugmyndir Pikettys.

jane-austen-9192819-1-402Flestir ekkja eflaust essa skldsgu afverlaunamynd Emmu Thompsons eftir henni. Hn er um Dashwood-systurnar rjr, sem standa skyndilega uppi tekjulgar og eignalitlar, eftir a fair eirra fellur fr og eldri hlfbrir eirra efnir ekki lofor um a sj fyrir eim. Hrekjast r samt mur sinni af alinu, ar sem r hfu alist upp. En etta segir okkur ekkert um tekjudreifingu samkvmt frjlsu vali markai, sem Piketty hefur yngstar hyggjur af, heldur snir aeins, hversu rangltur alsrtturinn forni var, egar elsti sonur erfi ttarjrina skipta. etta snir lka, hversu rangltt a var, egar stlkur nutu ekki erfa til jafns vi syni. N dgum eru bar essar reglur fallnar r gildi.

Leia m etta ljs me hinum kunna Gini-mlikvara tekjudreifingu. egar einn aili hp hefur allar tekjurnar, er Gini-stuullinn 1, en egar allir honum hafa smu tekjur, er hann 0. Hefu Dashwood-systurnar erft sama hlut og hlfbrir eirra, eins og veri hefi okkar dgum, hefi Gini-stuullinn um tekjur eirra ea eignir veri 0. En af v a hlfbririnn erfi allt einn, var hann 1.

Elsta Dashwood-systirin, Elinor, er skynsm og jarbundin, en systir hennar, Marianne, ltur iulega tilfinningarnar ra. Marianne verur stfangin af hinum glsilega John Willoughby, sem ltur fyrst dtt vi hana, en kvnist san til fjr, eftir a hann hafi slunda arfi snum, og er a eitt dmi af mrgum r skldsgum Balzacs og Austens um fallvelti ausins. Allt fer vel a lokum. Marianne ltur skynsemina ra, og r Elinor giftast mnnum, sem r treysta. N dgum hefu r lka haldi t vinnumarkainn og ori fjrhagslega sjlfstar. Kaptalisminn leysti flk r lgum, ekki sst konur.

(Frleiksmoli Morgunblainu 25. ma 2019.)


Aunum frna fyrir strur

bkinni Fjrmagni 21. ld heldur Thomas Piketty v fram, a auur s a hlaast upp hndum rfrra manna, svo a jskipulagi s a vera svipa v, sem var fyrri hluta 19. aldar, egar dreifing tekna og eigna var mjg jfn. Piketty vitnar spart skldsgu Honors de Balzacs, Fur Goriot, mli snu til stunings, en hn kom t slenskri ingu Sigurjns Bjrnssonar ri 2017.

imagesegar s saga er hins vegar lesin, sst, a hn er ekki um a, a auurinn festist hndum einstakra manna, heldur einmitt um hitt, hversu fallvaltur hann s. Goriot var auugur kaupmaur, sem elskai dtur snar tvr t af lfinu og hafi afhent eim nr allt sitt f. Hann er dmi um mann, sem ltur strur ra, ekki fgirnd. Dtur hans, sem giftust aalsmnnum, eru bar fjrhagsvandrum, v a frilar eirra eru urftafrekir, en eiginmennirnir naumir f. Grpur nnur eirra til ess yndisrris a hnupla ttardrgripum eiginmannsins og selja.

Aalsguhetjan, sem br sama ftklega gistiheimilinu og Goriot, hinn ungi og metnaargjarni Eugne de Rastignac, lifir langt umfram efni. Piketty vitnar spart ru, sem dularfullur nungi gistiheimilinu, Vautrin, heldur yfir Rastignac um, hvernig hann eigi a last frama me v a brjta ll boor. En Vautrin hafi sjlfur frna starfsframa snum fyrir myndarlegan afbrotamann, sem hann hafi lagt st (og er etta ein fyrsta lsingin franskri skldsgu samkynhneig). Vautrin er a lokum handtekinn fyrir msa glpi og getur v varla talist heppilegur kennari um a, hvernig eigi a safna aui og last frama.

lok ru sinnar segir Vautrin, a bak vi illskranleg aufi leynist jafnan einhver upplstur glpur, sem eigi eftir a gleymast. Mario Puzo, hfundur Gufurins, einfaldai sar essi or: bak vi mikil aufi leynist t glpur. Er s afdrttarlausa fullyring miklu hpnari en hin, sem Balzac lagi munn Vautrins. Hva sem v lur, er skldsagan Fair Goriot ekki um au, heldur vntun hans.

(Frleiksmoli Morgunblainu 18. ma 2019. Myndin er af Balzac.)


Piketty, auur og erfir

Franski hagfringurinn Tmas Piketty, sem sendi ri 2014 fr sr bkina Fjrmagn 21. ld, er trnaargo vinstri manna. Hannvill leggja ofurskatta streignaflk, enda s velmegun miklu meira hyggjuefni en ftkt. Telur hann au hndum einkaaila hafa tilhneigingu til ess vi heftan kaptalisma a hlaast upp: hann vaxi oftast hraar en atvinnulfi heild.

Er etta rtt? Bandarska tmariti Forbes birtir rlega lista um rkustu milljaramringa heims. ri 1987 voru sex af tu efstu japanskir, aallega eigendur fasteigna. Auur eirra er nr allur horfinn. Hinir snsku Rausing-brur, sem voru sjtta sti, vxtuu f sitt betur, en aeins um 2,7% ri. Reichmann-brur, sem voru sjunda sti, uru sar gjaldrota, tt einn eirra tti eftir a efnast aftur. Kanadski kaupsslumaurinn Kenneth Ray Thomson ni besta rangri meal hinna tu rkustu heimi. Hann vaxtai f sitt ekki nema um 2,9%. Hagvxtur er oft meiri.

warren-buffett-booksSasti listi Forbes er fr 2018. N eru sj af tu efstu bandarskir, og skpuu flestir eirra au sinn sjlfur, ar meal Jeff Bezos Amazon, Bill Gates Microsoft, Mark Zuckerberg Facebook og fjrfestirinn Warren Buffet. N er um tveir riju hlutar allra milljaramringanna listanum menn, sem hafa skapa au sinn sjlfir.

essi run er enn skrari, egar rlegur listi Lundnablasins Sunday Times um sund rkustu menn Bretlands er skoaur.ri 2018 hfu hvorki meira n minna en 94% eirra ori auugir af eigin rammleik. egar s listi var fyrst birtur 1989, tti a aeins vi um 43% eirra. voru dmigerir aumenn landeigendur, sem skrtuu aalstitli. N er ldin nnur.

Piketty kann a hafa rtt fyrir sr um, a hlutur aumanna heildartekjum s n strri en ur, tt kjr hinna ftkustu hafi vissulega um lei strbatna. En a er vegna ess, a heimskaptalisminn hefur gert eim kleift a skapa au, sem ekki var til ur. etta eru framkvmdamenn og frumkvlar, skapendur aus, ekki erfingjar.

(Frleiksmoli Morgunblainu 11. ma 2019. Myndin er af Buffett.)


Piketty um bor Titanic

f90b61e9-4fc4-4e6d-87b2-bb2df47bb57fTmas Piketty, helsti spekingur jafnaarmanna um essar mundir, hefur miklu meiri hyggjur af aumnnum en ftklingum. Hann vill ekki aeins dalina upp, heldur lka fjllin niur, eins og Jn Trausti hefi ora a. bk sinni, Fjrmagni 21. ld, vkur Piketty a feigarfr faregaskipsins Titanic ri 1912 og segir, a stttaskiptingin um bor hafi endurspegla stttaskiptinguna Bandarkjunum. tt hinn gefelldi Hockley hafi veri hugsm James Camerons, hefi hann geta veri til.

Lking Pikettys er hpin. Faregar um bor skipi hafa keypt mia hver sitt farrmi, svo a segja m, a eir verskuldi hver sinn sta. Lklega voru miarnir rija farrmi Titanic einmitt drari, af v a gestirnir fyrsta farrmi greiddu htt ver fyrir sna mia. Faregar skipi geta sjaldnast flust milli farrma. En Bandarkjunum fyrir 1914 braust fjldi manns me dugnai og rni r ftkt bjarglnir, eins og dmi margra rsnaura innflytjenda sndi.

Hinn gefelldi Hockley var ekki til. Hann var hugsm. En margirraunverulegir aumenn voru faregar Titanic. Tveir eirra, Benjamin Guggenheim og John Jacob Astor IV, neituu a fara um bor bjrgunarbta, fyrr en allar konur og brn hefu komist anga. Bir frust me skipinu. Ida og Isidor Strauss, sem ttu vruhsakejuna Macys, voru einnig faregar. Ida neitai a stga niur bjrgunarbt n manns sns. Hn vildi eins og Bergra forum heldur deyja fami manns sns.

Ftkur skipverji, George Symons, var hins vegar alrmdur, egar honum var falin umsj bjrgunarbts, sem tk fjrutu manns. Hann hleypti anga sex rum skipverjum og fimm faregum af fyrsta farrmi, en lagi san fr. Ftkir menn urfa ekki a vera betri en rkir. Manngska skiptist eftir ru lgmli en andsturnar auur og ekla.

(Frleiksmoli Morgunblainu 4. ma 2019.)


Piketty: Tmlti um ftkt

Munurinn tveimur helstu spmnnum jafnaarmanna okkar dgum, John Rawls og Tmasi Piketty, er, a Rawls hefur hyggjur af ftkt, en Piketty af auleg. Mr finnst skoun Rawls heilbrigari. Ftkt er bl, en auleg blessun. g get sofi nturnar, tt rum gangi vel.

Ef til vill var ess ekki a vnta, a Piketty geri ftkt a neinu aalatrii, v a mjg hefur dregi r henni heiminum sustu ratugi. Samkvmt nlegri skrslu Aljabankans bj rskur rijungur mannkyns vi sra ftkt ea rbirg ri 1990. En aldarfjrungi sar, ri 2015, var essi tala komin niur einn tunda hluta mannkyns.

Hundru milljna Knverja hafa brotist r ftkt til bjarglna vegna ess, a Kna kva upp r 1980 a tengjast aljakaptalismanum. En hagkerfi meginlandi Kna er aeins eitt af fjrum knverskum hagkerfum. Lfskjarabtur hafa ori miklu meiri eim remur knversku hagkerfum, sem reist eru menguum kaptalisma. ri 2017 var landsframleisla mann 57.700 Bandarkjadalir Singapr, 46.200 Hong Kong og 24.300 Tavan, en aeins 8.800 Kna. Og frjlsu knversku hagkerfin rj sluppu vi ofsakommnisma Mas, en hungursneyinni vegna Stra stkksins Kna 19581962 tndu um 44 milljnir manna lfi.

Talnarunur um tekjur mega san ekki dylja stareynd, a lfi er almennt ori miklu gilegra. Kjr ftks flks eru n jafnvel um margt betri en kjr rks flks fyrir tveimur ldum vegna bla, vatnslagna, hshitunar og hsklingar, sskpa, sma, netsambands, drra flugfera og tal annarra lfsga. Venjulegur launegi vann fyrir 186 ljsastundum (Lumen-stundum) um mija rettndu ld, en fyrir 8,4 milljnum ri 2018.

Lfi er ekki aeins ori betra, heldur lengra. ri 1751 voru lfslkur vi fingu 38 r Svj, en ri 2016 82 r. ri 1838 voru lfslkur vi fingu 33 r slandi, en ri 2016 hinar smu og Svj, 82 r. Heilsa hefur batna og menntun aukist. ri 1950 hafi um helmingur mannkyns aldrei gengi skla. ri 2010 var essi tala komin niur einn sjunda hluta mannkyns. Allt skiptir etta mli umrum um au og eklu.

(Frleiksmoli Morgunblainu 27. aprl 2019.)


Valin verk sustu riggja ra

20190326_ernir_MG_6275

Vi kennarar stjrnmlafrideild vorum nlega bein a skila inn upplsingum um hugasvi, menntun, starfsferil og valin verk sustu riggja ra vegna sjlfsmats deildarinnar ensku. Hr er framlag mitt, en mrgu var a sleppa, v a a mtti aeins vera ein blasa:

Research Field: Political philosophy; political economy; contemporary history

Education

B.A. History and Philosophy, Faculty of Humanities, University of Iceland 1979.

cand.mag. History, Faculty of Humanities, University of Iceland 1982.

D.Phil. Politics, Faculty of Social Studies, University of Oxford 1985.

Employment

Director of Jon Thorlaksson Institute, 198393.

Professor of Politics, University of Iceland, 1988

Member of the Board,Mont Pelerin Society, 19982004.

Member of the Board, Central Bank of Iceland, 20019.

Academic Director ofRNH (Icelandic Research Centre for Innovation and Economic Growth), 2012

Visiting Professor or Scholar, Stanford University, UCLA, George Mason University, LUISS (Rome).

Selected Publications (last three years)

lafur Bjrnsson[biography of a leading Icelandic economist]. Andvari, 141 (2016), 1174.

The Nordic Models. Brussels: New Direction, 2016. 107 pp.

In Defence of Small States.Brussels: New Direction, 2016. 82 pp.

Saga stjrnmlakenninga [History of Political Thought]. Reykjavk: Almenna bkaflagi, 2016. 352 pp.

No Wrongdoing: The First Casualty of the Panama Papers.Cayman Financial Review, 43 (2016), 1415.

The Saga of Egil [condensation of Egils saga]. Reykjavk: Almenna bkaflagi, 2016.

Liberalism in Iceland in the Nineteenth and Twentieth Centuries. Econ Journal Watch, 14:3 (2017), 24173.

Anti-Liberal Narratives about Iceland.Econ Journal Watch, 14:4 (2017), 36292.

Marx in a Cold Climate. The Conservative, 3 (2017), 4246.

Why Small Countries Are Richer and Happier. The Conservative, 4 (2017), 7982.

Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti-Communist Literature.Brussels: New Direction, 2017. 61 pp.

Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Private Property Rights. Brussels: New Direction, 2017. 69 pp.

Lessons for Europe from the Icelandic Bank Collapse.Brussels: New Direction, 2017. 93 pp.

The Saga of Gudrun [condensation of Laxdla]. Reykjavk: Almenna bkaflagi, 2017. 58 pp.

The Saga of Burnt Njal [condensation of Brennu-Njls saga]. Reykjavk: Almenna bkaflagi, 2017. 72 pp.

Icelandic Liberalism and Its Critics: A Rejoinder to Stefan Olafsson.Econ Journal Watch, 15:3 (2018), 32250.

Two Germans in Iceland: The Jewess who Became an Icelander and the Nazi who Became a Communist. Totalitarianism, Deportation and Emigration. Proceedings of an international conference in Viljandi, Estonia, 2016, 5873. Prague: Platform of European Memory and Conscience, 2018.

Totalitarianism in Europe: Three Case Studies. Brussels: ACRE, 2018. 50 pp.

Til varnar vestrnni menningu: Rur sex rithfunda 19501958 [Collection of speeches by prominent anti-communists]. Introduction (40 pp.) and Endnotes (70 pp.). Reykjavk: Almenna bkaflagi, 2018.

Foreign Factors in the 2008 Icelandic Bank Collapse.Report to the Ministry of Finance and Economic Affairs. Reykjavk: Flagsvsindastofnun Hskla slands, 2018. 211 pp.

Why Conservatives Should Support the Free Market. Brussels: New Direction, 2018. 65 pp.

Spending Other Peoples Money: A Critique of Rawls, Piketty and Other Redistributionists. Brussels: New Direction, 2018. 103 pp.


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband