Piketty: Er velmegun af hinu illa?

ThomasPikettyUm žessar mundir er Tómas Piketty helsti spįmašur jafnašarmanna. Bošskapur hans ķ bókinni Fjįrmagni į 21. öld vakti mikla athygli įriš 2014: Žar eš aršur af fjįrmagni vex oftast hrašar en atvinnulķfiš ķ heild, verša hinir rķku sķfellt rķkari og öšlast óešlileg ķtök. Óheftur kapķtalismi leišir til ójafnari dreifingar tekna og eigna en góšu hófi gegnir. Vitnar Piketty ķ rękilegar rannsóknir į tekju- og eignažróun vķša į Vesturlöndum. Hann vill bregšast viš meš alžjóšlegum ofursköttum, 80% hįtekjuskatti og 5% aušlegšarskatti.

Piketty viršist hafa miklu meiri įhyggjur af aušlegš en fįtękt, žótt flest teljum viš fįtękt böl og velmegun blessun. Og einn galli į kenningu Pikettys blasir žegar viš. Hann undanskilur žaš fjįrmagn, sem ef til vill er mikilvęgast, en žaš er mannaušur (human capital). Žaš felst ķ žekkingu manna, kunnįttu, žjįlfun og leikni. Žótt menn eigi misjafnlega mikiš af mannauši, dreifist hann eflaust jafnar um atvinnulķfiš en annaš fjįrmagn.

Enn fremur veršur aš minna į, aš nś į dögum er verulegt fjįrmagn ķ höndum lķfeyrissjóša frekar en einkaašila. Eignir lķfeyrissjóša nįmu įriš 2017 til dęmis 183% af landsframleišslu ķ Hollandi og 152% į Ķslandi.

Žegar Piketty fullyršir, aš óheftur kapķtalismi leiši til ójafnrar tekjudreifingar, horfir hann lķka fram hjį žeim rķkisafskiptum, sem auka beinlķnis į hana. Eitt dęmi er tollar og framleišslukvótar, sem gagnast fįmennum hópum, en bitna į neytendum. Žį mį nefna żmsar opinberar takmarkanir į framboši vinnuafls, sem gera til dęmis lęknum, endurskošendum, hįrgreišslumeisturum og pķpulagningamönnum kleift aš hirša einokunarhagnaš. Žrišja dęmiš er skrįning einkaleyfa og vernd höfundarréttar: Aušur Bills Gates myndašist ekki sķst vegna einkaleyfa, og Agatha Christie og J.K. Rowling uršu rķkar af höfundarrétti. Minna mį og į nišurgreidda žjónustu viš efnaš fólk, sem umfram ašra sękir tónleika og sendir börn sķn ķ hįskóla. Tekjudreifingin veršur lķka ójafnari viš žaš, er eigendur og stjórnendur fjįrmįlafyrirtękja fį aš hirša gróšann, žegar vel gengur, en senda skattgreišendum reikninginn, žį er illa fer, eins og sįst erlendis ķ sķšustu fjįrmįlakreppu.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 20. aprķl 2019.)


Sósķalismi ķ einu landi

Ayn.RandTveir kunnustu hugsušir nśtķma jafnašarstefnu eru sem kunnugt er John Rawls og Thomas Piketty. Ég hef bent hér į nokkra galla į kenningu Rawls og mun į nęstunni snśa mér aš bošskap Pikettys. En um bįša gildir, aš žeir verša aš gera rįš fyrir lokušu hagkerfi, „sósķalisma ķ einu landi“.

Rawls getur ekki lįtiš žį stórfelldu endurdreifingu tekna, sem hann hugsar sér til hinna verst settu, nį til allra jaršarbśa. Slķk endurdreifing yrši sérhverju vestręnu rķki um megn. Til dęmis bjó įriš 2017 einn milljaršur manna į fįtękasta svęši heims, ķ sólarlöndum Afrķku (sunnan Sahara). Mešaltekjur žar voru 1.574 dalir. Ķ Bandarķkjunum bjuggu hins vegar 325 milljónir manna, og nįmu mešaltekjur žeirra 59.531 dal. Žess vegna takmarkar Rawls endurdreifinguna viš vel stętt vestręnt rķki. Hann lokar augunum, reynir aš hugsa sér réttlįta nišurstöšu įn sérhagsmuna, en žegar hann opnar augun aftur blasir viš skipulag, sem lķkist helst Cambridge ķ Massachusetts, žar sem hann bjó sjįlfur: frjįlst markašskerfi ķ bjargįlna rķki meš nokkurri endurdreifingu fjįrmuna. Örsnaušir ķbśar Haķtķ og Kongó koma ekki til įlita.

Piketty veršur aš hafa žį ofurskatta į miklar eignir og hįar tekjur, sem hann leggur til, alžjóšlega eša banna fjįrmagnsflutninga milli landa. Annars flytjast eignafólk og hįtekjumenn frį hįskattalöndum til lįgskattalanda. Žaš er žessi hópur, sem greišir mestalla skatta og stendur undir endurdreifingu. Til dęmis greiddi tekjuhęsti fimmtungurinn ķ Bandarķkjunum aš mešaltali 57.700 dölum meira ķ skatta įriš 2013 en hann fékk til baka frį rķkinu, nęsttekjuhęsti fimmtungurinn 2.600 dölum meira, en hinir žrķr fimmtungarnir fengu meira frį rķkinu en žeir lögšu til žess.

Žetta er kjarninn ķ skįldsögu Ayns Rands, Undirstöšunni, sem komiš hefur śt į ķslensku: Hvaš gerist, ef žeir, sem skapa veršmęti, til dęmis frumkvöšlar og afburšamenn, žreytast į aš deila afrakstrinum meš öšrum, sem ekkert skapa, og įkveša aš hafa sig žegjandi og hljóšalaust į brott? Gęsirnar, sem verpa gulleggjunum, kunna aš vera fleygar.

(Fróšleiksmoli ķ Morgunblašinu 13. aprķl 2019. Myndin er af Rand.)


Haldiš til haga: Skrif Gunnars Smįra

Ég var aš taka til ķ fartölvunni minni og rakst žį į śrklippur, sem ég hafši tekiš og geymt, en gleymt. Hér skrifar Gunnar Smįri Egilsson um mig į Facebook. Hugsanlega geta einhverjir spekingar notaš žessi ótrślegu dęmi ķ umręšum um hatursoršręšu:

GunnarSmE.1GunnarSmE.2AthugasemdirGunnarSmaE


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband