Var Laxness gyđingahatari?

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson fornleifafrćđingur grefur iđulega upp óvćntan fróđleik, enda fer hann ekki alltaf trođnar slóđir. Nýlega hélt hann ţví fram í netpistli, ađ Halldór Kiljan Laxness hefđi veriđ gyđingahatari. Rökin voru ţau, ađ Laxness hefđi haustiđ 1948 skrifađ í Parísarbréfi fyrir Ţjóđviljann: „Morđíngi Evrópu [Hitler] dró ţessa umkomulausu flóttamenn sína hér uppi voriđ 1940. Ég átti nokkra kunningja í hópi ţeirra. Ţeir voru pólskir. Mér er sagt ađ ţeir hafi veriđ drepnir. Ţeir hafa sjálfsagt veriđ fluttir austur til fángabúđanna í Ásvits (Oswiekim, Auschwitz) ţar sem Hitler lét myrđa fimm milljónir kommúnista og grunađra kommúnista á árunum 1940-1945, jú og auđvitađ „gyđínga“.“

Auđvitađ voru ţessi orđ Laxness heimskuleg, ţótt ţau vćru í samrćmi viđ áróđur kommúnista ţau misseri, en ţeir lögđu miklu meiri áherslu á ofsóknir nasista gegn kommúnistum en gyđingum. Var ţess ţá látiđ ógetiđ, ađ nasistar og kommúnistar voru bandamenn í tvö ár, allt frá ţví ađ Hitler og Stalín gerđu griđasáttmála sumariđ 1939 og fram til ţess ađ Hitler réđst inn í Rússland sumariđ 1941.

Í ţessu sambandi verđur ţó ađ sýna hinu stóryrta skáldi sanngirni. Rösklega hálfu ári eftir ađ Laxness setti ţessa vitleysu saman var hann á Púshkín-hátíđ í Moskvu. Hann skrapp ţá einn daginn í Tretjakov-safniđ og átti tal viđ forstöđumanninn, sem kvađst ekki hafa á veggjum myndir eftir Chagall. Rússneskur almenningur vćri ekki hrifinn af Chagall, ţví ađ hann vćri meiri gyđingur en Rússi. Laxness gagnrýndi ţetta dćmi um gyđingaandúđ vćgum orđum í „Ţánkabrotum frá Moskvu“ í Tímariti Máls og menningar 1949. Vakti gagnrýni Laxness mikla athygli, jafnt á Íslandi og öđrum Norđurlöndum.

Laxness hafđi ýmislegt á samviskunni. En ómaklegt er ađ kalla hann gyđingahatara, ţótt hann hafi um skeiđ fylgt ţeirri línu kommúnista ađ gera lítiđ úr gyđingaofsóknum nasista.

(Fróđleiksmoli í Morgunblađinu 9. desember 2017.)


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband