Solsénitsyn allur

SolzhenitsynGeorge Orwell óttađist, ađ alrćđisherrum tuttugustu aldar tćkist ađ leggja undir sig mannssálina. Ţeir vildu ekki ađeins ráđa ţví, hvađ ţegnar ţeirra gerđu, heldur líka, hvađ ţeir hugsuđu. Hrollvekju Orwells, Nítján hundruđ áttatíu og fjögur, lauk á ţví, ađ söguhetjan elskađi Stóra bróđur. Margir ţeir, sem bjuggu viđ kommúnistastjórn fram ađ falli Berlínarmúrsins 1989, halda ţví fram, ađ Orwell hafi fariđ ótrúlega nćrri um eđli og ađferđir alrćđisherranna. En um eitt reyndist hann ekki sannspár. Kommúnistum tókst ekki ađ leggja undir sig sál ţegna sinna. Ţótt flestir hlýddu ţeim og endurtćkju jafnvel opinberlega einhverjar af stórlygum ţeirra, voru til ţeir, sem buguđust ekki. 

Einn ţeirra var rússneski rithöfundurinn Aleksandr Solsénitsyn, sem lést 3. ágúst 2008 og átti ţá ađeins fjóra mánuđi í nírćtt. Hann barđist í Rauđa hernum í heimsstyrjöldinni síđari, en var dćmdur í átta ára fangabúđavist og síđan langa útlegđ fyrir ógćtileg ummćli um Stalín í einkabréfi. Eftir ađ hann var látinn laus, notađi hann allar tómstundir til ađ safna upplýsingum og skrifa um fangabúđakerfi ráđstjórnarinnar, Gúlagiđ. Uppgjör forystumanna kommúnistaflokks Ráđstjórnarríkjanna viđ Stalín 1956 leiddi til tímabundinnar „hláku“ í menningarlífi, og ţá var hin snjalla skáldsaga hans, Dagur í lífi Ívans Denisovitsj, gefin út međ opinberu leyfi. Hún gerist á einum degi í fangabúđum í Kasakstan.

Hlákunni lauk, og Solsénitsyn fékk ekki leyfi Rithöfundasambands Ráđstjórnarríkjanna til ađ gefa út fleiri bćkur, auk ţess sem leyniţjónustan KGB hafđi á honum gćtur. Naut hann ţá ómetanlegrar ađstođar hins heimskunna sellóleikara Mstislav Rostropóvitsj, sem kom tvisvar hingađ til lands og átti hér vini. Solsénitsyn tókst ađ smygla stórvirki sínu, Gúlageyjunum, úr landi, en ţar lýsir frábćr sögumađur fangabúđakerfinu í smáatriđum. Lesandinn stígur međ Solsénitsyn niđur í víti. Ţegar Solsénitsyn hlaut Nóbelsverđlaunin í bókmenntum 1970, fékk hann ekki ađ taka á móti ţeim í Stokkhólmi, en hann var loks rekinn úr landi og sviptur ríkisborgararétti 1974. Hann bjó síđan lengst í Bandaríkjunum, en sneri heim til Rússlands 1994.

Gúlageyjarnar höfđu mikil áhrif á mig, en ég las ţćr snemma á áttunda áratug. Ég strengdi ţess heit ađ leggja mitt lóđ á vogarskálina međ andstćđingum Kremlverja. Ég gerđi útvarpsţátt um Solsénitsyn og verk hans 4. júlí 1976 og fékk ţá til mín Indriđa G. Ţorsteinsson, sem var ómyrkur í máli um kommúnisma. Ţćttinum var illa tekiđ í Ţjóđviljanum. Árni Bergmann hneykslađist á ţví 11. júlí, ađ okkur Indriđa vćri hleypt í útvarp. Ólafur Ragnar Grímsson, sem skrifađi pistla í blađiđ undir dulnefninu „A“, kvađ 20. júlí merka rússneska rithöfunda telja Solsénitsyn stríđsćsingamann og bćtti viđ frá eigin brjósti: „Kaldastríđsmaskínan ţarf sitt reglulega hráefni, og árásarstefna Solsénitsyns hefur reynst henni hreinn hvalreki á ţrengingartímum.“

Sem betur fer hlustađi Ronald Reagan Bandaríkjaforseti frekar á Solsénitsyn en úrtölumenn og sigrađi ţess vegna í kalda stríđinu. Í Gúlageyjunum sagđi Solsénitsyn sögu af fólki, sem rússneskir kommúnistar tóku af lífi međ ţví ađ setja ţađ á pramma, sem siglt var út á stöđuvatn og sökkt. Fólkiđ hvarf sjónum okkar. En ţađ má ekki hverfa sjónum sögunnar. Solsénitsyn bjargađi ţví og öđrum fórnarlömbum kommúnismans frá gleymsku.

Fréttablađiđ 7. ágúst 2008. 


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband